Quyền của đồng bào dân tộc thiểu số trong các bản Hiến pháp

Vẫn còn sự chênh lệch khoảng cách giàu - nghèo giữa các vùng

Với xuất phát điểm thấp, so với miền xuôi, đặc biệt là với đô thị lớn, mặt bằng đời sống ở nhiều vùng của đồng bào còn thấp, trình độ dân trí chưa cao. Rút ngắn khoảng cách, tạo cơ hội phát triển đồng đều giữa các dân tộc là mục tiêu nhất quán trong sự nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nước và đã đạt nhiều thành tựu.

Đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) thường tập trung cư trú ở những vùng sâu, vùng xa, vùng địa bàn đặc biệt khó khăn, đại bộ phận đời sống của các gia đình dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, sự tồn tại của những phong tục tập quán, tín ngưỡng, hủ tục lâu đời trong đời sống đồng bào các dân tộc cũng làm cho phụ nữ trở thành nhóm xã hội cực khổ nhất. Họ là một lực lượng xã hội quan trọng có ảnh hưởng toàn diện đến sự phát triển của vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Sinh sống rải rác trên những nẻo cao là những tập tục có từ nhiều đời của đồng bào DTTS. Ảnh: Nguyễn Hằng

Tình trạng tảo hôn tại nơi đồng bào DTTS sinh sống vẫn còn diễn ra. Ở đó, trẻ em gái mới lớn đã phải lập gia đình và trở thành những người mẹ trẻ bất đắc dĩ. Điều này vô tình khiến các bé gái không được học hành, thậm chí không có kiến thức chăm sóc trẻ. Hậu quả, những đứa trẻ sinh ra còi cọc, thiếu dinh dưỡng đã dẫn đến chất lượng dân số không được tốt so với miền xuôi.

Bên cạnh đó, tình trạng hôn nhân cận huyết cũng là một vấn nạn đáng báo động. Như đã trình bày ở phần trên, phần lớn đồng bào DTTS sống ở những khu biệt lập, đường xá đi lại khó khăn, cuộc sống họ mang tính cộng đồng cao nên việc kết hôn cận huyết vẫn diễn ra. Điều này đã dẫn đến suy giảm sức khỏe, tăng tỷ lệ bệnh tật do kết hợp gen mang lại, gây suy thoái chất lượng giống nòi… Đây chính là điều đáng cảnh báo nhất của vấn đề chất lượng dân số các DTTS rất ít người.

Nhiều chính sách vì đồng bào DTTS

Để góp phần cải thiện đời sống, nâng cao trình độ, đảm bảo trật tự an ninh xã hội thì việc thực hiện bình đẳng giới trong cộng đồng các dân tộc thiểu số là công tác xã hội quan trọng cần ưu tiên, đặt lên hàng đầu. Vấn đề bình đẳng giới trong đồng bào dân tộc thiểu số là vấn đề cần đặc biệt quan tâm cả trong mục tiêu phát triển và cả trong quá trình hoạch định chính sách quan hệ tộc người của nước ta.

Một thực tế là pháp luật Việt Nam luôn thể hiện sự quan tâm và bảo vệ cho quyền và lợi ích hợp pháp của đồng bào dân tộc thiểu số. Hiến pháp năm 1946 quy định: "Ngoài sự bình đẳng về quyền lợi, những quốc dân thiểu số được giúp đỡ về mọi phương diện để chóng tiến kịp trình độ chung... Để tạo điều kiện nâng cao dân trí vùng DTTS, bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình".

Trong bản Hiến pháp năm 1959, vấn đề dân tộc cũng được ghi: "Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là một nước thống nhất gồm nhiều dân tộc. Các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam đều bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ. Nhà nước có nhiệm vụ giữ gìn và phát triển sự đoàn kết giữa các dân tộc. Mọi hành vi khinh miệt, áp bức, chia rẽ dân tộc đều bị nghiêm cấm. Các dân tộc có quyền duy trì hoặc sửa đổi phong tục tập quán, dùng tiếng nói chữ viết, phát triển văn hóa dân tộc mình".

Tại bản Hiến pháp 1980 khẳng định: "Nhà nước có kế hoạch xóa bỏ từng bước sự chênh lệch giữa các dân tộc về trình độ phát triển kinh tế và văn hóa". Hiến pháp năm 1992 một lần nữa tái khẳng định về công tác chăm lo đối với đồng bào DTTS của Đảng và Nhà nước ta: "Nhà nước thực hiện chính sách phát triển về mọi mặt, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số".

Mới đây nhất là bản Hiến pháp 2013 đã khẳng định: "Nhà nước ưu tiên phát triển giáo dục ở miền núi, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn...".

Chăm lo cho cuộc sống của đồng bào DTTS luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm

Có thể thấy rằng, trải qua các giai đoạn cách mạng, Đảng, Nhà nước ta luôn nhất quán chủ trương, nguyên tắc trong đường lối chính sách dân tộc, đó là xây dựng khối đoàn kết, bình đẳng giữa cộng đồng các dân tộc, phát triển toàn diện về kinh tế - chính trị - xã hội nhằm bảo đảm các quyền và tiếp cận các quyền của đồng bào DTTS trên mọi mặt của đời sống trên cơ sở hệ thống pháp luật quốc gia và một số chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc.

Hệ thống chính sách dân tộc của Nhà nước ta đã từng bước đi vào cuộc sống, phù hợp với trình độ phát triển của mỗi dân tộc, mỗi vùng miền và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Cùng với chăm lo phát triển dân trí cho đồng bào DTTS, Đảng và Nhà nước đã thực sự quan tâm xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng, phát huy vai trò đội ngũ cán bộ các cấp là người DTTS, nhất là với các dân tộc có số dân dưới 10.000 người nhằm đảm bảo quyền bình đẳng về dân sự - chính trị của các DTTS trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hiện nay, trước những biến đổi xã hội và yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới, đòi hỏi cần xây dựng các chính sách đặc thù, phù hợp với sự phát triển của đồng bào DTTS rất ít người trong thời kỳ mới với nhiều nhiệm vụ trọng tâm. Cụ thể, tạo sinh kế, đảm bảo đất ở, đất sản xuất, đảm bảo quốc phòng - an ninh, chăm lo lĩnh vực y tế - giáo dục và bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của DTTS rất ít người trên cả nước. Từ đó, nâng cao đời sống xã hội, chất lượng dân số của các DTTS nói chung và DTTS rất ít người riêng, nhằm thu dần khoảng cách giàu nghèo giữa khu vực này với miền xuôi trong tương lai gần.

Nguyễn Hằng