Phần Lan lâm vào cuộc khủng hoảng già hóa dân số do tỷ lệ sinh cực thấp và bài toán nhân lực trong độ tuổi lao động

Theo The Jakarta Post, nhiều quốc gia tại châu Âu đang đối mặt tình trạng già hóa dân số, đặc biệt là Phần Lan. Bất chấp những biện pháp khuyến khích của địa phương, tỷ lệ sinh quốc gia của Phần Lan đang rất thấp khi giảm đáng kể trong thập niên qua: hiện đang ở mức thấp kỷ lục là 1,4 con/phụ nữ, trong khi "tỷ lệ thay thế" là 2,1 em bé/ phụ nữ. 10 năm trước đó, con số này đứng ở mức 1,85.

Từ năm 2013, thị trấn Lestijarvi, một trong những thị trấn nhỏ nhất ở Phần Lan, đã đưa ra chính sách ưu đãi gọi là "tiền thưởng sinh em bé": bất kỳ cư dân nào sinh con sẽ được thưởng 10.000 euro, được chi trả trong vòng 10 năm.

Chính sách này đã có tác dụng: kể từ đó đã có gần 60 trẻ em đã được sinh ra ở thị trấn. So với giai đoạn bảy năm trước đó vốn chỉ có 38 em bé được sinh ra, những em bé này là một cú hích lớn cho ngôi làng có chưa đến 800 dân này.

Jukka-Pekka Tuikka, 50 tuổi, và vợ là Janika, 48 tuổi, chủ một doanh nghiệp nông nghiệp, là một trong những cặp vợ chồng đầu tiên được nhận khoản tiền này khi năm 2013 sinh Janette, cô con gái thứ hai; họ hài hước gọi cô bé là "bé gái 10.000 euro". "Chúng tôi đã lên kế hoạch sinh con thứ hai đã lâu nên không thể nói rằng tiền bạc thật sự ảnh hưởng đến quyết định sinh con của chúng tôi", Tuikka nói.

Tuy nhiên, Tuikka coi hình thức khuyến khích này là một biện pháp quan trọng, cho thấy các lãnh đạo địa phương quan tâm đến việc hỗ trợ cho các gia đình. Tuikka đã tiết kiệm được hầu hết trong số tiền 6.000 euro mà gia đình ông đã nhận được cho đến nay và dự định sẽ tiêu số tiền này theo cách có lợi cho cả gia đình trong tương lai.

Giờ đây, ngoài thị trấn Lestijarvi, một số thành phố khác của Phần Lan cũng đã đưa ra tiền thưởng cho việc sinh con, từ vài trăm cho đến 10.000 euro. Phần Lan có nhiều chương trình phúc lợi gia đình rất mạnh, trong đó có thùng quà vật dụng nuôi con nổi tiếng thế giới dành cho những cặp vợ chồng sắp có em bé, trợ cấp có con nhỏ hàng tháng khoảng 100 euro cho mỗi đứa con và thời gian nghỉ phép nuôi con chung cho cả cha và mẹ kéo dài tới 9 tháng được hưởng 70% tiền lương.

Tuy nhiên, bất chấp những chính sách phúc lợi nhằm khuyến khích sinh đẻ, tỷ lệ sinh ở quốc gia này vẫn ở mức rất thấp. Mà nhân khẩu học lại là mối lo của các nước phát triển như Phần Lan vì chúng gây nguy hiểm cho sức sống lâu dài của phúc lợi xã hội.

Nhà kinh tế trưởng Heidi Schauman của Aktia Bank nhận định khi quan sát số liệu thống kê: "Chúng cho thấy xã hội chúng tôi đang thay đổi nhanh đến mức nào và chúng tôi chưa có cách để ngăn chặn sự phát triển. Chúng tôi có khu vực công lớn và hệ thống của chúng tôi cần người nộp thuế trong tương lai".

Để hiện thực hóa điều này, mỗi phụ nữ Phần Lan phải sinh hai con. Theo số liệu thống kê của quốc gia Bắc Âu, tỷ lệ sinh của mỗi người phụ nữ từng được dự báo đạt 1,57 vào năm 2016 song trên thực tế, số liệu hiện thấp hơn rất nhiều dù nhà nước nỗ lực hỗ trợ các cặp đôi trở thành bố, mẹ.

Kết quả khảo sát nhân khẩu học ở Phần Lan cho thấy, các gia đình đông con và phụ nữ trẻ mang thai ngày càng thấp, trong khi số người lập gia đình muộn hoặc không muốn có con tăng mạnh. Các chuyên gia cho rằng, sự bất ổn về tài chính và chi phí nhà ở quá cao là hai nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng trên.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Thế giới (OECD), Phần Lan có tỷ lệ thanh niên so với số người trong độ tuổi lao động thấp nhất Bắc Âu. Đây cũng là nơi có tỷ lệ phụ thuộc vì tuổi già cao nhất khu vực.

Về lâu dài, dân số già hóa sẽ trở thành gánh nặng khi ngày càng nhiều người không đủ sức lao động để có thể đóng thuế, trong khi số người trong lực lượng lao động lại ngày một ít đi.

Các số liệu của LHQ cho thấy, cứ 100 người lao động tại Phần Lan thì có tới hơn 39 người hơn 65 tuổi. Với tỷ lệ này, Phần Lan chỉ đứng sau Nhật Bản về mức độ già hóa dân số. Dự kiến tới năm 2030, tỷ lệ người lao động trên 65 tuổi sẽ chiếm đến 47,5% dân số nước này. Saku Tihverainen, nhà tuyển dụng của Công ty Talented Solutions nhận định: "Quốc gia của chúng tôi đang chật vật đối mặt tình trạng già hóa dân số và mức độ tăng trưởng dân số cực thấp".

Ủy ban châu Âu (EC) cho biết các yếu tố nhân khẩu học đang hạn chế tiềm năng tăng trưởng của kinh tế Phần Lan, vốn ước tính đạt mức cao nhất là 1,9% năm 2035 và giữ đều ở mức 1,5% trong giai đoạn 2050 - 2060.

Hiện chính phủ Phần Lan đang tích cực làm việc với người lao động và công đoàn lao động để tăng cường bình đẳng giới, đơn giản hóa hệ thống phúc lợi xã hội.

Kinh nghiệm từ Phần Lan và các các quốc gia Châu Âu cho thấy, nhiều nước thành công trong việc đưa mức sinh cao xuống thấp, tuy nhiên, chưa có nước nào thành công khi đưa mức sinh thấp lên cao.

Việt Nam đã nhìn thấy trước những vấn đề đó và thực tế tỷ lệ sinh ở nước ta cũng đang có xu thế như vậy. Tuy nhiên, với các giải pháp can thiệp sớm trong việc hỗ trợ, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con ở vùng có mức sinh thấp, hy vọng chúng ta có thể tránh được "vết xe đổ" như nhiều nước là để mức sinh xuống quá thấp, không thể đưa trở lại mức sinh thay thế.