Phát lộ tháp cổ dưới nền chùa Phật Tích

Thứ bảy, 06:00 28/03/2009 | Xã hội

Giadinh.net - Trong khi đào móng xây dựng lại tòa Tam bảo thuộc Dự án trùng tu, tôn tạo chùa Phật Tích (Tiên Du, Bắc Ninh), đội thi công thuộc Trung tâm tu bổ di tích Trung ương đã phát hiện nền móng của một tòa tháp cổ hình vuông có nhiều đặc điểm giống với ngôi bảo tháp cao đến 42m nguy nga tráng lệ được xây dựng từ thời Lý, mà sử sách đã ghi lại.

Chùa Phật Tích (hiệu Vạn Phúc tự) nằm dưới chân núi Lạn Kha thuộc huyện Tiên Du,tỉnh Bắc Ninh là một trong những ngôi chùa đầu tiên ở nước ta có dấu chân Phật giáo Ấn Độ truyền vào từ khoảng thế kỷ thứ II sau công nguyên. Nơi đây từng là một trong những trung tâm của Kinh đô Phật giáo Luy Lâu, với những công trình kiến trúc nguy nga, đồ sộ. Trong đó, nổi tiếng nhất là tòa bảo tháp được xây dựng từ thời Lý, kết tinh của nhiều giá trị văn hóa, nghệ thuật đương thời được nhiều sử liệu ghi lại.

Tòa bảo tháp này từng gắn liền với truyền thuyết về chiều cao “chọc trời” mà đứng ở kinh thành Thăng Long vẫn có thể nhìn thấy. Qua thời gian, ngôi bảo tháp này bị đổ rồi bị vùi lấp bởi các công trình xây dựng của các triều đại sau nhà Lý.

Toàn cảnh móng tháp chùa Phật Tích được phát lộ. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Kỹ thuật xây móng có một không hai

Theo báo cáo của đội khai quật Viện Khảo cổ học thì tháp cổ này tồn tại giữa ba tầng văn hóa, tương ứng với ba lớp đất có niên đại lịch sử khác nhau. Ở tầng văn hóa thứ nhất có đất sét màu vàng, lẫn nhiều mảnh ngói có niên đại thế kỷ XVII. Đây có thể là lớp đất được hình thành vào thời Lê hoặc là lớp san lấp khi ngôi chùa thời Lê bị phá huỷ.

Ở tầng văn hóa thứ hai tồn tại ở dạng đất sét thuần túy, không chứa di vật, phát lộ thành hai khoảng ở hai bên phía đông và tây của đường lên chùa, dày trung bình 60cm. Ở đáy của lớp này chứa các vật liệu kiến trúc gạch, ngói của thời Trần và thời Lê. Theo suy đoán, khi chùa thời Lý - Trần bị xuống cấp, người ta đã tiến hành san gạt, sau đó xây dựng ngôi chùa mới thời Lê trên nền móng cũ.

Tầng văn hoá thứ ba là lớp gia cố móng nền của chân tháp. Kỹ thuật gia cố hết sức kiên cố, cứ một lớp sỏi dày từ 3cm - 5cm là đến một lớp đất sét đồi dày trung bình 5cm. Kiểu gia cố này giống với cách gia cố các móng trụ kiến trúc thời Lý tìm được ở Hoàng thành Thăng Long.

Khi phát lộ nền tháp, các đội đào móng đã phát hiện ra nền móng có hình vuông trong lòng rỗng. Phần đáy của móng tháp cao 8,70m so với bờ giếng cổ thời Lý ở dưới cổng chùa. Móng tháp có hai tầng xây giật cấp, chồng lên nhau. Gạch xây tháp đều được xếp theo hàng ngang, phần đầu gạch đâm ra ngoài, mỗi hàng trung bình xếp 6 viên gạch với nhiều kích thước khác nhau. Chất kết dính để xây dựng tháp hoàn toàn là đất sét nhuyễn, không hề có bất kỳ một chút vôi vữa hay chất kết dính nào khác. Các mạch vữa mỏng đến nỗi nhìn bề ngoài chẳng khác gì các viên gạch được xếp chồng lên nhau.

Ông Phạm Văn Triệu – thành viên đoàn khảo cổ học chùa Phật Tích thuộc Viện Khảo cổ học nhận định: “Riêng kỹ thuật xây móng tháp thì trong tất cả các công trình khảo cổ ở Việt Nam chỉ duy nhất móng tháp chùa Phật Tích là chưa bao giờ thấy, đây là một hiện tượng hết sức độc đáo... Móng tháp được xây dựng trên sườn đồi và nằm sâu trong lòng đất 3,2m, xung quanh được gia cố, đầm chặt bằng sỏi và đất sét đồi”.

Sự hiện diện dấu tích thời Lý trên nền chùa Phật Tích xưa cho thấy cấu trúc của chùa Phật Tích thời xưa rất khác với các ngôi chùa Phật Tích được xây dựng lại sau thời Lý, đó là tháp ở sau chùa. Đây là một kiểu bình đồ rất riêng của Phật Tích. Cùng với các kỹ thuật xây dựng không có vôi vữa, kỹ thuật xây móng nhiều lớp (sỏi xen kẽ đất đồi), kỹ thuật góc cong có ở Hoàng thành Thăng Long, có thể khẳng định đây là ngôi tháp được xây dựng ít nhất là vào thế kỷ XI.

Chất kết dính là đất sét nhuyễn nên tháp trông như một khối liền. (Ảnh: Phạm Văn Triệu)

Trong cuốn Nghệ thuật Đông Dương của kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp L. Bezacier – người đã tiến hành trùng tu lại chùa Phật Tích trước năm 1945, cũng đã từng dành riêng một chương để nói về chùa Phật Tích xưa. Trong đó, ông miêu tả cuộc khảo cổ thám sát ngôi tháp đo được chiều ngang phần móng là 8,5m. Căn cứ vào đó, Bezacier cho rằng ngọn tháp cao tới 42m. Dựa vào các nguồn tài liệu và kết quả giám định tại tháp với việc móng tháp được xây dựng rất kiên cố, có qui mô lớn, thuộc loại tháp nhiều tầng, điều đó chứng tỏ đây là cây tháp khá quy mô, xứng đáng với truyền tụng dân gian rằng “đứng ở kinh đô Thăng Long vẫn thấy tháp”.

Gợi mở xuất xứ nguồn gốc gạch xây Hoàng thành Thăng Long

Số gạch được tìm thấy trong móng tháp có số lượng khá lớn, đều được nung lõi cứng như sành, trên mỗi viên đều có đề: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo” (Vua thứ ba đời Lý, năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 xây dựng) hoặc “Chương Thánh Gia Khánh”. Theo sử sách, Long Thụy Thái Bình là niên hiệu của vua Lý Thánh Tông từ năm 1054 - 1058. Đến năm 1059, vua đổi sang niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh cho đến năm 1065. Long Thụy Thái Bình năm thứ tư tức là năm 1057... Những viên gạch trên rất giống những viên gạch của tầng văn hóa thời Lý phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long.

Những trang trí thời Lý trên đài sen bệ tượng khảo quật được.

Ngoài ra, trong quá trình khai quật móng tháp đội khai quật còn phát hiện các lá đề chạm rồng, tượng rồng 5 móng, đều là những tuyệt tác điêu khắc hiếm có. Trong đó, 2 phù điêu lá đề bằng đá nặng mỗi phiến 40kg có chạm trổ hình rồng chầu (kích cỡ khoảng 40x40cm) nguyên vẹn 100% và một chiếc đầu rồng đá cực kỳ tinh xảo (khoảng 30x50cm).

Đặc biệt hơn, khi đào xung quanh chân tháp những người thợ còn phát hiện ra 1/4 đài sen bệ tượng. Theo sử liệu thì đó chính là phần úp ngược của đài sen bệ tượng A Di Đà trước đây. Đây là một phát hiện hết sức quý giá cho việc khôi phục lại dáng vẻ ban đầu của bệ tượng gồm 5 phần: Đế bát giác, đài sen úp ngược, đầu con sấu đá, đài sen hướng xuôi. Cuối cùng là bức tượng đặt trên tòa sen. Đa phần hiện vật của ngôi tháp đều được tìm thấy ở hướng đông bắc, đúng với phỏng đoán của các nhà nghiên cứu trước đây cho rằng tháp bị đổ về phía này.

Bên cạnh đó, dựa vào những hình dáng, kỹ thuật nung, các hình chạm khắc trên các mảnh gốm tìm thấy, đại đức Thích Đức Thiện (trụ trì chùa Phật Tích hiện nay) còn phỏng đoán đây có thể là một trung tâm gốm sản xuất gạch để phục vụ việc xây tháp và xây Hoàng Thành... ở kinh đô Thăng Long xưa.

Các hiện vật này đang được đại đức Thích Đức Thiện cất giữ, bảo quản rất cẩn thận với tâm nguyện: “Sau khi hoàn thành tất cả các công trình, nhà chùa sẽ mở một nhà trưng bày hiện vật đã được tìm thấy để cho chư khách thập phương mỗi lần đến chùa có cơ hội được chiêm bái và tự hào. Đó là báu vật của ông cha còn sót lại mà không phải thời đại nào cũng có cơ duyên tìm thấy...”.

Đầu chim thần Karari - dấu tích của Phật giáo Ấn Độ được tìm thấy trong khuôn viên tháp chùa.

Nền móng tòa bảo tháp có hình vuông nằm ở phía trước pho tượng Phật A Di Đà, cách hàng thú đá phía trước là 8m và cách tháp đá Linh Quang 21m. Kích thước chân tháp 9,1m x 9,1m, tường tháp mỗi cạnh dày trung bình 2,4m đến 2,43m, lòng tháp rộng 4,18 đến 4,20m, diện tích 82,81 m2, chân tháp được xây bằng gạch thời Lý, chắc chắn, đẹp, phản ánh đỉnh cao của nghệ thuật thời Lý.

Hà Tùng Long

nguyenquyen

Chia sẻ facebook

Bình luận (0)

Xem thêm bình luận

Ý kiến của bạn

Cùng chuyên mục

Công an Hà Nội quyết liệt truy quét tội phạm công nghệ cao 'dạt' từ Đông Nam Á về Thủ đô

Pháp luật - 29 phút trước

GĐXH - Sau các đợt truy quét mạnh mẽ từ Campuchia và các nước lân cận, tội phạm công nghệ cao đang có xu hướng chuyển dịch địa bàn sang Việt Nam. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, Công an TP Hà Nội đã triệt phá nhiều ổ nhóm ngoại bang núp bóng các căn hộ hạng sang để lừa đảo xuyên quốc gia.

Sở GD-ĐT TPHCM: Không có quy chế đặc cách khi thi lớp 10

Giáo dục - 49 phút trước

Theo Sở GD-ĐT TPHCM, ở kỳ thi lớp 10 sẽ không có quy chế đặc cách. Thí sinh có bài thi bị điểm 0 thì không trúng tuyển bất kỳ trường THPT nào.

Vụ 300 tấn thịt lợn bệnh: 'Tương đối nhiều' bếp ăn mầm non tư thục tại Hà Nội cũng trở thành 'nạn nhân'

Pháp luật - 1 giờ trước

GĐXH - Ngoài Công ty Dịch vụ suất ăn công nghiệp Hà Nội - Nhập thịt của Cường Phát để cung cấp cho 26 trường công lập trên địa bàn thì Công ty Dịch vụ thực phẩm Khánh Ngọc được xác định cũng đã cấp thịt lợn bệnh cho "tương đối nhiều" bếp ăn mầm non tư thục trên địa bàn TP Hà Nội.

Cận cảnh CSGT Hà Nội kiểm tra, xử lý phụ huynh dừng, đỗ xe tuỳ tiện khi đưa đón con tới trường

Đời sống - 2 giờ trước

Việc phụ huynh đưa đón con đến trường vi phạm Luật giao thông sẽ khiến con trẻ bắt chước, gây ra những hệ lụy khôn lường cho cả gia đình và xã hội. Phòng CSGT Công an TP Hà Nội sẽ xử lý nghiêm tình trạng trên để chấn chỉnh, giáo dục và nêu gương cho học sinh.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Mô hình đô thị đa trung tâm, 9 trục phát triển, sau tiếp nhận 14.645 góp ý từ cư dân, Hà Nội tăng tốc triển khai

Thời sự - 2 giờ trước

GĐXH - Chiều 6/4, đại diện Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội đã thông tin về tiến độ và những định hướng cốt lõi trong việc xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô, tại cuộc họp báo thông tin kinh tế - xã hội quý I/2026 do UBND TP Hà Nội tổ chức.

Chuyện những 'học sinh đặc biệt' nơi bản Tà Ôi

Giáo dục - 2 giờ trước

GĐXH - Những học viên là đồng bào Tà Ôi, ở tuổi ông, tuổi bà, đêm đêm vẫn soi đèn đến lớp học con chữ. Họ mong được tiếp thu kiến thức phục vụ đời sống, đồng thời làm gương để con cháu thêm nỗ lực học tập.

Bảo Tín Minh Châu 'lên tiếng' giữa ồn ào về 'dàn' lãnh đạo và nhân viên vừa bị bắt

Pháp luật - 2 giờ trước

GĐXH - Chiều 6/4, Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu đã gửi đến phóng viên Chuyên trang Gia đình và Xã hội (Báo Sức khỏe và Đời sống) thông tin liên quan đến vụ án đang được Công an TP Hà Nội điều tra.

Vụ gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi: Ngoài Công ty Suất ăn Công nghiệp Hà Nội, thêm 3 công ty 'tuồn' lợn bệnh vào 26 trường học

Pháp luật - 3 giờ trước

GĐXH - Chiều 6/4, tại cuộc họp báo thông tin về tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026 do UBND TP Hà Nội tổ chức, Thượng tá Vũ Thị Hoàng Yến – Phó trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế (CA TP Hà Nội) đã thông tin chi tiết 3 câu hỏi từ phóng viên Chuyên trang Gia đình và Xã hội (Báo Sức khỏe và Đời sống) liên quan đến vụ gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi được đưa vào trường học, bếp ăn.