“Sa tặc” hút nát lòng sông

Chưa đầy 2km sông, mỗi ngày 400 - 500 thuyền cắm chốt, đào khoét lòng sông sâu thêm 8 - 9m, “chém” cả vào bờ để múc cát đi bán.

 

Sa tặc “khoét” sông,  cư dân “gánh” họa

Hàng trăm thuyền của “sa tặc” xẻ thịt sông Mã. Ảnh: L.H

 

Đầu năm 2010, “sa tặc” bắt đầu “thò vòi” vào bãi cát Vĩnh Hùng vì đây được đánh giá là mỏ cát đẹp nhất vùng. Người dân hai bờ sông sống trong cảnh đinh tai, nhức óc vì tiếng gầm rú phát ra từ động cơ của những chiếc thuyền hút cát công suất lớn. Vĩnh Hùng thành tâm điểm khi có đến 3 “bến”  tập kết cùng một mỏ cát lớn, mỗi ngày hàng nghìn lượt tàu thuyền khai thác, trung chuyển cát ra vào khu vực.

“Sa tặc” đã khiến nhiều bãi bồi bị lở tới 10 - 20m. Lòng sông bị khoét sâu đến gần bờ tạo thành những hàm ếch lớn, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, sản xuất và môi trường của người dân khu vực. Bãi hoa màu hàng trăm hecta, những ngôi nhà sát mép sông đứng trước nguy cơ làm vật hiến tế “hà bá”. Hàng nghìn người dân mỗi ngày gánh nước từ sông lên tưới hoa màu đối mặt với nguy hiểm. “Có người đánh xe trâu đi lấy nước vào các thùng phuy, lúc chưa có nước xe vẫn đứng được, khi lấy đầy nước vào thùng, trọng lượng nặng, bãi bồi “hàm ếch” do cát bị hút hổng chân không đủ sức chịu đã bị lở đến vài mét “nuốt chửng” luôn cả xe, trâu và người. May mà trâu bơi được, chủ nhanh tay bám được đuôi trâu mới thoát chết. Người nhà được phen hú vía, phải bỏ tiền thuê dân thuyền chài mới “câu” được xe lên. Nhìn thấy mà sợ!”, ông Trịnh Như Sạu (Vĩnh Hùng) kể lại đầy hoang mang.

Đó là chưa nói đến, với độ sâu gần chục mét khiến dòng sông biến đổi nghiêm trọng. Trước nay, giếng đào tại các thôn gần sông như thôn Bình, thôn Nam chưa bao giờ hết nước, nay dân phải khoan giếng sâu hơn 30m vẫn không có nước ăn vì nước sông dồn đóng những vực sâu nơi cát vừa bị múc đi. Hàng nghìn hộ dân ven sông quanh năm sống nhờ mạch nước sông ngấm vào giếng rơi vào cảnh khan nước. “Sông cạn, nước không vào được giếng. Cả thôn Bình không có nước ăn, nước dùng mấy tháng nay cũng tức lắm chứ nhưng biết làm sao được, phải chấp nhận thôi. Chính quyền còn không giải quyết được nữa là...” – Bà Xinh, xóm Bình (Vĩnh Hùng) bức xúc!

Đó mới chỉ là những hậu quả nhìn thấy trước mắt. Còn lâu dài, ai cũng thấy rằng cứ bỏ mặc sông cho cát tặc “xẻ thịt” kiểu này thì mùa nước lũ, đê điều sạt lở, nguy cơ dân mất nhà, mất đất, mất người là chuyện chẳng lạ.

 

Chính quyền xã... bất lực

Nhiều người dân cho biết, ngày thường cả đoạn sông hàng trăm tàu thuyền cắm chốt nhưng khi có đoàn kiểm tra về họ “nghe ngóng” rất nhanh, lập tức dạt đi các nơi, chỉ còn vài chục thuyền dân chài địa phương đánh cá. Thành ra, đoàn kiểm tra cấp trên nào đến đây cũng không thấy cảnh lộn xộn của mỏ cát nên không xử lý được. Nhưng chỉ khuất bóng thanh tra, các thuyền hút cát lại quay về cắm chốt trên sông để xúc cát bán. Trong khi cấp trên “bó tay” thì chính quyền địa phương cấp xã ở đây lại không xử lý triệt để tình trạng khai thác cát và lập bến bãi tập kết trái phép. Thỉnh thoảng mới xử phạt hành chính.

Trao đổi với PV về việc này, ông Hoàng Đình Nghị, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hùng tỏ vẻ bất lực: “Thời gian đầu chính quyền xã cũng “mạnh tay” lắm chứ nhưng có hạn chế được số lượng thuyền hút cát trái phép mô!”. Ông Nghị cho rằng, tuy mỏ cát nằm trên địa phận huyện Vĩnh Lộc nhưng nửa sông bên kia lại thuộc quyền quản lý của huyện Yên Định, thành ra đuổi bên này họ chạy bên kia. Vòi hút cát được cắm tràn lan khắp bãi nhưng thuyền lại nằm giữa sông, nơi giáp ranh giữa huyện Yên Định và Vĩnh Lộc. “Chỉ cần thấy “động”, “sa tặc” lập tức rút vòi, “lắc” thuyền một cái là nằm bên đất Yên Định rồi!”, ông Nghị nói. Chưa hết, ông Chủ tịch xã còn viện dẫn nhiều khó khăn khác: “Ban đầu chúng tôi cho công an cắm chốt trực, nhưng không có kinh phí trả tiền phụ cấp khi họ cắm chốt 24/24. Hơn nữa, cũng không có phương tiện, họ dưới nước mình trên bờ làm sao mà theo được? Báo cáo lên, công an huyện và cảnh sát đường sông can thiệp vài lần cũng không thuyên giảm”.

Lãnh đạo xã Vĩnh Hùng nói vậy, song trao đổi với chúng tôi, nhiều người dân địa phương phản ánh, mỏ cát này đã được bán cho chủ thầu người huyện ngoài khai thác. Họ cho biết thầu khoán thực sự tên là D ở huyện Thiệu Hóa, chủ một công ty chuyên khai thác cát xây dựng bán ra các tỉnh phía Bắc như Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam... Các mỏ của ông D trải dài từ sông Lèn, hạ lưu sông Mã, suốt các bãi xã Vĩnh Minh, Vĩnh Tân rồi lên các bãi cát “vàng” Vĩnh Hùng. Ông D không trực tiếp khai thác mà thuê dân thuyền khắp nơi khai thác vì vậy cảnh gây rối, đánh lộn thường xuyên xảy ra.

Trước bức xúc dư luận, ngày 19/5/2010, mỏ cát này đã bị Thanh tra giao thông đường thuỷ tỉnh Thanh Hóa xử phạt, đình chỉ vì khai thác tài nguyên trái phép. Vậy nhưng 3 ngày sau, “sa tặc” trở lại ngang nhiên hoạt động với cường độ còn mạnh hơn trước khi bị “xử”.

Được biết những năm gần đây, UBND tỉnh Thanh Hóa, các ngành chức năng đã có nhiều chỉ đạo tăng cường quản lý hoạt động khai thác khoáng sản cát, sỏi lòng sông, lập lại trật tự trong khai thác cát, thành lập nhiều đoàn công tác liên ngành cấp tỉnh, cấp huyện để ra quân, xử lý.

Tuy nhiên, có chứng kiến tình cảnh trên mới thấy công tác kiểm tra, xử lý của các cơ quan cấp xã chỉ là “cho có”, nỗ lực của cấp huyện chỉ như “đá ném ao bèo”, còn lệnh cấm khai thác cát của tỉnh chỉ có hiệu lực... trên giấy!

 

“Sở dĩ chưa thể chấn chỉnh được vấn nạn khai thác cát trên địa bàn là do chưa có sự kết hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương. Lực lượng cảnh sát đường thủy làm nòng cốt phải đứng ra phối hợp với chính quyền địa phương, “bóp” ngặt hơn may ra có kết quả khả quan”. Bà Khúc Thị Minh, Trưởng phòng TNMT huyện Vĩnh Lộc   “Lúc nào tỉnh, huyện và các ngành chỉ đạo quyết liệt thì xã cũng “căng” lên được tý, thành lập đoàn kiểm tra, xử lý như... thật. Nhưng khi các đoàn kiểm tra đi rồi thì đâu lại vào đó. Thanh tra kiểu “đá ném ao bèo” thôi!”. Một cựu chiến binh xã Vĩnh Hùng

 

Lê Hường