Sự "vô lý" của nhạc sĩ Phó Đức Phương cần được nhìn nhận lại?

Nhạc sĩ Phó Đức Phương - Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Việt Nam (VCPMC) vừa tuyên bố, sau một thời gian tạm dừng thu tiền tác quyền âm nhạc tại các phòng lưu trú khách sạn có sử dụng tivi, VCPMC sẽ tiếp tục triển khai từ đầu tháng 10/2017.

Trao đổi với chúng tôi, nhạc sĩ Phó Đức Phương cho biết, đơn vị của ông đã được Cục Bản quyền Tác giả cho phép tiếp tục thu phí tác quyền âm nhạc qua tivi trong khách sạn từ ngày 19/8. Mức phí áp dụng không thay đổi 25.000 đồng/1 tivi/năm.

Dù vấn đề bảo vệ tác quyền trong âm nhạc cũng như nhiều lĩnh vực khác là cần thiết, đáng được ủng hộ song riêng câu chuyện thu tác quyền âm nhạc tivi trong khách sạn lại thu hút quá nhiều tranh luận. Tính riêng việc làm sao để chứng minh được khách sạn có mở tivi, tivi có phát bài hát, bài hát ấy tác giả đã ký tác quyền với VCPMC thôi đã khó bằng... lên trời!

Sau tuyên bố của Giám đốc VCPMC, thậm chí nhiều người đã phải hình dung ra cần có một thiết bị "tối tân" gắn vào tivi khách sạn, thiết bị này phải phát hiện được tivi có phát ca khúc, may chăng VCPMC mới khiến khách sạn phải rút hầu bao.

Chính nhạc sĩ Phó Đức Phương cũng nhận định, hiện đại như Hàn Quốc mà mới chỉ đo được tần suất sử dụng bài hát qua hệ thống karaoke thì Việt Nam rất khó thực thi song ông bày tỏ: "Chúng tôi làm với tất cả cảm giác là chúng tôi đang thực thi pháp luật Việt Nam và thế giới, dù phải đo đếm bằng tay, bằng miệng!". Trong khi đó, rất nhiều khách sạn đã công khai phản đối việc tái thu tiền tác quyền âm nhạc.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương

Nếu ở nhiều quốc gia trên thế giới, vấn đề tác quyền được bảo vệ, quy định một cách nghiêm ngặt thì ở Việt Nam lại rất mù mờ. Việc VCPMC lên tiếng bảo vệ tác quyền âm nhạc tuy bị dư luận phản đối nhưng được người trong nghề ủng hộ. Dù vậy, có lẽ vấn đề này vẫn cần được giải thích một cách thận trọng hơn, thuyết phục hơn.

Chú ý một chút, phía sau quyết định tiếp tục thu tác quyền của VCPMC đang bị cho là vô lý thì trên các diễn đàn, báo chí... bình luận, suy diễn của nhiều người còn vô lý hơn, phũ phàng hơn. Vẫn biết cách thu mà nhạc sĩ Phó Đức Phương triển khai đang tồn tại những điểm không hợp lí, khó khả thi nhưng cái lý lẽ đáp lại dường như toàn dựa trên cái thói quen "xài chùa" của người Việt, không ý thức được vấn đề bản quyền.

Trên các sản phẩm âm nhạc, nhất là của nghệ sĩ quốc tế thường ghi rõ ngoài bìa, đại ý: "Sản phẩm đã đăng ký bản quyền. Chỉ được sử dụng riêng hoặc trong gia đình. Không được sử dụng công cộng, sao chép, cho thuê hoặc tải lên mạng khi chưa có sự đồng ý của nhà sản xuất…". Một sản phẩm nghệ thuật kể cả được bán đấu giá từ thiện thì ảnh tác giả của sản phẩm ấy nhà tổ chức muốn dùng minh họa cũng phải xin phép, thậm chí trả phí... Những điều đó, hiếm hoi hoặc bị coi là vô lý nếu diễn ra ở Việt Nam!

Lâu nay, chúng ta đã quá quen với chuyện nghe nhạc free, xem bóng đá free... mà không chút mảy may rằng như thế là chẳng hợp lý, hợp tình với công sức, thành quả lao động nghề nghiệp của bao nghệ sĩ, nhạc sĩ. Đã từng có những làn sóng phản đối, kêu gọi tẩy chay một số trang mạng, kênh truyền hình sau quyết định thu phí nghe nhạc, bóng đá... nhưng rốt cuộc điều gì cần làm, đúng quy định pháp luật vẫn được thực hiện.

Cách đây chưa lâu, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã chạm vào dư luận với tuyên bố: "Bệnh viện cũng phải nộp tác quyền". Thoạt nghe, người ta thấy có gì đó "chờn chợn", hơi "cạn tàu ráo máng" song đọc kỹ toàn bộ phần trả lời của ông thì không phải không có lý, nhất là với những bệnh viện kinh doanh.

Bây giờ, hết tác quyền âm nhạc trong bệnh viện lại là khách sạn. Cái lý lẽ mà nhiều người dùng để phản bác VCPMC chủ yếu vẫn là: Ai vào khách sạn để nghe nhạc đâu!. Ông Phó Đức Phương có giỏi thì đi chứng minh tivi khách sạn phát ca khúc có bản quyền, lúc đó chúng tôi sẽ đóng phí!

Dư luận "ném đá" dữ dội vào nhạc sĩ Phó Đức Phương cũng như VCPMC dù trên thực tế, chỉ tính riêng năm 2016, VCPMC thu được trên 2,86 tỷ đồng tiền tác quyền từ hơn 600 quán cà phê trên cả nước. Riêng 5 tháng đầu năm 2017, số tiền này là 1,07 tỷ. Các quán cà phê được VCPMC "xếp hạng" theo khoảng 15 mức đóng tiền tác quyền tùy theo vị trí gần hoặc xa trung tâm thành phố. Những quán ở nơi hẻo lánh quá sẽ không phải nộp.

Rất nhiều nghệ sĩ khi về già chỉ sống nhờ tiền tác quyền. Không ít nghệ sĩ cả già lẫn trẻ đã chia sẻ với báo chí rằng lần đầu tiên trong đời họ chính thức nhận được một khoản tiền từ tác quyền ca khúc do mình sáng tác là từ VCPMC. Số tiền không nhiều vẫn khiến họ ấm lòng, cảm giác được tôn trọng.

Có thể cái cách mà nhạc sĩ Phó Đức Phương "bất chấp hết", "khăng khăng" thu bằng được tác quyền âm nhạc bị đánh giá là "không văn minh", thiếu chuyên nghiệp nhưng ở một góc độ nào đó vẫn cho thấy sự đau đáu, quyết tâm, sẵn sàng "đứng mũi chịu sào" của ông trong việc đòi công bằng cho nghệ sĩ.

Nhạc sĩ Bảo Lan - Trưởng nhóm nhạc 5 Dòng Kẻ từng trải lòng về Giám đốc VCPMC: "Lẽ ra ở tuổi của ông, công việc này nên được gánh vác bởi các bạn trẻ như tôi hay lớp nghệ sĩ trẻ hơn nữa, chứ không phải vẫn đều đặn đi lấy tiền từ VCPMC và rồi lúc nào đó theo dư luận lại giật mình cảm thấy thiệt thòi rồi lên án... Tôi mong dư luận hãy nhìn nhận một cách thấu đáo, đừng làm thui chột những cố gắng về cách nhìn nhận bản quyền mới được nhen nhóm chỉ hơn 10 năm nay".

T.Nam