“Xóm nước đen” giữa lòng Hà Nội

Bất lực, người ta đã dần quen với dòng nước đen ngòm và đầy rác rưởi. Nhưng giữa lòng thành phố nghìn tuổi này còn một "điểm nhấn" khác, ấy là xóm nghèo xơ xác và hai con mương đen ngòm nằm lọt thỏm giữa những con phố chính.

 

Học sinh chỉ dám dắt xe đi bên bờ mương. Ảnh: Q.Hưng

 

 

"Xóm nước đen" mà chúng tôi nhắc đến ở đây là khu dân cư sống dọc hai con mương giao nhau tại cuối đường Vạn Phúc (quận Ba Đình, Hà Nội). Người dân bảo rằng xóm nghèo này thuộc địa phận 3 phường: Kim Mã, Liễu Giai, Cống Vị. Một mương được người dân gọi là Liễu Giai - Cống Vị. Một được gọi là mương Ngọc Hà. Cái nối với sông Tô Lịch, cái lại được "tiếp nước" bởi Nhà máy bia Hà Nội trên đường Hoàng Hoa Thám. Cả hai gặp nhau tại một cống ngầm lớn nằm cuối đường Vạn Phúc, nơi những thùng rác để lộn xộn, những khối bê tông chưa sử dụng bị vứt chỏng chơ.

 

Từ phố Liễu Giai rẽ vào Vạn Phúc, đang háo hức bởi khung cảnh rộng rãi, đường xá thoáng đãng với những quán café vỉa hè đẹp mắt và nhà cửa hiện đại, chúng tôi đụng phải đống uế tạp, hổ lốn khi vừa đi đến cuối con đường. Phía sau mấy tảng bê tông và thùng rác là một hình ảnh hoàn toàn khác lạ so với phố Vạn Phúc. Một, hai, rồi ba cây cầu khỉ. Cây cối um tùm. Nhà xập xệ. Hai con mương đục ngàu, đen quạch và vuông góc với nhau, chảy thẳng ra cống ngầm rất lớn, nổi lềnh bềnh những rác. Xóm nghèo đã trước mặt. "Bác ơi, đây là khu dân cư nào thế ạ?", chúng tôi hỏi một người dân đang lúi húi quét sơn bên đường. "Ờ..., mà cũng chả biết, mấy tổ cơ. Cứ gọi là “xóm nước đen” đi cho dân dã!".

 

Trời Hà Nội mới vào hè nắng chang chang. Mùi xú uế từ hai con mương như bốc lên tận mặt. Vừa lấy tay bịt mũi vừa hỏi chuyện thì sợ mất lịch sự, chúng tôi nói như bị ngộp thở. Cái nóng đã đủ làm đổ mồ hôi, nên "hương vị" nồng nồng của dòng nước đen ngòm, sền sệt càng dễ cảm nhận. Dọc con mương mà người dân gọi là "Liễu Giai - Cống Vị" san sát nhà tạm, nhiều cây gỗ to trên bờ đã được đánh dấu. Mấy phụ nữ trung tuổi ngồi chải tóc, "hóng mát" bên lối đi duy nhất của con mương này. Thấy chúng tôi cặp túi, máy ảnh lỉnh kỉnh, mặt nhăn nhó liên hồi, họ không chịu nói tên, chỉ cho biết rằng đang thuê trọ ở đây, rằng mùi thế này cũng... thường thôi, rằng chẳng bệnh tật gì cả (!?). Nơi họ ở, nhà có đánh số, nhà không, chủ yếu xây bằng những tấm pờ rô xi măng hay những tấm tôn đã rỉ sét. Rác ngập ngụa trên bờ và dưới nước.

 

Ngày chúng tôi trở lại "xóm nước đen", Hà Nội đón trận mưa rào đầu mùa. Nếu vị nồng nồng của uế tạp lúc trời nắng khủng khiếp bao nhiêu thì sự nhếch nhác, tơi tả, bẩn thỉu lúc trời mưa của khu dân nghèo này đáng sợ bấy nhiêu. Lối đi nhầy nhụa. Mùi tanh tanh, ngai ngái đến lợm giọng tỏa lên từ hai con mương, dù đã "trong trẻo" hơn nhờ trận mưa lớn. Một ngày mới vẫn bắt đầu bình thường với hàng trăm hộ dân ở đây. Họ vẫn ăn, vẫn ngủ, vẫn sinh hoạt. Những ống nước thải vấn xối thẳng ra mương, mang theo đủ thứ.

 

 

Rùng mình là bởi hình ảnh kia gợi nhớ lại câu nói của một số công nhân mà chúng tôi hỏi chuyện từ ngày 26/4 trong một quán nước kế bên dòng mương đen ngòm. Hôm đó, khi chúng tôi đang trò chuyện với ông Lê Quang Khảm (50 tuổi, tổ 30, phường Kim Mã), một người phụ trách đội vệ sinh mương nước nói xen vào: "Công nhân của tôi nhiều khi đang làm dưới nước còn bị nó phóng thẳng vào lưng ấy chứ!". "Nó" ở đây là những gì chảy từ những ống "xả thải" mà người dân nối ra lưng chừng bờ mương.

 

"Hầu hết các hộ dân sống bên hai con mương này đều xả trực tiếp nước sinh hoạt và rác rưởi xuống mương. Nước máy thì không phải nhà nào cũng có. Ai có tiền, "tự kiếm" được nước mà dùng, không thì dùng nước giếng khoan”.   Ông Lê Quang Khảm - Người đã sống tại "xóm nước đen" khoảng 20 năm

Chúng tôi được tận mắt chứng kiến cảnh công nhân lội xuống lòng mương để vớt rác, khơi thông dòng chảy. Chỉ cần vài bước chân, nước đã sôi sục màu đen, bọt bẩn, bùn thối. Rác thì đứng trên bờ, dùng gậy dài cũng xử lý được, vì con mương chỉ rộng chừng 3m. Họ cho biết, hầu như ngày nào cũng phải vớt rác, bùn thì nạo vét mỗi năm 3 - 4 lần, nhưng sau bao nhiêu năm trời, dòng nước sền sệt đen, lềnh phềnh rác và mùi xú uế thì khủng khiếp bất kể mưa hay nắng.

 

Ông Lê Quang Khảm kể, từ khi ông biết hai dòng mương này, đã thấy chúng đen ngàu và ô nhiễm rồi. 10 năm kiếm sống bên bờ mương này, ông Khảm nhiều lần chứng kiến nước, rác và đủ thứ phế thải lềnh bềnh nổi đến tận bậc thềm nhà mình - dù đã khá cao - mỗi đợt Hà Nội mưa to kéo dài. Chỉ cần mưa 100mm trong vòng 2-3 giờ liền, cả xóm nghèo sẽ chìm trong màu đen đến hãi hùng. Nhiều năm qua, chưa bao giờ họ được thấy một "dòng mương xanh, nước mát lành" ra sao. Nhưng vẫn phải sống, dù khổ cũng phải sống, chứ biết làm thế nào?