Thủy điện Sông Tranh 2: Tái định cư làm khó dân

Những ngôi nhà bỏ hoang tại khu tái định cư Thủy điện Sông Tranh. Ảnh: Nguyễn Thành

 

Thiếu đất, rừng bị phá

Khi thủy điện Sông Tranh 2 bắt đầu tích nước, hơn 1.000 hộ dân, với khoảng 5.000 nhân khẩu sinh sống trong khu vực ảnh hưởng đã phải di dời, bố trí tái định cư ở 5 khu tại xã Trà Đốc, Trà Bui, Trà Giác (Bắc Trà My) và Trà Dơn, Trà Leng (Nam Trà My).

Thế nhưng từ trung tâm xã Trà Bui vào tới thôn 5, 6, phải qua nhiều con dốc dựng đứng, đường đất lỗ chỗ hốc lõm, trơ sỏi đá sau những trận mưa rừng. Do thiếu phối hợp của các cơ quan liên quan mà 321 hộ đồng bào Ca-dong đã bị bố trí tái định cư ngay tại lâm phận rừng phòng hộ Sông Tranh. Chỗ ở mới không chỉ có độ dốc lớn mà còn nằm trong khu vực rừng phòng hộ. Người dân không có đất sản xuất nên đã vào rừng chặt cây, làm rẫy, khiến tình trạng phá rừng phòng hộ Sông Tranh ngày càng nghiêm trọng.

Chị Hồ Thị Sừng (40 tuổi) ở thôn 5, xã Trà Bui nói: “Ở chỗ cũ, mỗi năm chúng tôi trồng lúa được những 2 vụ, cũng được 4-5 ang lúa, có khi ăn không hết. Sau khi di chuyển lên đây, chẳng hộ nào có đất sản xuất, đất rẫy cũng không có. Giờ không đi phá rừng thì chúng tôi biết lấy chi mà ăn!”.

Là một trong những hộ nhận được đền bù lớn, gần 100 triệu đồng, gia đình chị Sừng có 6 nhân khẩu, tái định cư lên thôn 5 Trà Bui từ năm 2008. Cũng như nhiều gia đình khác, vợ chồng chị sắm xe máy, vật dụng trong nhà và đầu tư vào chăn nuôi. Thế nhưng chẳng hiểu sao, nuôi con gì chết con ấy… nên vốn liếng của gia đình chị giờ cũng đã cạn. Hàng ngày, chị vào rừng bẫy chim, bắt cá ở suối và hái rau rừng lấy lương thực để ăn, còn chồng chị thì theo anh em trong thôn vào rừng đốn gỗ.

Đây cũng là tình trạng chung của các hộ dân tại thôn 5, 6 xã Trà Bui.

Theo Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Tranh, từ năm 2006 về trước, công tác bảo vệ rừng không phức tạp vì người dân sở tại sống ổn định, gần như không có tình trạng phá rừng làm nương rẫy. Việc khai thác gỗ cũng chỉ để phục vụ cho nhu cầu trong gia đình. Tuy nhiên, từ 2007, sau khi Thủy điện Sông Tranh 2 khởi công xây dựng, Ban quản lý rừng đã phát hiện, xử lý 6 vụ khai thác gỗ trái phép, 9 hộ chặt phá rừng làm rẫy với diện tích hơn 2,8ha. Số lượng các vụ phát hiện, xử lý đều tăng qua các năm. Đến nay, diện tích rừng phòng hộ Sông Tranh đã mất hơn 46 ha, với hơn 682 m³ gỗ bị chặt hạ.

 

Quay về chốn cũ

Không chỉ việc bố trí tái định cư ở khu vực rừng phòng hộ Sông Tranh làm cho người dân không có đất sản xuất mà các khu tái định cư khác của Thủy điện Sông Tranh 2 ở Trà Đốc, Trà Giác (Bắc Trà My) và Trà Dơn, Trà Leng (Nam Trà My) cũng xảy ra tình trạng tương tự. Sau hơn 3 năm di dời tái định cư, đã có 32 hộ dân bỏ nhà tái định cư, đi nơi khác làm ăn, sinh sống, vì không có đất sản xuất, không có nước sinh hoạt và các công trình hỗ trợ an sinh đều xuống cấp trầm trọng.

Tại thôn 3, xã Trà Đốc, 72 ngôi nhà tái định cư đều do Ban quản lý Dự án thủy điện 3 xây dựng nay đã xuống cấp chỉ sau hơn 3 năm đưa vào sử dụng. Lớp vôi tường bị bong tróc, mái trần hư hại nặng, cửa, đòn tay đã mục nát. Nhà cửa không đảm bảo, thiếu đất canh tác nên đã có 20 hộ dân tái định cư chấp nhận mất đất, bỏ nhà tái định cư đi tìm chỗ khác để làm ăn, sinh sống.

 

“Tưởng di dời lên đây là sẽ có đất sản xuất, ai dè ngoài ngôi nhà ra chẳng có gì hết! Nhà tắm, nhà vệ sinh xây để làm gì khi không có nước sinh hoạt? Chỉ mới hơn 3 năm mà nhà cửa đã xuống cấp, công trình dân sinh cũng xuống cấp. Toàn thôn không đủ gạo để ăn thì dân bỏ đi là đúng. Họ quay về chỗ cũ để trồng trọt trên diện tích đất ngoài vạch”, ông Đinh Văn Minh, Trưởng thôn 3 nói.

Thôn 3 phải chia thành 2 đơn vị nhỏ là 3A và 3B. Trong đó, 3A là điểm tái định cư còn 3B là nơi người dân tìm về đất cũ với với 20 hộ dân. Để con em người dân được tiếp tục học chữ, chính quyền địa phương đã phải dựng trường tạm để vận động học sinh đến trường. Còn toàn bộ hệ thống phòng học, cửa chính cửa sổ của trường mầm non và tiểu học ở thôn 3 đều hư hỏng.

Ngoài ra, đến nay vẫn còn 19 hộ dân thộc thôn 6, xã Trà Dơn (Nam Trà My) bị ảnh hưởng bởi lòng hồ thủy điện Sông Tranh 2 chưa nhận tiền đền bù của dự án, do không chấp nhận bảng áp giá, liên quan đến đơn giá duyệt ở mức thấp, phương án hỗ trợ chênh lệch nhà ở chưa thỏa đáng, số tiền bù tuổi cho cây trồng chưa hợp lý…Cuộc sống của những hộ này gặp rất nhiều khó khăn. Mới đây, UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã đưa ra phương án hỗ trợ bổ sung hơn 1,55 tỷ đồng cho 19 hộ dân thôn 6, gồm các khoản: hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ thuê nhà ở… trên cơ sở đạt được sự thống nhất của người dân.

 

H.Chung