Xã hội hóa nghệ thuật biểu diễn: Không lãng phí tiền nhà nước

Đã có nhiều ý kiến đặt ra vấn đề xã hội hóa sân khấu nhưng chưa đưa ra được những giải pháp cụ thể và có tính thực tiễn. Anh có thể “bật mí” trước cho chúng tôi về những hướng giải quyết của đề án?

- Tôi không quan tâm nhiều tới vấn đề lý luận mà sẽ lý giải mọi việc từ hoạt động thực tiễn. Việc thực hiện sẽ phải theo từng bước cụ thể. Đối tượng trước tiên để xã hội hóa mà tôi lựa chọn chính là 12 nhà hát thuộc Bộ VH-TT và các đoàn nghệ thuật công lập ở các thành phố lớn. Tiến trình xã hội hóa các đoàn nghệ thuật có quy mô nhỏ ở các tỉnh như Hà Nam, Ninh Bình, Bắc Cạn, Hưng Yên sẽ khác và sẽ đi sau các đoàn nghệ thuật có quy mô lớn. Trong khu vực các nhà hát thuộc Bộ VH-TT tôi lựa chọn loại hình kịch nói, bởi sân khấu này có thị phần nhiều nhất trong số lượng các đoàn. Các loại hình nghệ thuật dân tộc như tuồng, chèo sẽ đi sau và cũng sẽ có những tiến trình khác nhau bởi đặc thù của mỗi loại hình một khác. Muốn xã hội hóa sân khấu ở phía Bắc cũng như các vùng khác không thể theo mô hình của sân khấu xã hội hóa ở TP. HCM. Đã có thời điểm, miền Bắc liên tiếp thành lập các đoàn nghệ thuật tư nhân do các ông bầu và các nhóm nghệ sĩ lập nên. Nhưng việc làm đó được thực hiện một cách ngẫu hứng không có chiến lược và phương hướng hoạt động cụ thể nên chúng ta mới chỉ nhóm lên các ngọn lửa mà không biết tính để cho lửa cháy mãi, rốt cuộc là các đoàn đó cũng đã bị giải thể.

Ông nghĩ gì khi Cục Nghệ thuật Biểu diễn (NTBD) từng cho rằng, Nhà nước nên đấu thầu những chương trình nghệ thuật lớn mà Nhà nước đặt hàng. Bởi trên thực tế, không có đơn vị sân khấu xã hội hóa nào lại dàn dựng những vở diễn  lịch sử, cách mạng...

- Theo tôi, việc đấu thầu là cách tính một chiều. Đấu thầu nghệ thuật, văn hóa cũng sẽ phải theo một quy luật như kinh tế sẽ có nhiều mặt trái bởi sự quan hệ, sự ưu ái nhờ “cửa sau”... Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng và người đặt hàng cho nghệ thuật là Cục NTBD và Sở VH-TT các tỉnh, thành phố. Cơ quan quản lý Nhà nước có thể nắm bắt rõ nhất thực tế và tiềm lực của từng đơn vị, chính vì vậy mới có thể tìm được đúng đơn vị nào để “chọn mặt gửi vàng”. Chúng ta sẽ phải tìm những tác giả có kinh nghiệm dày dạn và đang sung sức, thậm chí có thể với những đề tài lớn phải có cả nhóm tác giả cùng tham gia sáng tạo. Cách đặt hàng cũng cần phải có những đổi mới. Ngay như tác giả khi nhận tiền đầu tư sáng tác cũng cần phải có trách nhiệm hơn. Nếu không làm được thì cũng biết “dũng cảm” trả lại tiền cho Nhà nước. Chúng ta không thể đầu tư cho đơn vị một số tiền dàn dựng một chương trình lớn, sau đó chỉ diễn vài buổi rồi xếp xó. Đơn vị đại diện cho Nhà nước đặt hàng sẽ phải có sự tính toán, ngoài việc đầu tư dàn dựng vở thì cũng phải tính tới “đầu ra” bằng cách liên hệ với các địa phương và cùng với địa phương lo tạo điều kiện cho các nghệ sĩ đưa chương trình đi lưu diễn. Sau này cơ quan quản lý ngành sẽ quản lý các đơn vị nghệ thuật bằng luật và những quy chế bám sát thực tế, tạo điều kiện cho nghệ sĩ hoạt động độc lập. Hiện nay, Cục NTBD đang triển khai xây dựng nghị định mới để thay thế cho quy chế hoạt động nghệ thuật biểu diễn đang càng ngày không phù hợp với cơ chế mới. Chúng tôi cũng sẽ có thể nghiên cứu trong vài năm tới có thể xây dựng luật cho nghệ thuật biểu diễn giống như Luật Điện ảnh.

Liệu đề án này có mang quá nhiều sự đánh giá chủ quan của mình hay không?

- Tôi rất tin vào công việc mình làm. Hơn thế, sau khi hoàn thành xong đề án tôi sẽ gửi tới một số nhà quản lý, nghệ sĩ, tác giả, đạo diễn... có uy tín và kinh nghiệm trong ngành để đề án được hoàn thiện hơn. Công việc làm đề án, theo tôi giống như viết một tác phẩm. Mình phải làm sao để tác phẩm của mình có được sự thuyết phục và có được khán giả chứ?

Cảm ơn ông.

Lương Nhi (Thực hiện)