Sẽ thiếu phương tiện tránh thai?

Trong khi đó, nhu cầu PTTT đang tăng cả về số lượng, chất lượng và chủng loại. Bộ Y tế vừa tổ chức hội thảo lấy ý kiến xây dựng Chiến lược Quốc gia an ninh PTTT giai đoạn 2007-2015. Một trong những vấn đề quan trọng được đặt ra là thiếu nguồn tài chính đảm bảo an ninh PTTT.

Nhu cầu tăng

Theo dự thảo Chiến lược Quốc gia về an ninh PTTT giai đoạn 2007-2015, nhu cầu về PTTT tại Việt Nam đang tăng cả về số lượng và chất lượng. Mặc dù chương trình DS/KHHGĐ đã đạt được những thành tựu đáng kể, nhưng do mức sinh trong quá khứ cao nên dân số Việt Nam trong những năm tới vẫn tiếp tục tăng. Dự báo năm 2015, dân số Việt Nam sẽ là 94 triệu người, trong đó, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ 15-49 tuổi sẽ tăng lên gần 26 triệu người.

Trong giai đoạn 2007-2015, nhu cầu và xu hướng đa dạng hóa các biện pháp tránh thai (BPTT) dẫn tới tỷ trọng sử dụng vòng tránh thai và triệt sản giảm 15,9%. Thay vào đó, BPTT  tạm thời có xu hướng tăng là bao cao su, thuốc tránh thai (viên, tiêm, cấy).  Hai loại PTTT mới là thuốc tiêm và thuốc cấy đang tăng đáng kể. Thuốc tiêm tăng từ 611 nghìn lọ năm 2006 lên 964 nghìn lọ năm 2010 và 1,4 triệu lọ vào năm 2015. Thuốc cấy tăng nhẹ từ 15 nghìn liều năm 2006 lên 22 nghìn liều vào năm 2010 và 34 nghìn liều vào năm 2015.

Đáp ứng chậm, khả năng cạnh tranh thấp

Theo đánh giá, VN có 53% dân số dưới 25 tuổi, trong đó tình trạng có thai ngoài ý muốn, nạo phá thai, đặc biệt là tình trạng nhiễm HIV/AIDS ở tuổi vị thành niên, thanh niên có xu hướng gia tăng. Thực tế này đặt ra những thách thức không nhỏ cho việc đáp ứng nhu cầu dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho tuổi vị thành niên, thanh niên.

Mặc dù giá các PTTT trong chương trình tiếp thị xã hội thấp hơn thực tế do được trợ giá nhưng chương trình tiếp thị xã hội các PTTT ở khu vực nông thôn (hơn 70% dân số), chưa đạt được kết quả như mong muốn. Nhận thức và điều kiện kinh tế là những cản trở không nhỏ cho việc phát triển chương trình này.

Ngoài ra, kết quả không được như mong muốn của chương trình tiếp thị xã hội cũng chứng tỏ hiện tại, ở nước ta, khả năng chi trả của cá nhân và gia đình cho các PTTT còn thấp.

Các PTTT lâm sàng bao gồm thuốc tiêm, thuốc cấy và vòng tránh thai cung cấp cho khách hàng hoàn toàn phụ thuộc nhập khẩu. Trong nước mới chỉ sản xuất được thuốc viên tránh thai và bao cao su, nhưng khả năng cạnh tranh thị trường thấp, nguyên liệu sản xuất chủ yếu nhập khẩu nên giá thành cao và phụ thuộc nước ngoài. Chất lượng các PTTT cũng còn nhiều hạn chế.

Mặc dù ngân sách trong nước đầu tư cho PTTT tăng, giai đoạn 1998-2002 ngân sách đầu tư cho PTTT là 45 tỉ đồng, chiếm 10% tổng chi cho PTTT, đến 2000-2005 đã tăng lên 65 tỉ đồng, chiếm 16% tổng chi mua PTTT, nhưng nước ta sẽ phải đối mặt với nguy cơ thiếu kinh phí mua PTTT.

Nhu cầu ngân sách cho PTTT tiếp tục tăng do số lượng khách hàng tăng nhanh, nhu cầu sử dụng các biện pháp ngắn hạn, dễ chuyển đổi có chi phí cao tăng nhanh, thị trường nhiều biến động về giá cả. Bình quân nhu cầu ngân sách mua PTTT giai đoạn 2006-2010 là 147 tỉ đồng/năm, tăng lên 196 tỉ đồng/năm ở giai đoạn 2011-2015. Tổng nhu cầu ngân sách mua PTTT giai đoạn 2007-2015 là 1.565 tỉ đồng, trong đó cần huy động 901 tỉ đồng. Trước mắt, tới năm 2010 cần huy động 208 tỉ đồng.

10 năm qua, nước ta đã 3 lần xảy ra tình trạng thiếu cục bộ đối với một số PTTT từ cấp TƯ đến địa phương. Năm 1998-1999 thiếu vòng tránh thai, năm 2002-2003 thiếu thuốc viên tránh thai, năm 2005-2006 thiếu nhiều loại PTTT. Trong những năm sắp tới, Việt Nam phải đối mặt với sự thiếu hụt  ngân sách dành cho mua sắm PTTT. Từ một nước chủ yếu phụ thuộc viện trợ PTTT từ nước ngoài nhưng chưa có cam kết của các nhà tài trợ sau năm 2008, đòi hỏi phải tăng cường chi ngân sách trong nước.

Đẩy mạnh huy động nguồn lực cho an ninh PTTT

Theo bà Trần Thị Vân - Trợ lý đại diện Văn phòng UNFPA, UNFPA một mặt hỗ trợ xây dựng chiến lược, một mặt tiếp tục vận động nguồn lực cung ứng PTTT cho Việt Nam. Mặc dù chưa thể nói trước được điều gì nhưng bà Vân hi vọng sẽ có kết quả.

Để đảm bảo nguồn lực cho an ninh PTTT, dự thảo chiến lược đưa ra giải pháp: Nhà nước bảo đảm tăng dần tỉ trọng ngân sách trong nước đầu tư từ kinh phí TƯ và chính quyền các cấp đáp ứng đủ nhu cầu an ninh quốc gia về PTTT. Tăng tỉ lệ ngân sách trong nước đáp ứng từ 14% lên ít nhất 50% tổng nhu cầu ngân sách an ninh PTTT, phần còn lại huy động viện trợ quốc tế và huy động từ cá nhân, cộng đồng.

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, PGS.TS Phạm Bá Nhất - Chuyên gia ngành Dân số cho biết: “Trong các kênh huy động nguồn lực cho an ninh PTTT, hai kênh chính là ngân sách nhà nước và xã hội hóa nguồn lực cho PTTT. Điều cần thiết là tạo sự cam kết của Đảng và Nhà nước. Khi tạo sự cam kết của Đảng và Nhà nước thì sẽ có hành động đầu tư nguồn lực cho PTTT.

Bên cạnh đó, xã hội hoá nguồn tài chính cho an ninh PTTT là giải pháp đảm bảo sự bền vững của chiến lược. Khi các cặp vợ chồng có nhu cầu tự thân về PTTT, sẵn sàng chia sẻ nhiệm vụ tài chính với Nhà nước trong việc mua các PTTT thì kết quả của chương trình DS/KHHGĐ mới được coi là bền vững. Hai giải pháp này song song tồn tại, có xã hội hoá được còn phụ thuộc vào chính sách, khi làm thành công xã hội hoá thì chính sách mới là bền vững.”

Hạnh Quỳnh