Thông qua bản hiến pháp thứ 5 của Việt Nam: Những thay đổi lớn

Đại biểu bấm nút thông qua bản Hiến pháp thứ 5 trong lịch sử (sau các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992). Ảnh: TT Báo chí Quốc hội.

Thu hồi đất gắn với lợi ích quốc gia, công cộng

Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội - Phó Chủ tịch Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 Uông Chu Lưu cho biết, có ý kiến đề nghị thể hiện rõ hơn yêu cầu Nhà nước chỉ thu hồi đất cho việc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trong điều kiện phát triển của nước ta hiện nay, vẫn cần thiết phải thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế – xã hội.

Sau hơn 1 tháng làm việc (bắt đầu từ ngày 21/10), chiều nay (29/11), kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIII dự kiến bế mạc. Tại kỳ họp này, ngoài văn kiện quan trọng nhất là Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 được thông qua, Quốc hội đã dành thời gian thông qua và cho ý kiến về nhiều dự án luật, nghị quyết. Về công tác nhân sự, Quốc hội đã phê chuẩn 2 Phó Thủ tướng mới là ông Phạm Bình Minh và ông Vũ Đức Đam. Quốc hội cũng đã phê chuẩn bổ sung một số thành viên các ủy ban của Quốc hội.

Tuy nhiên, để tránh tình trạng thu hồi đất tràn lan, tùy tiện, Hiến pháp đã quy định việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế – xã hội gắn trực tiếp với các mục tiêu vì lợi ích quốc gia, công cộng. Điều 53 nêu rõ: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”. Và Điều 54 khẳng định: “Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và được bồi thường theo quy định của pháp luật”.

Những vấn đề “nóng” về đất đai có thể được giải quyết bằng Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến thông qua ngày hôm nay (29/11). Tại kỳ họp thứ 5 (kết thúc ngày 21/6 năm nay), dự thảo Luật Đất đai đã được lùi lại đến kỳ họp thứ 6 này để “chờ” Hiến pháp.

Trách nhiệm Đảng, quyền công dân

Trước khi đại biểu bấm nút, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đã thẳng thắn cho biết: “Chúng tôi hiểu rằng một bộ phận, một số người thuộc các tầng lớp nhân dân chúng ta, ngay cả một số vị đại biểu Quốc hội của chúng ta cũng còn có những ý kiến khác. Tuy nhiên có thể khẳng định rằng tuyệt đại bộ phận nhân dân và Quốc hội đã đồng tình cao với dự thảo thông qua lần này”. Và bản Hiến pháp mới đã được thông qua với sự nhất trí của 486/488 đại biểu Quốc hội, trừ 2 đại biểu không biểu quyết.

Về Điều 4, Hiến pháp đã quy định về trách nhiệm của Đảng phải gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình. Các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Hiến định này trên cơ sở tuyệt đại đa số ý kiến đều tán thành quy định về vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lần đầu tiên trong lịch sử, vấn đề quyền con người, quyền công dân chiếm lĩnh hẳn một chương trong Hiến pháp (chương II): “Quyền con người, Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân” (Điều 14 đến Điều 49) với nhiều hiến định quan trọng. Điều 20 nói rõ: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm”. Hiến pháp khẳng định người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.