Hà Nội
23°C / 22-25°C

Phát lộ tháp cổ dưới nền chùa Phật Tích

Thứ bảy, 06:00 28/03/2009 | Xã hội

Giadinh.net - Trong khi đào móng xây dựng lại tòa Tam bảo thuộc Dự án trùng tu, tôn tạo chùa Phật Tích (Tiên Du, Bắc Ninh), đội thi công thuộc Trung tâm tu bổ di tích Trung ương đã phát hiện nền móng của một tòa tháp cổ hình vuông có nhiều đặc điểm giống với ngôi bảo tháp cao đến 42m nguy nga tráng lệ được xây dựng từ thời Lý, mà sử sách đã ghi lại.

Chùa Phật Tích (hiệu Vạn Phúc tự) nằm dưới chân núi Lạn Kha thuộc huyện Tiên Du,tỉnh Bắc Ninh là một trong những ngôi chùa đầu tiên ở nước ta có dấu chân Phật giáo Ấn Độ truyền vào từ khoảng thế kỷ thứ II sau công nguyên. Nơi đây từng là một trong những trung tâm của Kinh đô Phật giáo Luy Lâu, với những công trình kiến trúc nguy nga, đồ sộ. Trong đó, nổi tiếng nhất là tòa bảo tháp được xây dựng từ thời Lý, kết tinh của nhiều giá trị văn hóa, nghệ thuật đương thời được nhiều sử liệu ghi lại.
 
Tòa bảo tháp này từng gắn liền với truyền thuyết về chiều cao “chọc trời” mà đứng ở kinh thành Thăng Long vẫn có thể nhìn thấy. Qua thời gian, ngôi bảo tháp này bị đổ rồi bị vùi lấp bởi các công trình xây dựng của các triều đại sau nhà Lý.
 
Toàn cảnh móng tháp chùa Phật Tích được phát lộ. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Kỹ thuật xây móng có một không hai

Theo báo cáo của đội khai quật Viện Khảo cổ học thì tháp cổ này tồn tại giữa ba tầng văn hóa, tương ứng với ba lớp đất có niên đại lịch sử khác nhau. Ở tầng văn hóa thứ nhất có đất sét màu vàng, lẫn nhiều mảnh ngói có niên đại thế kỷ XVII. Đây có thể là lớp đất được hình thành vào thời Lê hoặc là lớp san lấp khi ngôi chùa thời Lê bị phá huỷ.

Ở tầng văn hóa thứ hai tồn tại ở dạng đất sét thuần túy, không chứa di vật, phát lộ thành hai khoảng ở hai bên phía đông và tây của đường lên chùa, dày trung bình 60cm. Ở đáy của lớp này chứa các vật liệu kiến trúc gạch, ngói của thời Trần và thời Lê. Theo suy đoán, khi chùa thời Lý - Trần bị xuống cấp, người ta đã tiến hành san gạt, sau đó xây dựng ngôi chùa mới thời Lê trên nền móng cũ.

Tầng văn hoá thứ ba là lớp gia cố móng nền của chân tháp. Kỹ thuật gia cố hết sức kiên cố, cứ một lớp sỏi dày từ 3cm -   5cm là đến một lớp đất sét đồi dày trung bình 5cm. Kiểu gia cố này giống với cách gia cố các móng trụ kiến trúc thời Lý tìm được ở Hoàng thành Thăng Long.
 

Khi phát lộ nền tháp, các đội đào móng đã phát hiện ra nền móng có hình vuông trong lòng rỗng. Phần đáy của móng tháp cao 8,70m so với bờ giếng cổ thời Lý ở dưới cổng chùa. Móng tháp có hai tầng xây giật cấp, chồng lên nhau. Gạch xây tháp đều được xếp theo hàng ngang, phần đầu gạch đâm ra ngoài, mỗi hàng trung bình xếp 6 viên gạch với nhiều kích thước khác nhau. Chất kết dính để xây dựng tháp hoàn toàn là đất sét nhuyễn, không hề có bất kỳ một chút vôi vữa hay chất kết dính nào khác. Các mạch vữa mỏng đến nỗi nhìn bề ngoài chẳng khác gì các viên gạch được xếp chồng lên nhau.

Ông Phạm Văn Triệu – thành viên đoàn khảo cổ học chùa Phật Tích thuộc Viện Khảo cổ học nhận định: “Riêng kỹ thuật xây móng tháp thì trong tất cả các công trình khảo cổ ở Việt Nam chỉ duy nhất móng tháp chùa Phật Tích là chưa bao giờ thấy, đây là một hiện tượng hết sức độc đáo... Móng tháp được xây dựng trên sườn đồi và nằm sâu trong lòng đất 3,2m, xung quanh được gia cố, đầm chặt bằng sỏi và đất sét đồi”.
 
Sự hiện diện dấu tích thời Lý trên nền chùa Phật Tích xưa cho thấy cấu trúc của chùa Phật Tích thời xưa rất khác với các ngôi chùa Phật Tích được xây dựng lại sau thời Lý, đó là tháp ở sau chùa. Đây là một kiểu bình đồ rất riêng của Phật Tích. Cùng với các kỹ thuật xây dựng không có vôi vữa, kỹ thuật xây móng nhiều lớp (sỏi xen kẽ đất đồi), kỹ thuật góc cong có ở Hoàng thành Thăng Long, có thể khẳng định đây là ngôi tháp được xây dựng ít nhất là vào thế kỷ XI.
 
Chất kết dính là đất sét nhuyễn nên tháp trông như một khối liền. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Trong cuốn Nghệ thuật Đông Dương của kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp L. Bezacier – người đã tiến hành trùng tu lại chùa Phật Tích trước năm 1945, cũng đã từng dành riêng một chương để nói về chùa Phật Tích xưa. Trong đó, ông miêu tả cuộc khảo cổ thám sát ngôi tháp đo được chiều ngang phần móng là 8,5m. Căn cứ vào đó, Bezacier cho rằng ngọn tháp cao tới 42m. Dựa vào các nguồn tài liệu và kết quả giám định tại tháp với việc móng tháp được xây dựng rất kiên cố, có qui mô lớn, thuộc loại tháp nhiều tầng, điều đó chứng tỏ đây là cây tháp khá quy mô, xứng đáng với truyền tụng dân gian rằng “đứng ở kinh đô Thăng Long vẫn thấy tháp”.

Gợi mở xuất xứ nguồn gốc gạch xây Hoàng thành Thăng Long

Số gạch được tìm thấy trong móng tháp có số lượng khá lớn, đều được nung lõi cứng như sành, trên mỗi viên đều có đề: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo” (Vua thứ ba đời Lý, năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 xây dựng) hoặc “Chương Thánh Gia Khánh”. Theo sử sách, Long Thụy Thái Bình là niên hiệu của vua Lý Thánh Tông từ năm 1054 - 1058. Đến năm 1059, vua đổi sang niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh cho đến năm 1065. Long Thụy Thái Bình năm thứ tư tức là năm 1057... Những viên gạch trên rất giống những viên gạch của tầng văn hóa thời Lý phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long.
 
Những trang trí thời Lý trên đài sen bệ tượng khảo quật được.
 
Ngoài ra, trong quá trình khai quật móng tháp đội khai quật còn phát hiện các lá đề chạm rồng, tượng rồng 5 móng, đều là những tuyệt tác điêu khắc hiếm có. Trong đó, 2 phù điêu lá đề bằng đá nặng mỗi phiến 40kg có chạm trổ hình rồng chầu (kích cỡ khoảng 40x40cm) nguyên vẹn 100% và một chiếc đầu rồng đá cực kỳ tinh xảo (khoảng 30x50cm).
 
Đặc biệt hơn, khi đào xung quanh chân tháp những người thợ còn phát hiện ra 1/4 đài sen bệ tượng. Theo sử liệu thì đó chính là phần úp ngược của đài sen bệ tượng A Di Đà trước đây. Đây là một phát hiện hết sức quý giá cho việc khôi phục lại dáng vẻ ban đầu của bệ tượng gồm 5 phần: Đế bát giác, đài sen úp ngược, đầu con sấu đá, đài sen hướng xuôi. Cuối cùng là bức tượng đặt trên tòa sen. Đa phần hiện vật của ngôi tháp đều được tìm thấy ở hướng đông bắc, đúng với phỏng đoán của các nhà nghiên cứu trước đây cho rằng tháp bị đổ về phía này.
 
Bên cạnh đó, dựa vào những hình dáng, kỹ thuật nung, các hình chạm khắc trên các mảnh gốm tìm thấy, đại đức Thích Đức Thiện (trụ trì chùa Phật Tích hiện nay) còn phỏng đoán đây có thể là một trung tâm gốm sản xuất gạch để phục vụ việc xây tháp và xây Hoàng Thành... ở kinh đô Thăng Long xưa.
 
Các hiện vật này đang được đại đức Thích Đức Thiện cất giữ, bảo quản rất cẩn thận với tâm nguyện: “Sau khi hoàn thành tất cả các công trình, nhà chùa sẽ mở một nhà trưng bày hiện vật đã được tìm thấy để cho chư khách thập phương mỗi lần đến chùa có cơ hội được chiêm bái và tự hào. Đó là báu vật của ông cha còn sót lại mà không phải thời đại nào cũng có cơ duyên tìm thấy...”.
 
Đầu chim thần Karari - dấu tích của Phật giáo Ấn Độ được tìm thấy trong khuôn viên tháp chùa.

Nền móng tòa bảo tháp có hình vuông nằm ở phía trước pho tượng Phật A Di Đà, cách hàng thú đá phía trước là 8m và cách tháp đá Linh Quang 21m. Kích thước chân tháp 9,1m x 9,1m, tường tháp mỗi cạnh dày trung bình 2,4m đến 2,43m, lòng tháp rộng 4,18 đến 4,20m, diện tích 82,81 m2, chân tháp được xây bằng gạch thời Lý, chắc chắn, đẹp, phản ánh đỉnh cao của nghệ thuật thời Lý.

Hà Tùng Long

nguyenquyen
Bình luận (0)
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Từ ngày 15/5 tới, sử dụng thuốc lá điện tử có thể bị phạt đến 5 triệu đồng

Từ ngày 15/5 tới, sử dụng thuốc lá điện tử có thể bị phạt đến 5 triệu đồng

Xã hội - 5 giờ trước

Theo Nghị định 90 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế , người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền tới 5 triệu đồng, đồng thời buộc tiêu hủy tang vật.

Hưng Yên: Nổ súng sau va chạm giao thông, người đàn ông nước ngoài bị bắt giữ

Hưng Yên: Nổ súng sau va chạm giao thông, người đàn ông nước ngoài bị bắt giữ

Pháp luật - 6 giờ trước

GĐXH - Sau khi xảy ra va chạm giao thông tại khu đô thị Vinhomes Ocean Park 2 (tỉnh Hưng Yên), một đối tượng mang quốc tịch Trung Quốc đã manh động rút súng bắn một phát đạn rồi bỏ trốn.

Ninh Bình: Đối tượng hung hãn dùng hai dao tấn công, một trưởng thôn tử vong tại chỗ

Ninh Bình: Đối tượng hung hãn dùng hai dao tấn công, một trưởng thôn tử vong tại chỗ

Pháp luật - 6 giờ trước

GĐXH - Ngày 19/4, Công an tỉnh Ninh Bình cho biết đang điều tra vụ án mạng xảy ra tại xã Liêm Hà. Trong quá trình chính quyền cơ sở đến giải quyết mâu thuẫn liên quan việc xả nước thải, một đối tượng đã dùng dao quắm tấn công khiến trưởng thôn tử vong, một người khác bị thương.

Kẻ hành hung phụ nữ đâm tử vong trưởng thôn

Kẻ hành hung phụ nữ đâm tử vong trưởng thôn

Xã hội - 7 giờ trước

Quá trình mời Bình về làm việc, tổ phó tổ an ninh cơ sở và trưởng thôn bị đối tượng đâm khiến 1 người tử vong, 1 người trọng thương.

Cách giúp sĩ tử bứt phá điểm số và bảo đảm sức khỏe trước kỳ thi

Cách giúp sĩ tử bứt phá điểm số và bảo đảm sức khỏe trước kỳ thi

Xã hội - 7 giờ trước

Trước ngưỡng cửa các kỳ thi quan trọng, áp lực điểm số thường khiến sĩ tử dễ rơi vào trạng thái quá tải. Để tối ưu hóa kết quả mà không gây kiệt sức, học sinh cần một lộ trình ôn tập khoa học cùng phương pháp quản trị tinh thần bền bỉ.

Cảnh báo mưa dông, lốc sét nhiều khu vực chiều tối và đêm nay

Cảnh báo mưa dông, lốc sét nhiều khu vực chiều tối và đêm nay

Xã hội - 8 giờ trước

Dự báo đêm 19/4 và ngày 20/4, khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và phía Tây Nghệ An có mưa rào và dông rải rác với lượng mưa từ 15-30mm, cục bộ có nơi mưa to trên 70mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Tuyên Quang: Khởi tố 2 đối tượng làm giả đăng ký xe, bán biển số 'đẹp' lừa người dân

Tuyên Quang: Khởi tố 2 đối tượng làm giả đăng ký xe, bán biển số 'đẹp' lừa người dân

Pháp luật - 8 giờ trước

GĐXH - Hai đối tượng ở xã Bắc Quang (Tuyên Quang) bị khởi tố, bắt tạm giam sau khi đặt làm giấy đăng ký xe mô tô và biển số “đẹp” giả trên mạng rồi bán lại cho người dân nhằm hưởng tiền chênh lệch, qua đó thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Hà Nội: Từ nay đến 15/5, kiểm tra đột xuất an toàn thực phẩm tại 126 xã, phường

Hà Nội: Từ nay đến 15/5, kiểm tra đột xuất an toàn thực phẩm tại 126 xã, phường

Thời sự - 8 giờ trước

GĐXH - UBND TP Hà Nội vừa quyết định thành lập 3 đoàn kiểm tra liên ngành nhằm tăng cường công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong Tháng hành động vì An toàn thực phẩm. Theo kế hoạch, từ ngày 16/4 đến hết ngày 15/5/2026, các đoàn sẽ tiến hành kiểm tra đột xuất tại 126 xã, phường trên địa bàn.

Kiểm tra cửa hàng kinh doanh, bất ngờ phát hiện thịt trâu ôi thiu trong tủ lạnh

Kiểm tra cửa hàng kinh doanh, bất ngờ phát hiện thịt trâu ôi thiu trong tủ lạnh

Xã hội - 8 giờ trước

GĐXH - Qua kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng phát hiện trong tủ bảo quản tại nơi bán hàng của hộ kinh doanh đang chứa đựng 42kg thịt trâu chưa qua chế biến đang ôi thiu, biến đổi màu sắc, không đảm bảo an toàn thực phẩm.

Trời sinh 5 con giáp lương thiện, không tranh giành vẫn giàu sang

Trời sinh 5 con giáp lương thiện, không tranh giành vẫn giàu sang

Đời sống - 9 giờ trước

GĐXH - Có những con giáp sinh ra đã mang trong mình tính cách điềm đạm, sống biết trước sau và không bao giờ vì lợi ích cá nhân mà làm tổn hại người khác.

Top