Xét tặng danh hiệu NSƯT-NSND: Có chuyện nhờ “quan tâm giúp đỡ”

Không bị kỷ luật vẫn bị coi là "vi phạm quy chế"?

Sau rất nhiều cân nhắc, ngày 22/7, nghệ sĩ Tuyết Minh đã có cuộc gặp gỡ, trao đổi với báo chí về những bức xúc của chị trong việc xét duyệt danh hiệu đợt này. Theo hồ sơ xin xét tặng danh hiệu của nghệ sĩ múa Tuyết Minh, với 17 năm cống hiến trong vai trò là nghệ sĩ múa và biên đạo, chị đã nhận được 12 HCV, 11 HCB. "Ở đợt xét duyệt trước, tôi cũng thừa huy chương, nhưng Hội đồng xét duyệt cho rằng, tôi chưa đủ 15 năm công tác vì còn thiếu 3 tháng. Lần này, tôi thừa năm thì họ nói, tôi bị loại với lý do "vi phạm quy chế, đạo đức làm việc tại đơn vị công tác". Nhưng khi tôi yêu cầu Hội đồng chỉ ra bằng chứng cho thấy tôi vi phạm quy chế thì không ai đưa ra văn bản nào cả", nghệ sĩ múa Tuyết Minh nói. Đây chính là lý do để nghệ sĩ Tuyết Minh làm đơn kiến nghị gửi Vụ Thi đua khen thưởng (Bộ VH - TT&DL), Ban Thi đua khen thưởng Trung ương.

Theo đó, nghệ sĩ Tuyết Minh đề nghị Hội đồng xem xét lại việc xét tặng danh hiệu NSƯT của chị; Yêu cầu Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VH - TT&DL) chứng minh bằng văn bản, quyết định đã tiến hành xử lý vi phạm... Do không thể liên lạc được với ông Nguyễn Đăng Chương - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Chủ tịch Hội đồng xét duyệt cấp cơ sở và là Phó ban Hội đồng xét duyệt chuyên ngành cấp Nhà nước, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Lê Ngọc Cường - nguyên Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, người nằm trong Hội đồng xét duyệt từ cấp cơ sở cho đến cấp cao nhất là Hội đồng xét duyệt Quốc gia.

Theo đánh giá của ông Lê Ngọc Cường, nghệ sĩ Tuyết Minh là người có tài năng. “Nếu xét về năng lực và huy chương, Tuyết Minh thừa tiêu chuẩn để xét NSƯT. Lẽ ra, nghệ sĩ này được xét NSƯT từ lần trước rồi, nhưng trong quy định xét danh hiệu còn có tiêu chuẩn về tư cách đạo đức thì vướng mắc của Tuyết Minh nằm ở điều này. Không phải nghệ sĩ này có vấn đề về đạo đức, mà là trong ứng xử, lối sống, Tuyết Minh còn nhiều thiếu sót. Khi xét duyệt, Hội đồng đã cân nhắc rất nhiều và cuối cùng đồng ý để Tuyết Minh lại đợt tới".

Cũng theo ông Cường, trong Hội đồng xét duyệt có 15 thành viên, chỉ cần hai lá phiếu không đồng ý là đã bị gạt ra. Đây là một quy định ngặt nghèo với nghệ sĩ nhưng là cần thiết để người nghệ sĩ cần phải rèn luyện phẩm chất nhiều hơn nữa. Khi chúng tôi đặt câu hỏi rằng, nghệ sĩ Tuyết Minh nói chưa hề có văn bản kỷ luật nào dành cho cô thì không thể kết luận là "vi phạm quy chế, đạo đức làm việc tại đơn vị công tác", ông Cường lý giải rằng, nếu muốn kỷ luật bằng văn bản thì Cục Nghệ thuật biểu diễn đã làm điều đó từ lâu rồi. “Tôi biết vì sao ông Nguyễn Đăng Chương không ra văn bản kỷ luật Tuyết Minh. Đều là những nghệ sĩ với nhau, làm thế thì căng thẳng quá”, ông Cường nói.

Chuyện nhờ vả, cảm tính khi bỏ phiếu là có

Cũng như nghệ sĩ Tuyết Minh, nghệ sĩ chèo Minh Thu cũng có những bức xúc khi cho rằng có rất nhiều nghệ sĩ kém tài, thiếu tiêu chuẩn nhưng vẫn được phong tặng danh hiệu NSND. Trong khi đó, chị có tổng số 5 HCV, 2 HCB và có tới hàng chục giải thưởng khác nhưng không được xem xét đợt này. Chị cũng đặt câu hỏi: Phải chăng là do "chạy chọt" nên những nghệ sĩ đủ tiêu chuẩn mới thiệt thòi?

Liên quan đến trường hợp của NSƯT Minh Thu, có ý kiến cho rằng, đó là do có "khúc mắc" với NSND Bùi Đắc Sừ - nguyên Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, Ủy viên Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, NSND Bùi Đắc Sừ cho biết, nghệ sĩ Minh Thu mới chỉ có 1 HCV kể từ sau khi được phong tặng danh hiệu NSƯT. Như thế là chưa đủ tiêu chuẩn. Tuy nhiên, ông Sừ cũng thừa nhận, có những trường hợp thiếu huy chương nhưng ông vẫn bảo vệ cho họ trong Hội đồng và thực tế là những nghệ sĩ đó đều đã có trong danh sách phong tặng danh hiệu NSND, như: NSƯT Thanh Trầm, NSƯT Diễm Lộc, NSƯT Vương Hà, NSƯT Mạnh Phong… Cũng theo NSND Bùi Đắc Sừ, nghệ sĩ Minh Thu luôn “đối đầu” với ông, thậm chí từng làm đơn kiện ông gửi đi khắp nơi. NSND Bùi Đắc Sừ cũng thẳng thắn bày tỏ rằng, kể cả khi nghệ sĩ Minh Thu đủ huy chương thì ông cũng sẽ không bỏ phiếu vì “cô ấy hát hay nhưng diễn “xạo”, ngoại hình không phù hợp”.

Chúng tôi hỏi ông Lê Ngọc Cường về việc, nhiều năm ngồi ghế Hội đồng xét duyệt, ông có gặp những trường hợp nhắn tin, điện thoại nhờ vả nào không? Có yếu tố cảm tính khi bỏ phiếu không? Ông Cường thẳng thắn: “Nhắn tin gọi điện thì chưa thấy, nhưng khi gặp thì cũng nói "nhờ anh quan tâm giúp đỡ”. Còn chuyện cảm tính ư? Làm sao mà tránh được, nhưng cái đó ít lắm. Rồi cũng có chuyện người ngồi Hội đồng nhưng chỉ hiểu về ngành của mình chứ không sâu rộng hết các ngành khác mà vẫn bỏ phiếu đồng thuận. Trong một cuộc xét duyệt với quy mô lớn như thế này, để hài lòng tất cả mọi người là rất khó. Nhưng tôi dám khẳng định, những người xét duyệt luôn ủng hộ nghệ sĩ. Phải ở trong cuộc mới hiểu những nội tình sâu xa, còn cứ ở ngoài mà phán xét thì ai cũng thấy mình xứng đáng và người không được cũng luôn nghĩ mình bị oan ức”.

Minh Nhật/Báo Gia đình & Xã hội