Tản mạn ăn đêm Hà Nội

Một buổi tối mùa đông cách đây tầm 4 năm, tôi nằm trong chăn và tận hưởng cảm giác ấm áp mặc kệ những cơn gió gầm gào phía cửa sổ thì một người bạn gọi điện. Chị rủ tôi đi ăn khuya, ăn bún riêu cua. Tôi ngó đồng hồ, lúc đó đã là 1h30 sáng. Trước đây, do đặc thù công việc, lại cộng thêm tính thích lang thang nên tôi cũng "nhẵn mặt" ở các hàng quán ăn đêm trên phố cổ, nhưng trong trí nhớ của tôi, ăn đêm trên phố vào giờ này chắc cũng chỉ có phở, có cơm rang, bún gà … chứ bún riêu cua thì quả là lạ. Tôi nhận lời với đôi chút hồ nghi.

Hai chị em tôi dừng ở cổng chợ Long Biên, tôi thắc mắc thì chị bảo: "Cậu cứ theo chị, quán bún này ngon nức tiếng đấy". Sau một hồi lòng vòng đi qua nhiều dãy hoa quả, trong một con hẻm nhỏ sáng đèn, quán bún mà chị nói hiển hiện trước mặt. Tôi nhìn quanh và phát hiện có rất nhiều gương mặt "thân quen", những người tôi đã gặp nhiều lần trước đó ở các quán ăn đêm khác. Hoá ra, dù chỉ là một quán bún bé tẹo, nằm sâu trong cái chợ chỉ buôn bán hoa quả, nhưng nếu ngon, người Hà Nội sẽ tự có cách tìm ra.

*

Lần đầu tiên tôi được thưởng thức không khí "ăn khuya" của người Hà Nội là vào năm 2011. Lúc đó, tôi hay đi chơi cùng một nhóm bạn, tất nhiên họ có công việc của riêng mình và cuối buổi thường tụ tập rủ nhau đi ăn. Anh bạn thân nhất của tôi có thâm niên "sống đêm" ở phố cổ mười mấy năm. Có thể không ngoa mà nói rằng đó là người "mê" và "sành ăn" đêm nhất mà tôi biết. Nếu vào lúc 2h sáng mà tôi đề xuất một món ăn, chăc chắn anh sẽ dẫn tôi đến quán bán thứ đồ ăn đó ngon nhất.

Nếu nói đến ăn đêm, ăn khuya ở Hà Nội, chắc hẳn phố Tống Duy Tân và ngõ Cấm Chỉ là địa điểm sôi động nhất. Khu ăn uống về đêm của người Hà thành này có 3 lối vào. Một lối đi từ phía Hàng Bông, một phía đi từ Điện Biên Phủ và một phía ở khu vực đường tầu Trần Phú. Đi dọc con phố nhỏ này dù bất cứ từ hướng nào cũng có thể cảm nhận được sự nhộn nhịp, đông đúc của hàng quán, sự hưng phấn thèm thuồng của mùi thức ăn thơm nức toả ra.

Phố lúc nào cũng đông, nhưng nhộn nhịp, nhất là từ sau 12h đêm và khách chủ yếu tập trung tại lối vào phía đường Trần Phú. Ở đây có quán cơm đảo gà rang ngon nức tiếng. Hạt cơm se ngọt, ăn kèm với gà rang, cá kho, tôm rim… cực kỳ vừa miệng. Đã có thời gian tôi bị "nghiện" món cơm đảo ở đây, bất kể giờ giấc, hễ thèm là phải đến để thưởng thức. Quán mở thâu đêm, từ 6h chiều cho đến gần sáng hôm sau.

Con phố "ẩm thực" này dường như là một đại diện tiêu biểu của thú ăn đêm của người Hà Nội. Đến đây, ta có thể ngồi ăn suất cơm đảo gà rang xuất sắc, húp từng giọt nước phở "đường tàu" đậm đà hoặc nhâm nhi nồi lẩu hải sản chua chua, ngọt ngọt…và có thể bạn sẽ bắt gặp bát nước luộc rau muống có bỏ đá rất lạ lẫm vào những đêm hè oi nóng. Quan trọng nữa là đừng bao giờ để ý đến thời gian vì ở đây chủ quán không hối thúc khách… có vẻ như chính họ cũng muốn thực khách của mình được thoải mái tận hưởng sự tinh tế của đồ ăn, sự náo nhiệt của không khí ban đêm khi mà 2/3 thành phố đã tắt đèn chìm vào giấc ngủ.

*

Ăn đêm Hà Nội có những điều rất kỳ lạ. Tôi biết một quán phở có thâm niên bán vỉa hè ngót nghét 20 năm. Ban đầu quán phở đó được chế biến ở tầng 2 một căn nhà bé xíu trên phố Hàng Bạc, mỗi lần khách đến, họ gọi vọng lên và chủ quán sau khi hoàn thành bát phở sẽ chuyển xuống bằng chiếc "ròng rọc" tự chế gồm một chiếc xô bé được buộc cân 4 đầu bằng dây dù. Sau này, người chủ quán ấy chuyển đi nơi khác, nhưng thương hiệu "phở gánh" vẫn tồn tại. Cặp vợ chồng là họ hàng của chủ quán cũ được "thừa kế" công thức nấu và "tiếp nhận" luôn một dọc vỉa hè phố Hàng Bạc. Quán phở ấy, chỉ mở cửa vào lúc 2h30 sáng, không hơn, không kém một phút và bất chấp mọi thời tiết.

Khách đến quán phở đa phần "nhận ra" mặt nhau, họ đi ăn vào lúc rạng sáng giống như một thói quen. Có người "thâm niên" ăn phở ở đây tới cả 10 năm trời. Gọi là quán, nhưng hầu như mọi công việc đều diễn ra trên vỉa hè. Chỉ là những chiếc ghế nhựa hai mầu để phân biệt cái nào để ngồi, cái nào là "bàn". Có thời điểm khách đến lũ lượt, chẳng còn chỗ để ngồi, tôi chứng kiến họ tìm một góc riêng tay bê bát phở nghi ngút khói và đứng để thưởng thức. Chị chủ quán bảo 10 năm nay, 95% thời gian làm việc của hai vợ chồng là vào ban đêm. Họ dường như chưa bao giờ đi ăn hay uống cà phê vào buổi sáng theo đúng nghĩa.

Có một quãng thời gian khá dài, tôi ăn phở ở đây. Ban đầu chỉ có duy nhất quán phở của đôi vợ chồng nọ. Nhưng đến một ngày, khi tôi đến nơi đã thấy ngay sát bên cạnh xuất hiện một quán phở mới. Hỏi chị chủ quán thì được biết đây là buổi đầu tiên "hàng xóm" bán hàng. Khi mới, quán đó rất vắng khách. Trong khi quán "phở gánh" lúc nào cũng đông nghìn nghịt, thì phía bên kia chỉ lèo tèo dăm ba người đến ăn và đa phần là khách vãng lai. Có ông khách bảo với tôi là đã thử ăn phở ở hàng đó, nhưng "nhạt nhẽo" lắm.

Thế rồi một đêm mùa đông mưa lất phất, tôi đi từ Cầu Giấy lên Hàng Bạc để ăn "phở gánh" nhưng cặp vợ chồng ấy bận việc nên nghỉ. Đứng bần thần một hồi, tôi quyết định vào quán phở "hàng xóm" ăn phần vì ngại đi thêm, phần vì đói. Đó là lần đầu tiên tôi ăn phở ở đó và thực sự bất ngờ vì nó "ngon quá". Nước phở ngọt thanh, thịt bò mới mềm và những cọng hành trần ròn sần sật. Tôi quay ra hỏi anh thanh niên đang ngồi pha thịt, anh ấy bảo làm gần quán phở ngon thì cũng phải cố học hỏi để ngon theo. À, hoá ra, ẩm thực đêm Hà Nội nó "thiên biến vạn hoá" đến vậy đấy. Có cảm giác như khi các quán được đặt cạnh nhau, họ sẽ tự biết cách "tiến hoá".

Ăn đêm ở Hà Nội, nói món dễ tìm nhất là phở thì không ngoa. Bất cứ con phố nào, bất cứ ngõ ngách nào ở phố cổ cũng có thể tìm thấy một hàng "ăn được". Nằm cách "phở gánh" đúng một con phố, gần chợ Đồng Xuân cũng có một quán phở nức tiếng. Quán này bắt đầu bán từ lúc 3h sáng. Nhưng sự khác biệt lớn nhất ở đây là khách phải chờ. Không giống như ở "phở gánh", bà chủ quán phở phố Hàng Chiếu cứ chậm rãi làm từng công đoạn. Khách đến trước ăn trước, đến sau thì phải chờ, tuyệt nhiên không có bất cứ sự ưu tiên nào. Tôi đã thấy làm lạ khi lần đầu đến quán này. Khách đi ăn phở mà phải vào "nói nhỏ" với chủ quán để được "lên hàng đầu", thậm chí khách đến không còn có được phong thái của "thượng đế" nữa. Họ tươi cười, xoa xuýt bà chủ quán với hi vọng sẽ không phải đợi quá lâu. Nhưng như một thứ luật lệ hà khắc, muốn được ăn một bát phở ở đây, bắt buộc phải chờ đợi. Có những người thổ lộ họ phải chờ tới gần 1giờ đồng hồ.

Ấy thế mà quán lúc nào cũng đông dù chẳng có đèn đóm riêng, chỉ dựa vào thứ ánh sáng "nhờ nhờ" từ cột đèn đường đổ xuống vỉa hè. Tôi cứ thắc mắc mãi, vì sao người đi ăn phải "khổ" thế cho đến khi thưởng thức bát phở ở đây. Sẽ chẳng thể miêu tả hết được cảm xúc của vị giác, nhưng đó là một bát phở khiến bạn muốn ăn mãi.

*

Tôi đã lang thang thử rất nhiều món ăn, địa điểm ăn khuya ở phố cổ và nhận ra rằng, mỗi một địa điểm lại có những tầng lớp khác nhau. Nếu như muốn vừa ăn, vừa được ngắm những cô gái "chân dài" thì có thể tìm đến quán cháo đêm ở phố Phan Đình Phùng. Cứ từ tối đến sáng, những cặp "nam thanh nữ tú" chẳng hiểu ở đâu cứ "đổ" về ùn ùn, ngồi chật kín quán. Còn nếu muốn "bất chợt" nhìn thấy người nổi tiếng thì quán phở ở phố Phùng Hưng là lựa chọn không tồi. Dù chỉ bán ở vỉa hè, nhưng quán này là địa điểm lui tới của không ít người trong giới show biz, thể thao…

Tôi hỏi một người bạn từ Sài Gòn ra Hà Nội về thói quen ăn đêm, anh bảo: Ở Hà Nội, các quán ăn đêm trên phố cổ đa phần bày bán ở vỉa hè. Không nhiều nhà hàng sang trong lịch lãm kiểu Dìn Ký hay Tân Hải Vân như Sài Gòn. Nhưng có một điều rất lạ là tất cả những món ăn đêm vỉa hè ấy đều rất ngon.

Phố đêm Hà Nội quả thực có nhiều điều để khai phá, đôi khi chỉ là đèo nhau "lượn" một vòng bờ hồ lúc 2h sáng vào những ngày hè, hay ngồi co ro ở khu Hàm Cá Mập tận hưởng cái rét tê tái của mùa đông bên mâm mực nướng thơm nức mũi cũng có thể là một trải nghiệm khó quên trong cuộc đời.

Thanh Sơn

6 quán quà chiều cho hội mê ăn vặt lai rai ở Hà Nội