Thanh Hóa: Cần tìm hướng đi cho người dân vùng lõi Vườn quốc gia Bến En

Anh Nguyễn Văn Luận bên lều trông coi hoa màu đã bị tháo dỡ. Ảnh: Ngọc hưng

Bước chân ra khỏi nhà là đất rừng đặc dụng

Hiện tại trong vùng lõi rừng đặc dụng Vườn quốc gia (VQG) Bến En có 9 thôn nằm trên địa bàn của 3 xã đều rơi vào thực trạng rất khó khăn. Số hộ nghèo, cận nghèo chiếm tỉ lệ khá cao bởi bước chân ra khỏi nhà là vào đất VQG Bến En. Từ khi VQG Bến En được thành lập, khu vực người dân sinh sống bị quy hoạch thành vùng lõi, muốn làm nhà, trồng cây lâu năm đều phải xin phép.

Bà Hà Thị Dung (thôn Xuân Đàm, xã Hóa Quỳ) chia sẻ: “Gia đình tôi định cư tại đây từ năm 1987 (trước khi VQG Bến En được thành lập). So với trước kia, cuộc sống bây giờ khó khăn hơn nhiều. Nhà có 3 sào ruộng, năm được năm mất vì không có hệ thống thủy lợi. Hiện tại 2 đứa con đều đã có gia đình nhưng không có đất nên vẫn ở chung với chúng tôi. Không có đất sản xuất, nghề phụ không có, trồng cây lâu năm không được, quanh năm chỉ có cấy lúa, trồng ngô, sắn... không đủ ăn nên cả gia đình phải vào rừng hái măng, lấy nấm nhưng hết mùa lại thôi, chả có việc gì để làm nên đói nghèo quanh năm”.

Cạnh đấy là gia đình anh Nguyễn Văn Luận (33 tuổi). Nhà anh có 3 sào ruộng, 7 nhân khẩu. Với hy vọng thoát nghèo, anh đã trồng keo. Đến kỳ khai thác, kiểm lâm không cho chặt bởi đây là khu vực trong vùng lõi của rừng cấm quốc gia. “Trước kia kiểm lâm cho trồng keo, tôi đã khai thác lần một mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2013, tôi trồng lứa keo thứ hai. Nay đã đến thời kỳ khai thác nhưng kiểm lâm không cho chặt bởi vườn keo nhà tôi giờ đã là cây rừng của VQG. Chúng tôi muốn khai thác phải xin ý kiến lãnh đạo VQG”, anh Luận chia sẻ.

Hiện tại, các hộ dân vùng lõi rừng cấm đều có nguyện vọng, nếu cho dân ở thì phải cấp đất, giao quyền sử dụng đất cho dân. Bởi vì, họ không có thẩm quyền sử dụng mảnh đất đang ở thì làm sao phát triển kinh tế được?

Người dân mong mỏi được giao đất

Cuộc sống của người dân vùng lõi rừng Vườn quốc gia Bến En hết sức khó khăn.

Ông Hà Văn Tiệp, Trưởng thôn Xuân Đàm (xã Hóa Quỳ, huyện Như Xuân) kể về những khó khăn của những người dân nơi đây từ khi mảnh đất của họ được quy hoạch thành lõi rừng cấm. Đó là câu chuyện về anh Nguyễn Văn Luận, muốn dựng cái lều lợp fibro xi măng để trông nương rẫy cũng phải xin phép. Anh Vi Văn Hải thuê máy ủi san đất làm nền nhà cho con trai lấy vợ ra ở riêng đã bị kiểm lâm phạt 3 triệu đồng. Ông Ngân Văn Tròn dùng fibro xi măng lợp mái lều trông coi ao cá cũng bị yêu cầu dỡ bỏ... Kiểm lâm chỉ cho phép trồng những loại cây ngắn ngày như lúa, ngô, sắn.

Trong khi đó, ông Lương Xuân Hoa, Trưởng thôn Tân Thành (xã Xuân Quỳ) cho biết: “Phần lớn các hộ dân ở đây từ trước khi VQG thành lập. Vì vậy, tôi mong muốn chính quyền địa phương vận dụng các quy định của pháp luật để cho dân được cấp quyền sử dụng đất lâu dài nhằm tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế. Chứ giờ đây cây keo trồng ngay trên đất vườn của gia đình đã lớn nhưng kiểm lâm không cho khai thác thì phát triển kinh tế làm sao nổi. Để tháo gỡ khó khăn cho người dân, chúng tôi mong các cơ quan chức năng quan tâm. Chứ tình trạng này kéo dài, chúng tôi sẽ gặp nhiều khó khăn và khi ấy nguy cơ tái nghèo sắp hiện hữu trước mắt các hộ dân nơi đây”.

Trao đổi với PV, ông Phạm Văn Hùng, Phó Hạt trưởng Hạt kiểm lâm VQG Bến En cho biết: “VQG không có thẩm quyền cho phép các hộ dân khai thác keo mà các hộ dân đã trồng trên đất vùng lõi của rừng đặc dụng. Nếu cho phép các hộ dân khai thác keo, chúng tôi lại vi phạm những quy định trong việc bảo vệ rừng đặc dụng. Việc phê duyệt cho phép khai thác keo thuộc thẩm quyền của lãnh đạo cấp trên. Năm 2013, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng đề án cắt gần 700ha đất khu vực VQG Bến En để giao cho người dân sản xuất, nhằm tạo sinh kế lâu dài, ổn định cho họ. Các cấp, các ngành tỉnh Thanh Hóa đã hoàn thiện đề án, trình các bộ, ngành Trung ương thẩm định”.

Ông Hùng cho biết thêm, theo Quyết định 24/2012 của Thủ tướng Chính phủ thì mỗi thôn bản nằm trong khu vực vùng đệm và vùng lõi của rừng đặc dụng (bao gồm VQG, các khu bảo tồn thiên nhiên) sẽ được hỗ trợ 40 triệu đồng/năm. Khoản kinh phí này được đầu tư cho các nội dung như: Nâng cao năng lực phát triển sản xuất, hỗ trợ hạ tầng sản xuất và đời sống. Nhưng thực tế, hiện đa phần các thôn bản nằm trong vùng đệm và vùng lõi của rừng đặc dụng đều chưa nhận được tiền hỗ trợ. Từ khi Quyết định 24 có hiệu lực, tại địa phương đến nay mới chỉ hỗ trợ được 6 thôn bản.

Ngọc Hưng