Tiếp bài “Lạ kỳ chuyện hơn 600 người ký tên đòi nắn lại... sông”: Biến đất lúa thành... cánh đồng hoang

Sau khi nắn sông Bắc Hưng Hải, cả cánh đồng Tranh màu mỡ biến thành cánh đồng hoang từ 11 năm nay. Ảnh: T.G

Mục tiêu tốt nhưng kết quả “tồi”

Lần theo tài liệu nắn sông Bắc Hưng Hải (sông Dâu – Đình Dù – Lang Tài), phóng viên Báo GĐ&XH có được lá đơn đề nghị của UBND xã Ngũ Thái lập ngày 25/2/2004 gửi Sở NN&PTNT tỉnh Bắc Ninh, Công ty khai thác công trình thuỷ lợi Nam Đuống, UBND huyện Thuận Thành và Xí nghiệp thuỷ nông Thuận Thành về việc xin dịch chuyển đoạn sông Dâu từ Km4 650 sang Km4 970 thuộc địa phận thôn Cửu Yên. Về cơ bản, nội dung văn bản này cho thấy việc nắn sông là cần thiết để vừa đảm bảo tưới tiêu, vừa giảm ngăn cách giữa cánh đồng Tranh và tỉnh lộ 283. Cụ thể, văn bản này cho rằng: “Trong xã có thôn Cửu Yên, toàn bộ diện tích canh tác trong thôn có 102,47ha nhưng đã bị con sông Dâu – Đình Dù – Lang Tài chia làm bốn khu đồng. Ruộng đồng bị xé nhỏ, việc giao thông đi lại trong quá trình sản xuất gặp nhiều khó khăn vì phải qua cầu. Điển hình có khu đồng Tranh nằm ngay trước cửa thôn chỉ có 2,3ha mà 3 mặt là sông bao quanh, 2 mặt giáp sông Dâu - Đình Dù, mặt còn lại giáp sông Dâu – Lang Tài. Diện tích không lớn nhưng việc sản xuất của khu đồng này gặp nhiều khó khăn, nguồn nước tưới không có, hàng năm bà con phải té tát, đặc biệt vào vụ đông, khu đồng này gần như bỏ trắng vì nguồn nước từ trạm bơm Như Quỳnh (Hưng Yên) không có đường vào, sông Dâu cạn kiệt không đủ nước để dân té tát”.

Mặt khác, theo trờ trình này thì tỉnh lộ 283 tại ngã ba sông Dâu – Đình Dù – Lang Tài có góc cua gấp nên hay xảy ra tai nạn. Và để đảm bảo cho việc quy hoạch ruộng đồng, tạo điều kiện để cánh đồng Tranh tận dụng được nguồn nước tưới tiêu, đảm bảo giao thông đi lại thuận tiện... xã Ngũ Thái đề nghị tới các cơ quan liên quan để được nắn sông. Như vậy, theo tờ trình này thì mục đích nắn sông là rất... thuyết phục. Tuy nhiên, thực tế sau khi nắn sông cho thấy, mục đích cao cả này gần như bị “phá sản”. Ông Lê Đăng Khoái, Trưởng thôn Cửu Yên cho biết, cánh đồng Tranh sau khi nắn sông xong tới nay gần 11 năm đã phải bỏ hoang và gây tổn thất hàng trăm tấn thóc. Sau khi xã, huyện cho hạ thổ giảm độ cao của ruộng lấy đất phục vụ lò gạch thì cả cánh đồng đã trở nên lồi lõm và không thể hoàn trả được mặt bằng cho dân sản xuất. Thêm vào đó, sau khi nắn sông, vào mùa khô nước vẫn bị cạn kiệt, còn mùa mưa thì cả cánh đồng biến thành đầm nước khổng lồ. Thực trạng nêu trên cho thấy, mục tiêu nắn sông đã không giúp ích cho cánh đồng Tranh thêm tươi tốt mà chỉ góp phần biến nơi đây thành cánh đồng hoang.

Dân bị thiệt hại ai đền?

Các cụ cao niên thôn Cửu Yên cho biết nếu cuộc họp ngày 16/11 không chấp thuận cho nắn lại sông họ sẽ tiếp tục kiến nghị.

Người dân thôn Cửu Yên cho rằng, hệ luỵ của việc nắn sông Bắc Hưng Hải đoạn chảy qua thôn đã khiến họ mất đất, mất ruộng và thất thu về kinh tế trong 11 năm nay. Vậy, thiệt hại này ai đền dân? Cụ Lê Tuấn Đá, thôn Cửu Yên, một trong những người dân bị mất ruộng do việc nắn sông bức xúc: “Nhà tôi có 5 thước ruộng được giao và có sổ đỏ đất nông nghiệp vào năm 1992. Cả cánh đồng Tranh ngày trước là đất “bờ xôi ruộng mật”, một trong những cánh đồng màu mỡ nhất của thôn Cửu Yên và xã Ngũ Thái. Mỗi năm, người dân trong thôn canh tác trên cánh đồng này 2 vụ lúa và một vụ khoai tây. Thu nhập của nhiều hộ dân trong thôn phần lớn nhờ vào cánh đồng Tranh. Đến năm 2007, chính quyền địa phương cho múc sông và thửa ruộng của tôi giờ nằm giữa lòng sông mới. Khi thu hồi, chính quyền địa phương không hề có một văn bản, thông báo nào đến dân. Sau đó việc thu hồi, đền bù, giải phóng mặt bằng cũng... bặt vô âm tín. Ngày trước thiếu hiểu biết, nay thấy rằng việc làm của chính quyền địa phương là ảnh hưởng tới quyền lợi của dân nên chúng tôi yêu cầu trả lại ruộng, nắn lại sông theo dòng chảy như trước đây”.

Cùng cảnh với gia đình cụ Đá, nhà cụ Lê Sỹ Tải (78 tuổi), thôn Cửu Yên cũng có ruộng bị “xoá sổ” bởi dự án nắn sông Bắc Hưng Hải từ cả chục năm nay. Cụ Tải cho biết: “Dân muốn xã chia lại ruộng nhưng chính quyền không chia lại cho dân. Năm 2007, khi máy móc của Công ty khai thác công trình thuỷ lợi Nam Đuống về múc sông mới thì người dân đã ra can ngăn. Tuy nhiên, công ty này cho biết họ làm là dựa trên văn bản có dấu đỏ của chính quyền và các hộ dân được mời ra khỏi ruộng. Tại sao, việc đào sông có hẳn bản dấu đỏ của chính quyền địa phương mà dân lại không hề nhận được sự thông báo và khoản đền bù nào”. Ông Lê Đăng Khoái, Trưởng thôn Cửu Yên cũng có ruộng ở cánh đồng Tranh. Ông Khoái cho biết, gần 3/4 số hộ dân trong thôn có ruộng tại cánh đồng này và họ bị mất nguồn thu trong 11 năm trở lại đây. Toàn thôn Cửu Yên có tất thảy chừng 2.400 nhân khẩu và việc mất cánh đồng Tranh đã phần nào ảnh hưởng tới nguồn sống của cả ngàn người dân.

Minh Anh