Trắng tay vì xả nước “cứu” lúa

Vét hết các hồ cũng mới chỉ đáp ứng được một phần đất cấy nhưng hàng trăm hecta lúa này cũng đang đứng trước nguy cơ chết trắng vì hạn. Nguy cơ “mất cả chì lẫn chài” đang hiện hữu trước mặt dân.

 

Cá “trắng” hồ

Ông Quách Công Thái, Chủ tịch Xã Thành Long trước hồ nuôi cá cạn kiệt nước. Ảnh: TG

 

Nắng hạn kéo dài khiến các cánh đồng ở Thanh Hóa khô cháy, đất nứt nẻ, hoa màu không đủ sức chịu hạn, chết khô trắng cả cánh đồng... Để cứu lúa, chính quyền các địa phương đã có “sáng kiến” bơm nước từ các hồ nuôi thủy sản ra. Vậy là liên tục các hồ thủy sản thay nhau bơm nước cấy cho kịp mùa vụ.

 

Xã Thành Long (Thạch Thành) vốn không có hồ tưới tiêu, chủ động điều tiết nước sản xuất, đồng ruộng ở đây chủ yếu dựa vào “nước trời” và một phần nước từ các hồ nuôi thủy sản. Ngay từ nước gieo mạ, các nhà thầu hồ nuôi đã phải xả nước ra ruộng cho dân. Nhưng việc xả nước hồ ra đồng không mấy hiệu quả, vì xả nước mà không đón nước đúng điểm làm lãng phí, thất thoát nhiều. Thêm vào đó, chính quyền địa phương lại không quy hoạch vùng gieo mạ để lấy nước tập trung dẫn tới dân gieo mạ tản mạn khắp đồng, nhà gieo trước nhà gieo sau. Sau khi mạ được gieo, do không có nước dưỡng thường xuyên nên nhiều ruộng mạ của các gia đình cũng chết khô, chết héo.

Tính đến tháng 7 này là đã 2 tháng kể từ khi gieo mạ. Mực nước các hồ nuôi thủy sản cũng vơi cạn, không đủ để tháo xả ra ruộng nữa, chính quyền địa phương nghĩ cách đặt máy bơm để bơm. Vậy là, hàng chục tấn cá trong các hồ sống trong cảnh lay lắt vì nước cạn gần đáy.

 

Thực tế ở Thành Long cho thấy, sau khi bơm xả nước, các lòng hồ thu hẹp chỉ còn mấy sào rốn nước bằng một phần rất nhỏ so với tổng diện tích. Hàng tấn cá sống “cầm chừng” không phát triển được trong thời tiết nắng nóng, vài ngày nhà hồ lại vớt hàng chục cân cá bị chết ngạt làm thức ăn chăn nuôi. Họ ngao ngán, đau xót nhìn tiền của nhà mình “đội nón ra đi” dưới tiết trời oi bức của mùa hè.

 

Lúa “trắng” đồng

 

Thiệt hại nặng nhất là gia đình anh Hà và anh Trường, chủ thầu hồ Hón Chè thuộc xã Vĩnh Hưng (Vĩnh Lộc). Với diện tích lòng hồ gần 50 ha, mùa nước lớn hồ nuôi này lên đến gần 80 ha vậy mà nay cả hồ rộng “bói” không ra vũng nước nhỏ. Mỗi năm, 2 chủ hồ này đầu tư thả hàng tấn cá giống, chưa kể tiền đóng thuế đã là 30 triệu đồng/năm. “Đầu vụ gia đình vừa thả hơn 1 tấn cá giống, chưa kịp thu hoạch thì đã gặp nạn hạn hán và bơm nước này. 20 năm nhận thầu hồ này, đây là lần đầu tiên hồ nhà tôi cạn kiệt thế này” – Chị Hữu, vợ anh Hà ngậm ngùi.

 

Được biết, hồ Hón Chè có nhiệm vụ cung ứng, tưới tiêu cho 100 ha/vụ lúa. Mọi năm, hồ cung ứng đủ nước cấy và dưỡng cho diện tích lúa này nhưng năm nay mới đặt máy bơm 3 ngày, vừa đủ nước cấy cho dân thì hồ cũng... hết nước. Nước hồ cạn gần đáy cộng với nắng nóng kéo dài đã khiến hàng chục tấn cá trong hồ không còn một con sống sót. Xót của, hai chủ hồ phải bảo bà con trong làng, xã đánh xe bò đến lấy cá về phơi làm thức ăn chăn nuôi nhưng chẳng xuể. Mùi hôi thối của cá chết ở hồ này bay xa hàng cây số khiến môi trường sống cũng ảnh hưởng không nhỏ.

Nhìn tổng thể ở các huyện Vĩnh Lộc, Thạch Thành, việc bơm nước ở các hồ nuôi thủy sản để giúp bà con nông dân gieo cấy cho đủ chỉ tiêu đất nông nghiệp. Các chủ hồ chấp nhận bơm nước cho dân cấy, tuy nhiên nước dưỡng lúa thì phải “nhờ giời”. Tài sản các chủ hồ cũng cuốn theo đồng ruộng nhưng lúa thì chưa chắc đã sống được. Cú “thiệt đơn, hại kép” này khiến cả chủ hồ lẫn nông dân điêu đứng, khổ sở!

 

Thấp thỏm chờ... hỗ trợ

Hồ Hón Chè cá chết hàng loạt, vậy mà “gần nửa tháng nay có thấy ai thông báo cho gia đình về việc trợ cấp thiệt hại gì đâu” – chị Hữu nói với PV với giọng đầy bức xúc. Theo tìm hiểu của chúng tôi, mặc dù chính quyền địa phương đã thống kê con số thiệt hại cụ thể báo cáo cấp trên xin được hỗ trợ cho các chủ thầu hồ nhưng đến nay vẫn chưa thấy có hồi âm.

 

Ông Lê Ngọc Thắng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hưng cho biết: “Chúng tôi đã làm số liệu báo cáo về huyện, huyện chỉ đạo tổng hợp chi phí chống hạn, trong đó có thiệt hại thủy sản hồ Hón Chè. Vậy nhưng đến nay vẫn chưa thấy có biện pháp chỉ đạo. Chúng tôi vẫn chờ chủ trương của tỉnh, của nhà nước để hỗ trợ cho nhà thầu”. Theo lời ông Chủ tịch xã thì bơm nước hồ mục đích lấy nước cho dân cấy lúa được rồi nhưng “trong vòng 1 tuần tới, thời tiết tiếp tục nắng nóng kiểu này, lúa cũng chẳng đủ sức chịu hạn”. Có nghĩa là, không chỉ cá hồ chết trắng, hơn 100 ha lúa này cũng nằm trong nguy cơ “trắng đồng”, phải cấy lại hoặc chuyển đổi sang trồng hoa màu?!

“Chúng tôi cũng đã gửi hồ sơ lên Sở NN & PTNN tỉnh xin hỗ trợ vốn chống hạn giải quyết vấn đề trước mắt đã, đồng thời đề nghị có biện pháp đầu tư lâu dài, nhất là các dự án xây dựng trạm bơm” – Ông Thắng cho biết thêm.

Ở Vĩnh Lộc thế là còn may, ở Thạch Thành, một số hồ xã Thành Long tháo xả nước kiểu “nhỏ giọt” đã gần hai tháng nay. Các chủ thầu kêu oai oái vì từ ngày hồ còn tháo xả được nước đến lúc nước cạn phải đặt máy bơm đều ảnh hưởng đến sự phát triển của cá. Tuy chính quyền địa phương có lập “Biên bản xác định lượng nước bơm tưới mạ và gieo cấy khoảng 10ha lúa mùa dưới mực nước chết” nhưng để được đền bù, hỗ trợ thì người dân còn phải chờ... cá chết! Vậy nhưng, khi cá chết trắng hồ rồi, báo cáo lập rồi, gửi đi rồi, họ vẫn phải dài cổ chờ không biết lúc nào mới nhận được tiền hỗ trợ.

 

Hồ nuôi nhà tôi đặt máy bơm nước gần một tuần rồi. Nay nước hồ cạn, hàng tấn cá đứng trước nguy cơ chết ngạt. Theo nội dung biên bản bơm xả nước của xã, lượng cá còn sống đó thì khó nhận được hỗ trợ”. Ông Bùi Thanh Xuân  ở thôn Thành Du, xã Thành Long   “Hiện tại các cấp chính quyền chưa có chính sách hỗ trợ đối với nhà thầu. Trong trường hợp cá chết chính quyền địa phương sẽ đồng chịu trách nhiệm bằng cách trừ sản thuế. Nhưng chưa thấy hiện tượng gì ảnh hưởng sự sống của con cá nên đến nay vẫn chưa có kế hoạch hỗ trợ cụ thể”.   Ông Quách Công Thái, Chủ tịch UBND xã Thành Long (Thạch Thành)

 

Lê Hường