Sau 20 phút, biết mình nhiễm HIV hay không

“Tôi đã xét nghiệm, còn bạn?”

Các bạn trẻ tại Lễ khởi động. Ảnh: Diệu Nguyễn

Dịch vụ tự xét nghiệm HIV đầu tiên tại Việt Nam được khởi động tại TPHCM ngày 28/8 vừa qua. Tại Lễ khởi động, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, ông Ted Oisus đã trải nghiệm dịch vụ, sau khi xét nghiệm xong, ông hỏi: “Tôi đã xét nghiệm, còn bạn?”. Câu hỏi này cũng chính là khẩu hiệu được đưa ra tại Lễ khởi động, nó như một lời khẳng định, việc xét nghiệm HIV là một hành vi văn minh để bảo vệ, ngăn chặn dịch HIV/AIDS với người thân và cộng đồng.

Những người tham gia tại Lễ khởi động đã tự thử bằng dịch miệng hoặc lấy máu đầu ngón tay và sau 20 phút đã có kết quả. Cả hai phương pháp đều rất đơn giản, thuận tiện giống các phương pháp tự xét nghiệm tại nhà phổ biến hiện nay, như thử thai hay thử đường huyết. Được biết, dụng cụ thử này được phát miễn phí trong thời gian thí điểm, là cơ hội để mọi người có thể tự kiểm tra xem mình một cách an toàn, nhanh và riêng tư. Đặc biệt, phương pháp này được cộng đồng các nhóm nguy cơ cao nhiễm HIV (bao gồm những người tiêm chích ma túy, phụ nữ mại dâm, quan hệ tình dục đồng giới… rất quan tâm.

Xét nghiệm HIV là cách duy nhất để biết một người có nhiễm HIV hay không, tuy nhiên nhiều người vẫn rất ngại đi làm xét nghiệm HIV do lo sợ người khác biết kết quả và mặc cảm với xã hội. Vì vậy, dịch vụ tự xét nghiệm HIV này hứa hẹn là bước tiến mới trong việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tự xét nghiệm HIV tại Việt Nam; những người có nguy cơ nhiễm HIV cao sớm được kiểm soát, giúp ích cho cộng đồng.

N.H.Minh, một bạn chuyển giới đã chia sẻ, đây là lần đầu bạn xét nghiệm HIV bằng phương pháp thử bằng dịch miệng. Theo Minh, việc này đảm bảo được sự riêng tư và kết quả cũng rất nhanh chóng nên không phải lo lắng trong khi chờ như đi kiểm tra ở bệnh viện, hoặc cơ sở y tế. Không chỉ bạn Minh mà đa số những người trải nghiệm cho biết, họ cảm thấy khá thoải mái với phương pháp tự xét nghiệm này, nhất là những người đang còn ngần ngại sử dụng dịch vụ xét nghiệm tại các cơ sở y tế bởi tâm lý e ngại sự kỳ thị và thiếu tính bảo mật.

Triển khai thí điểm trong 1 năm, sau đó sẽ nhân rộng

Đại sứ Hoa Kỳ Ted Oisus (giữa) trải nghiệm dịch vụ tự xét nghiệm HIV tại Lễ khởi động. Ảnh: Thanh Tùng

Dịch vụ tự xét nghiệm HIV được coi là bước tiến mới trong việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ xét nghiệm HIV và bình thường hóa nó giống như các xét nghiệm chẩn đoán nhanh khác (bệnh tiểu đường, thử thai…). Hiện nay, kỹ thuật xét nghiệm này đã được triển khai ở nhiều quốc gia, trong đó có các nước phát triển như Anh, Pháp, Mỹ… và cả các nước trong khu vực như Trung Quốc, Malaysia, Philippines... Tại Việt Nam, kỹ thuật này đang trong giai đoạn khởi động ở trong cộng đồng, được phát miễn phí, sau giai đoạn đầu sẽ có hướng để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ tự xét nghiệm này.

Chia sẻ về việc tại sao nhiều nước đã triển khai mà Việt Nam mới thử nghiệm, TS Phan Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS cho biết: Các nước đã triển khai, họ cũng đã có giai đoạn thử nghiệm trước khi đưa ra cộng đồng. Ở những nước phát triển, thái độ và sự hiểu biết của người dân về vấn đề này sẽ tốt hơn ở những quốc gia đang, hoặc kém phát triển. Chúng ta sẽ phải lưu tâm đến những phản ứng không mong muốn như bạo hành gia đình, khi cả hai vợ chồng tự xét nghiệm mà người vợ phát hiện dương tính HIV, còn người chồng thì không. Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý về việc bảo quản dụng cụ, chẳng hạn phải bảo quản trong nhiệt độ thích hợp, tránh tình trạng sinh phẩm hỏng dễ dẫn đến kết quả sai. TS Hương cho biết thêm, việc thí điểm sẽ giúp chúng ta đánh giá xem có gì thuận lợi, khó khăn, vướng mắc cần được điều chỉnh khi thực hiện dịch vụ này. Việc thử nghiệm cộng với sự tư vấn đối với người dân là rất cần thiết, chứ không chỉ là việc đơn giản là sử dụng công nghệ đó một cách cơ học; làm sao để đảm bảo yếu tố an toàn nhất, tốt nhất cho người sử dụng cả về sức khỏe, tinh thần, sự hiểu biết và chuyển đổi hành vi về phòng chống HIV/AIDS. Tuy nhiên, TS Hương nhấn mạnh, đây mới là test đầu tiên, chưa phải là kết luận cuối cùng, nên khi người tự xét nghiệm thấy dương tính với HIV, cần đến cơ sở y tế sớm để được xét nghiệm lại để khẳng định bệnh và được điều trị, kiểm soát bệnh.

Theo TS Phan Thị Thu Hương, sau 1 năm thí điểm, sẽ có đánh giá trước khi dụng cụ xét nghiệm được triển khai rộng rãi. Nếu thí điểm thành công, Việt Nam sẽ triển khai mở rộng để thực hiện mục tiêu 90% số người nhiễm HIV trong cộng đồng được biết tình trạng nhiễm HIV của mình. Hình thức tự xét nghiệm này có thể sẽ giúp những người có nguy cơ tự kiểm tra và sẽ thay đổi hành vi của mình, như chủ động đến cơ sở y tế để được kiểm tra lại và được tiếp cận với điều trị; giúp ngăn ngừa sự lây truyền từ họ sang cộng đồng, từ vợ chồng sang nhau và từ mẹ sang con.

Toàn quốc hiện có trên 1.100 cơ sở y tế triển khai tư vấn và xét nghiệm HIV, 98 phòng xét nghiệm khẳng định HIV dương tính ở 61 tỉnh, thành phố. Hàng năm, các cơ sở đã triển khai xét nghiệm khoảng 2 triệu mẫu, trong đó khoảng 28% số mẫu thực hiện qua hệ thống phòng tư vấn xét nghiệm tự nguyện cố định và tư vấn xét nghiệm HIV lưu động. Riêng hệ thống tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện, hàng năm phát hiện khoảng hơn 15.000 lượt HIV dương tính.

Hiện nay, ước tính chỉ khoảng 200.000 người nhiễm HIV được xét nghiệm phát hiện HIV biết tình trạng của họ, vẫn còn một số lượng lớn người chưa biết tình trạng HIV của mình và đây cũng là nguy cơ tiếp tục làm lây truyền HIV trong cộng đồng.

Hà Anh