'Vỗ béo' lợn bằng Salbutamol: Hành vi nguy hiểm đến mức nào?

Tối 5/10, Bộ Công an thông tin, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an TP HCM vừa chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM cùng các đơn vị nghiệp vụ triệt phá đường dây chăn nuôi, tiêu thụ lợn chứa chất cấm Salbutamol quy mô đặc biệt lớn tại TP HCM và các tỉnh phía Nam.

Qua điều tra, công an xác định Nguyễn Thị Trinh Nữ (SN 1989, trú tại Vĩnh Long) là người cung cấp chất cấm cho các đối tượng trong đường dây.

Từ giữa năm 2025, Nữ giới thiệu loại cám được quảng cáo giúp heo đẹp hơn, nhiều nạc, có nguồn gốc từ Thái Lan và Campuchia, với giá 375.000 đồng/kg, sau đó bán số lượng lớn cho các trang trại để sử dụng trong quá trình vỗ béo lợn...

Theo cơ quan công an, từ tháng 1/2026 đến nay, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn lợn có chất cấm ra thị trường, với tổng trị giá trên 600 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.

Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TP HCM đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 9 đối tượng để điều tra về 4 tội danh. Trong đó, 7 bị can gồm Nguyễn Văn Hiệu, Phạm Văn Hùng, Nguyễn Huỳnh Thạch Thảo, Nguyễn Thị Anh, Đồng Thị Bẩy, Nguyễn Thanh Tín và Nguyễn Văn Huy bị điều tra về tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm".

Nguyễn Thị Trinh Nữ bị điều tra về tội "Buôn bán hàng cấm"; Nguyễn Văn Hiệu bị điều tra thêm về tội "Đưa hối lộ"; Võ Quốc Sơn bị điều tra về tội "Nhận hối lộ".

Liên quan đến vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với TS.LS Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) dưới góc độ pháp lý.

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, với kết quả xác minh bước đầu từ phía cơ quan chức năng thì đây là một vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, bởi hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi không chỉ vi phạm các quy định về quản lý chăn nuôi, an toàn thực phẩm mà trực tiếp đe dọa đến sức khỏe của người tiêu dùng.

Điều đáng lo ngại là quy mô của vụ việc rất lớn. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, tại 14 trang trại đã phát hiện 3.909 con heo, tổng trọng lượng hơn 500 tấn, dương tính với Salbutamol. Số heo này đã bị tiêu hủy. Cơ quan điều tra cũng xác định từ tháng 1/2026 đến nay, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn heo có chất cấm ra thị trường, với tổng trị giá trên 600 tỷ đồng.

Salbutamol không phải là một chất mà người chăn nuôi có thể tùy tiện sử dụng để tăng trọng hay tạo nạc cho vật nuôi. Pháp luật đã có quy định rất rõ về việc kiểm soát các chất cấm trong chăn nuôi. Trước đây, Salbutamol thuộc nhóm Beta-agonist được quy định kiểm tra, giám sát trong chăn nuôi; hiện nay hệ thống pháp luật về chăn nuôi tiếp tục nghiêm cấm việc sử dụng các hóa chất cấm trong thức ăn chăn nuôi.

Theo Nghị định 211/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, đã quy định cụ thể việc xử phạt đối với hành vi sản xuất, mua bán, nhập khẩu thức ăn chăn nuôi có chứa hóa chất, sản phẩm sinh học, vi sinh vật cấm sử dụng đối với các trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này cho thấy, Nhà nước đã xây dựng cơ chế pháp lý tương đối rõ để kiểm soát từ khâu sản xuất thức ăn chăn nuôi đến quá trình chăn nuôi và đưa sản phẩm ra thị trường.

Liên quan đến hậu quả của việc đưa thịt có tồn dư chất cấm ra thị trường. TS.LS Đặng Văn Cường cho rằng, ở Việt Nam, thịt lợn là thực phẩm được sử dụng phổ biến trong bữa ăn hằng ngày của người dân. Luật An toàn thực phẩm, Luật Chăn nuôi và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác có quy định bảo đảm an toàn về thực phẩm cho con người, theo đó, thịt lợn có tồn dư chất cấm thì không được phép bán ra thị trường.

Trong vụ việc này, bước đầu cơ quan chức năng đã xác định sai phạm nghiêm trọng. Đây là loại vi phạm có tính chất rất nguy hiểm bởi hậu quả không nhất thiết xảy ra ngay lập tức. Với quy mô lớn như vậy, hành vi vi phạm diễn ra kéo dài thì có lẽ đã rất nhiều người tiêu thụ loại thực phẩm này và tình trạng sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Điều đáng chú ý là những trường hợp như thế này không gây ra ngộ độc trực tiếp hoặc chết người ngay tại thời điểm sử dụng thực phẩm; các chất tồn dư này ngấm dần vào cơ thể, hủy hoại từng tế bào và gây ra nhiều bệnh tật nguy hiểm.

Đối với một vụ ngộ độc thực phẩm thông thường, người tiêu dùng có thể nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng và cơ quan chức năng có thể truy tìm nguồn thực phẩm gây ngộ độc. Trong khi đó, đối với thực phẩm có chứa chất cấm, nguy cơ đáng lo ngại là người tiêu dùng có thể không biết mình đang tiếp xúc với chất nguy hại.

Theo thông tin của cơ quan chức năng, Salbutamol tồn dư trong thịt có thể gây ra những tác động bất lợi đối với sức khỏe như rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, run cơ, co thắt phế quản, phù nề, choáng váng, thậm chí có thể dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng nếu phơi nhiễm ở mức độ nhất định.

Vì vậy, nguy hiểm của hành vi này nằm ở chỗ một khoản lợi nhuận của người vi phạm có thể được đánh đổi bằng sức khỏe của hàng nghìn, thậm chí hàng vạn người tiêu dùng. Đặc biệt, nếu việc sử dụng thực phẩm có tồn dư chất cấm diễn ra trong thời gian dài thì tác động đối với sức khỏe cộng đồng cần được nhìn nhận một cách thận trọng và nghiêm túc. Những tổn hại về sức khỏe có thể không biểu hiện ngay thành một vụ ngộ độc tập thể, nhưng có thể làm gia tăng nguy cơ bệnh tật, suy giảm chất lượng cuộc sống, phát sinh chi phí khám chữa bệnh và ảnh hưởng đến đời sống, hạnh phúc của nhiều gia đình.

"Chúng ta không nên chỉ nhìn hậu quả của hành vi này bằng câu hỏi "đã có ai chết hay chưa". Đối với an toàn thực phẩm, phòng ngừa nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người phải được đặt lên hàng đầu" - Luật sư Cường nhấn mạnh.

Cũng thep TS.LS Đặng Văn Cường, về mặt pháp lý, các quy định cấm và cơ chế xử lý đã tương đối rõ. Vấn đề quan trọng hiện nay là tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và phát hiện vi phạm phải thực chất, thường xuyên và kịp thời.

Luật An toàn thực phẩm xác định thực phẩm bị ô nhiễm là thực phẩm có tác nhân gây ô nhiễm làm hại đến sức khỏe, tính mạng con người. Luật cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn trong toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, trong đó hoạt động chăn nuôi là một khâu của quá trình sản xuất thực phẩm.

Đáng chú ý, Nghị định 211/2026/NĐ-CP đã thay thế Nghị định 14/2021/NĐ-CP và quy định cụ thể hơn về các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chăn nuôi. Đối với hành vi sản xuất, mua bán, nhập khẩu thức ăn chăn nuôi có chứa hóa chất cấm, mức xử phạt có thể lên tới 80-100 triệu đồng tùy trường hợp; đồng thời còn có các biện pháp khắc phục hậu quả và cơ chế chuyển hồ sơ sang xử lý hình sự khi đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm về tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm".

Như vậy, vấn đề không phải là pháp luật không có quy định, mà là phải làm cho pháp luật thực sự đi vào từng trang trại, cơ sở sản xuất thức ăn, cơ sở giết mổ, khâu kiểm dịch và thị trường tiêu thụ.

Điều 317 Bộ luật Hình sự quy định về tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm" như sau:

Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

Sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm mà biết là cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm mà sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết là có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy mà sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm mà biết là chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trong sản xuất thực phẩm mà sản phẩm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc sản phẩm trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

Nhập khẩu, cung cấp hoặc bán thực phẩm mà biết là có sử dụng chất, hóa chất, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 20.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Nhập khẩu, cung cấp hoặc bán thực phẩm mà biết là có sử dụng chất, hóa chất, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng; thực phẩm trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 20.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Thực hiện một trong các hành vi quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm đ khoản này hoặc chế biến, cung cấp, bán thực phẩm mà biết là thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật, quy định về an toàn thực phẩm gây ngộ độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của từ 05 người đến 20 người hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.

Bởi vậy, vụ việc này, hồ sơ sẽ được cơ quan điều tra tiếp tục xem xét, đánh giá. Nếu thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm về tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm" thì những người vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.