Hà Nội
23°C / 22-25°C

Phát lộ tháp cổ dưới nền chùa Phật Tích

Thứ bảy, 06:00 28/03/2009 | Xã hội

Giadinh.net - Trong khi đào móng xây dựng lại tòa Tam bảo thuộc Dự án trùng tu, tôn tạo chùa Phật Tích (Tiên Du, Bắc Ninh), đội thi công thuộc Trung tâm tu bổ di tích Trung ương đã phát hiện nền móng của một tòa tháp cổ hình vuông có nhiều đặc điểm giống với ngôi bảo tháp cao đến 42m nguy nga tráng lệ được xây dựng từ thời Lý, mà sử sách đã ghi lại.

Chùa Phật Tích (hiệu Vạn Phúc tự) nằm dưới chân núi Lạn Kha thuộc huyện Tiên Du,tỉnh Bắc Ninh là một trong những ngôi chùa đầu tiên ở nước ta có dấu chân Phật giáo Ấn Độ truyền vào từ khoảng thế kỷ thứ II sau công nguyên. Nơi đây từng là một trong những trung tâm của Kinh đô Phật giáo Luy Lâu, với những công trình kiến trúc nguy nga, đồ sộ. Trong đó, nổi tiếng nhất là tòa bảo tháp được xây dựng từ thời Lý, kết tinh của nhiều giá trị văn hóa, nghệ thuật đương thời được nhiều sử liệu ghi lại.
 
Tòa bảo tháp này từng gắn liền với truyền thuyết về chiều cao “chọc trời” mà đứng ở kinh thành Thăng Long vẫn có thể nhìn thấy. Qua thời gian, ngôi bảo tháp này bị đổ rồi bị vùi lấp bởi các công trình xây dựng của các triều đại sau nhà Lý.
 
Toàn cảnh móng tháp chùa Phật Tích được phát lộ. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Kỹ thuật xây móng có một không hai

Theo báo cáo của đội khai quật Viện Khảo cổ học thì tháp cổ này tồn tại giữa ba tầng văn hóa, tương ứng với ba lớp đất có niên đại lịch sử khác nhau. Ở tầng văn hóa thứ nhất có đất sét màu vàng, lẫn nhiều mảnh ngói có niên đại thế kỷ XVII. Đây có thể là lớp đất được hình thành vào thời Lê hoặc là lớp san lấp khi ngôi chùa thời Lê bị phá huỷ.

Ở tầng văn hóa thứ hai tồn tại ở dạng đất sét thuần túy, không chứa di vật, phát lộ thành hai khoảng ở hai bên phía đông và tây của đường lên chùa, dày trung bình 60cm. Ở đáy của lớp này chứa các vật liệu kiến trúc gạch, ngói của thời Trần và thời Lê. Theo suy đoán, khi chùa thời Lý - Trần bị xuống cấp, người ta đã tiến hành san gạt, sau đó xây dựng ngôi chùa mới thời Lê trên nền móng cũ.

Tầng văn hoá thứ ba là lớp gia cố móng nền của chân tháp. Kỹ thuật gia cố hết sức kiên cố, cứ một lớp sỏi dày từ 3cm -   5cm là đến một lớp đất sét đồi dày trung bình 5cm. Kiểu gia cố này giống với cách gia cố các móng trụ kiến trúc thời Lý tìm được ở Hoàng thành Thăng Long.
 

Khi phát lộ nền tháp, các đội đào móng đã phát hiện ra nền móng có hình vuông trong lòng rỗng. Phần đáy của móng tháp cao 8,70m so với bờ giếng cổ thời Lý ở dưới cổng chùa. Móng tháp có hai tầng xây giật cấp, chồng lên nhau. Gạch xây tháp đều được xếp theo hàng ngang, phần đầu gạch đâm ra ngoài, mỗi hàng trung bình xếp 6 viên gạch với nhiều kích thước khác nhau. Chất kết dính để xây dựng tháp hoàn toàn là đất sét nhuyễn, không hề có bất kỳ một chút vôi vữa hay chất kết dính nào khác. Các mạch vữa mỏng đến nỗi nhìn bề ngoài chẳng khác gì các viên gạch được xếp chồng lên nhau.

Ông Phạm Văn Triệu – thành viên đoàn khảo cổ học chùa Phật Tích thuộc Viện Khảo cổ học nhận định: “Riêng kỹ thuật xây móng tháp thì trong tất cả các công trình khảo cổ ở Việt Nam chỉ duy nhất móng tháp chùa Phật Tích là chưa bao giờ thấy, đây là một hiện tượng hết sức độc đáo... Móng tháp được xây dựng trên sườn đồi và nằm sâu trong lòng đất 3,2m, xung quanh được gia cố, đầm chặt bằng sỏi và đất sét đồi”.
 
Sự hiện diện dấu tích thời Lý trên nền chùa Phật Tích xưa cho thấy cấu trúc của chùa Phật Tích thời xưa rất khác với các ngôi chùa Phật Tích được xây dựng lại sau thời Lý, đó là tháp ở sau chùa. Đây là một kiểu bình đồ rất riêng của Phật Tích. Cùng với các kỹ thuật xây dựng không có vôi vữa, kỹ thuật xây móng nhiều lớp (sỏi xen kẽ đất đồi), kỹ thuật góc cong có ở Hoàng thành Thăng Long, có thể khẳng định đây là ngôi tháp được xây dựng ít nhất là vào thế kỷ XI.
 
Chất kết dính là đất sét nhuyễn nên tháp trông như một khối liền. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Trong cuốn Nghệ thuật Đông Dương của kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp L. Bezacier – người đã tiến hành trùng tu lại chùa Phật Tích trước năm 1945, cũng đã từng dành riêng một chương để nói về chùa Phật Tích xưa. Trong đó, ông miêu tả cuộc khảo cổ thám sát ngôi tháp đo được chiều ngang phần móng là 8,5m. Căn cứ vào đó, Bezacier cho rằng ngọn tháp cao tới 42m. Dựa vào các nguồn tài liệu và kết quả giám định tại tháp với việc móng tháp được xây dựng rất kiên cố, có qui mô lớn, thuộc loại tháp nhiều tầng, điều đó chứng tỏ đây là cây tháp khá quy mô, xứng đáng với truyền tụng dân gian rằng “đứng ở kinh đô Thăng Long vẫn thấy tháp”.

Gợi mở xuất xứ nguồn gốc gạch xây Hoàng thành Thăng Long

Số gạch được tìm thấy trong móng tháp có số lượng khá lớn, đều được nung lõi cứng như sành, trên mỗi viên đều có đề: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo” (Vua thứ ba đời Lý, năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 xây dựng) hoặc “Chương Thánh Gia Khánh”. Theo sử sách, Long Thụy Thái Bình là niên hiệu của vua Lý Thánh Tông từ năm 1054 - 1058. Đến năm 1059, vua đổi sang niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh cho đến năm 1065. Long Thụy Thái Bình năm thứ tư tức là năm 1057... Những viên gạch trên rất giống những viên gạch của tầng văn hóa thời Lý phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long.
 
Những trang trí thời Lý trên đài sen bệ tượng khảo quật được.
 
Ngoài ra, trong quá trình khai quật móng tháp đội khai quật còn phát hiện các lá đề chạm rồng, tượng rồng 5 móng, đều là những tuyệt tác điêu khắc hiếm có. Trong đó, 2 phù điêu lá đề bằng đá nặng mỗi phiến 40kg có chạm trổ hình rồng chầu (kích cỡ khoảng 40x40cm) nguyên vẹn 100% và một chiếc đầu rồng đá cực kỳ tinh xảo (khoảng 30x50cm).
 
Đặc biệt hơn, khi đào xung quanh chân tháp những người thợ còn phát hiện ra 1/4 đài sen bệ tượng. Theo sử liệu thì đó chính là phần úp ngược của đài sen bệ tượng A Di Đà trước đây. Đây là một phát hiện hết sức quý giá cho việc khôi phục lại dáng vẻ ban đầu của bệ tượng gồm 5 phần: Đế bát giác, đài sen úp ngược, đầu con sấu đá, đài sen hướng xuôi. Cuối cùng là bức tượng đặt trên tòa sen. Đa phần hiện vật của ngôi tháp đều được tìm thấy ở hướng đông bắc, đúng với phỏng đoán của các nhà nghiên cứu trước đây cho rằng tháp bị đổ về phía này.
 
Bên cạnh đó, dựa vào những hình dáng, kỹ thuật nung, các hình chạm khắc trên các mảnh gốm tìm thấy, đại đức Thích Đức Thiện (trụ trì chùa Phật Tích hiện nay) còn phỏng đoán đây có thể là một trung tâm gốm sản xuất gạch để phục vụ việc xây tháp và xây Hoàng Thành... ở kinh đô Thăng Long xưa.
 
Các hiện vật này đang được đại đức Thích Đức Thiện cất giữ, bảo quản rất cẩn thận với tâm nguyện: “Sau khi hoàn thành tất cả các công trình, nhà chùa sẽ mở một nhà trưng bày hiện vật đã được tìm thấy để cho chư khách thập phương mỗi lần đến chùa có cơ hội được chiêm bái và tự hào. Đó là báu vật của ông cha còn sót lại mà không phải thời đại nào cũng có cơ duyên tìm thấy...”.
 
Đầu chim thần Karari - dấu tích của Phật giáo Ấn Độ được tìm thấy trong khuôn viên tháp chùa.

Nền móng tòa bảo tháp có hình vuông nằm ở phía trước pho tượng Phật A Di Đà, cách hàng thú đá phía trước là 8m và cách tháp đá Linh Quang 21m. Kích thước chân tháp 9,1m x 9,1m, tường tháp mỗi cạnh dày trung bình 2,4m đến 2,43m, lòng tháp rộng 4,18 đến 4,20m, diện tích 82,81 m2, chân tháp được xây bằng gạch thời Lý, chắc chắn, đẹp, phản ánh đỉnh cao của nghệ thuật thời Lý.

Hà Tùng Long

nguyenquyen
Bình luận (0)
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Giây phút nhanh trí nhân viên ngân hàng giúp người phụ nữ thoát khỏi bẫy lừa đảo 160 triệu đồng

Giây phút nhanh trí nhân viên ngân hàng giúp người phụ nữ thoát khỏi bẫy lừa đảo 160 triệu đồng

Xã hội - 4 giờ trước

GĐXH - Trong quá trình làm thủ tục chuyển tiền, nhân viên ngân hàng phát hiện bà N.T.K lo lắng và có biểu hiện bất thường. Nghi bị các đối tượng thao túng, phía ngân hàng chủ động trì hoãn giao dịch và thông báo cho Công an phường Hoành Bồ.

Được cát tinh chống lưng, 3 con giáp này cuối năm Âm lịch tài lộc rực rỡ bất ngờ

Được cát tinh chống lưng, 3 con giáp này cuối năm Âm lịch tài lộc rực rỡ bất ngờ

Đời sống - 5 giờ trước

GĐXH - Tử vi cho thấy từ nay đến hết năm Âm lịch, một số con giáp bước vào giai đoạn "đổi vận" rõ rệt khi được cát tinh chiếu rọi, quý nhân xuất hiện đúng lúc.

Công nhân gặp nạn tử vong khi đang làm việc, Giám đốc công ty bị khởi tố

Công nhân gặp nạn tử vong khi đang làm việc, Giám đốc công ty bị khởi tố

Pháp luật - 5 giờ trước

GĐXH - Mặc dù chưa được đào tạo về hàn điện, không có chứng chỉ chuyên môn, chưa được huấn luyện an toàn lao động nhưng Đinh Quyền vẫn phân công nhóm công nhân thực hiện sửa chữa, cải tạo vỏ xuồng, sau đó xảy ra tai nạn lao động khiến một công nhân tử vong.

Khi những ‘núi rác’ quá tải trở thành áp lực đè nặng môi trường ở Thanh Hóa

Khi những ‘núi rác’ quá tải trở thành áp lực đè nặng môi trường ở Thanh Hóa

Thời sự - 8 giờ trước

GĐXH - Thanh Hóa đang đối mặt với tình trạng các bãi rác Núi Voi, Sầm Sơn và Đông Nam quá tải nghiêm trọng, gây ô nhiễm nguồn nước và không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe, khiến người dân bức xúc.

Lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2026 của học sinh 34 tỉnh thành trên cả nước

Lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2026 của học sinh 34 tỉnh thành trên cả nước

Giáo dục - 8 giờ trước

GĐXH - Dưới đây là chi tiết lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2026 của học sinh 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Công an Hà Nội truy tìm đối tượng lừa đảo đổi tiền mới

Công an Hà Nội truy tìm đối tượng lừa đảo đổi tiền mới

Pháp luật - 8 giờ trước

GĐXH - Nhận đơn tố giác đối tượng Lương Ngọc Anh (trú tại Giảng Võ, Hà Nội) chiếm đoạt số tiền 300 triệu đồng thông qua việc nhận tiền đổi tiền mới. Công an TP Hà Nội thông báo truy tìm đối tượng này.

Hé lộ nguyên nhân vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc Pháp Vân - Nghi Sơn khiến 9 người thương vong

Hé lộ nguyên nhân vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc Pháp Vân - Nghi Sơn khiến 9 người thương vong

Thời sự - 11 giờ trước

GĐXH - Rạng sáng 14/1, một vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra trên tuyến cao tốc qua địa phận tỉnh Thanh Hóa khiến 4 người tử vong và 5 người bị thương. Kết quả điều tra sơ bộ cho thấy thảm kịch bắt nguồn từ hàng loạt thói quen lái xe tùy tiện, coi thường pháp luật của cả ba tài xế liên quan.

Từ 1/3, ứng dụng Mobile Banking sẽ tự động ngừng hoạt động hoặc thoát khi gặp 3 trường hợp này

Từ 1/3, ứng dụng Mobile Banking sẽ tự động ngừng hoạt động hoặc thoát khi gặp 3 trường hợp này

Đời sống - 13 giờ trước

GĐXH - Theo Thông tư số 77/2025/TT-NHNN, từ 1/3, ứng dụng Mobile Banking sẽ tự động ngừng hoạt động hoặc thoát khi gặp 3 trường hợp.

Hà Nội: Nghi án phóng hỏa nhà nghỉ lúc rạng sáng, cảnh sát dùng xe thang giải cứu 7 người

Hà Nội: Nghi án phóng hỏa nhà nghỉ lúc rạng sáng, cảnh sát dùng xe thang giải cứu 7 người

Pháp luật - 14 giờ trước

GĐXH - Rạng sáng ngày 14/1, lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an TP Hà Nội đã kịp thời dập tắt đám cháy tại một nhà nghỉ cao tầng ở phường Hà Đông (TP Hà Nội), giải cứu thành công 7 người mắc kẹt. Đáng chú ý, cơ quan công an đã tạm giữ một đối tượng để điều tra về hành vi nghi vấn cố ý gây cháy.

Hà Nội: Danh sách 23 trường hợp vượt đèn đỏ và hàng chục trường hợp vi phạm bị Camera AI 'bắt' ngày 13/1

Hà Nội: Danh sách 23 trường hợp vượt đèn đỏ và hàng chục trường hợp vi phạm bị Camera AI 'bắt' ngày 13/1

Pháp luật - 14 giờ trước

GĐXH - Trong 24 giờ qua (từ trưa 12/1 đến trưa 13/1/2026), hệ thống Camera giám sát tích hợp AI tiếp tục ghi nhận hàng chục trường hợp vi phạm luật giao thông. Đáng chú ý, trong khi lỗi vượt đèn đỏ tại nội đô giảm nhẹ thì lỗi không thắt dây an toàn trên cao tốc lại có chiều hướng gia tăng.

Top