Vay online, ai được lợi?

Tuy nhiên, hình thức tưởng chừng như “thời thượng” này chẳng khác nào những “viên đạn bọc đường” có thể hướng rủi ro về phía nhà đầu tư lẫn khách hàng bất cứ lúc nào, trong khi đơn vị trung gian trong việc giao dịch này là các công ty cho vay ngang hàng (gọi tắt P2P) lại là những “ngư ông đắc lợi”.

Thực tế, các tổ chức tín dụng truyền thống như ngân hàng hay công ty tài chính phải đi huy động tiền gửi từ khách gửi tiền, phải chịu trách nhiệm về tiền gửi cho khách và hưởng lãi suất chênh lệch giữa huy động và cho vay, thì P2P lại khác khi không phải chịu trách nhiệm với người gửi tiền, mà vẫn làm mọi việc từ thu thập hồ sơ vay, thẩm định khoản vay, giải ngân và thu nợ.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia kinh tế, một trong những chất xúc tác khiến hình thức vay online bùng nổ ở Việt Nam chính là nhu cầu rất lớn của khách hàng, trong khi thủ tục lại vô cùng nhanh gọn, tối giản. Trong mô hình P2P, không có người gửi tiền mà chỉ có người đầu tư, là người trực tiếp cho vay để hưởng lãi suất cao hơn lãi tiền gửi ngân hàng. Có thể nói P2P đang thực sự đóng vai trò trung gian tín dụng, một chức năng vốn chỉ cấp phép cho các tổ chức tín dụng chính thức như ngân hàng hay các công ty tài chính.

Tuy nhiên, vấn đề rủi ro đổ vỡ là câu chuyện đáng bàn. Ngân hàng thường có tỷ lệ nợ xấu trong khoảng 1%-3%, các công ty tài chính tiêu dùng khoảng gấp đôi tỷ lệ đó. Thế thì tỷ lệ nợ xấu của hình thức cho vay ngang hàng là bao nhiêu? Chưa một công ty P2P nào công bố, và cũng không có quy định nào của pháp luật bắt công bố.

Thực chất là có rủi ro mất tiền khi người vay không trả nợ. Biện pháp xử lý khi đó là gì? Công ty P2P có cam kết san sẻ tổn thất với người đầu tư không? Hầu như chưa có câu trả lời cho tình huống tất yếu phải có này. Ngoài ra còn có rủi ro liên quan đến gian lận. Phần lớn công ty P2P cho phép người vay chỉ cần scan một vài tài liệu và gửi qua mạng mà không cần phải đến trực tiếp giao dịch. Chuyện kẻ xấu giả mạo hồ sơ để vay vốn ở các tổ chức tín dụng như ngân hàng hay công ty tài chính là câu chuyện thường ngày.

Nhìn ở góc độ vĩ mô, hãy hình dung khi mà bất cứ ai cũng có một khoản vay nào đó, thì hậu quả sẽ như thế nào? Dễ dàng vay vốn thường làm mất kỷ luật tài chính, mà mất kỷ luật tài chính thường là căn nguyên dẫn đến nhiều đổ vỡ về sau.

Được biết, trong cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9, liên quan tới thực trạng nở rộ hình thức cho vay online với nhiều biến tướng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Thị Hồng cho biết, vay online cũng là hình thức “tín dụng đen”. Cũng theo bà Hồng, việc quản lý tín dụng đen không phải là trách nhiệm của riêng Ngân hàng Nhà nước mà là của nhiều cơ quan ban ngành khác.

Xuân Thắng