Xử vụ sập mỏ đá Lèn Cờ: Tòa trả hồ sơ để điều tra lại

 

Ngày 22/5, Toà án nhân dân tỉnh Nghệ An tiếp tục mở phiên sơ thẩm xét xử vụ án hình sự đối với bị can Phan Công Chín (sinh năm 1964) - Giám đốc Công ty TNHH Chín Mến - Công ty khai thác mỏ đá Lèn Cờ huyện Yên Thành về tội vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên gây nên thảm cảnh vụ sập mỏ đá Lèn Cờ làm 18 người thiệt mạng.

 

Quang cảnh phiên tòa xét xử vụ sập mỏ đá Lèn Cờ ngày 22/5.  Ảnh: H.H

Theo cáo trạng của VKSND tỉnh Nghệ An khẳng định, mỏ đá Lèn Cờ huyện Yên Thành do Công ty TNHH Chín Mến làm chủ đầu tư, được UBND tỉnh Nghệ An cấp giấy phép khai thác vào năm 2007 với diện tích khai thác 2,09 ha, thời hạn khai thác 3 năm.

 

Sau khi hết thời hạn khai thác, Công ty Chín Mến đã có tờ trình xin gia hạn việc khai thác mỏ đá Lèn Cờ. Ngày 19/8/2010, công ty này đã được UBND tỉnh Nghệ An ra quyết định gia hạn giấy phép khai thác tiếp. Sau khi được cấp phép, ông Chín đã chia khu mỏ thành 15 phần để giao khoán cho 15 tổ công nhân thuộc công ty tự tổ chức khai thác. Các tổ tự mua sắm máy móc, thiết bị, thuê công nhân, khoan lỗ nổ mìn, chế biến, bán đá. Trước khi các tổ đem sản phẩm đi tiêu thụ thì Công ty Chín Mến cử hai thành viên là ông Chín và bà Hoàng Thị Mến luân phiên thu tiền 50.000 đồng/m3.

 

Sáng 1/4/2011, khi các lao động đang làm việc bình thường trong khu mỏ, thì tai họa ập xuống. Sau tiếng nổ ầm trời, một vỉa đá khổng lồ từ trên cao đổ sập xuống khiến18 người thiệt mạng, 6 người khác bị thương, nhiều máy móc, xe cộ thiết bị khai thác đá bị biến thành sắt vụn,...  

 

Bản cáo trạng này cũng khẳng định, quá trình khai thác khoáng sản, Công ty TNHH Chín Mến không thực hiện đúng thiết kế mỏ được thẩm định, phê duyệt như: “Mở moong khai thác, bố trí từ phía sườn Tây Bắc của khối trữ lượng, tuyệt đối không được mở moong khai thác về phía Nam của mỏ vì sẽ gây nguy hiểm”, nhưng công ty vẫn mở moong khai thác về phía Nam. Đồng thời lại khai thác mỏ theo kiểu khoét hàm ếch phía dưới chân mỏ, đây là sai phạm nghiêm trọng dẫn đến sập mỏ.

 

Ngoài ra, Công ty sử dụng giám đốc mỏ và người chỉ huy nổ mìn không đúng tiêu  chuẩn qui định của luật khoáng sản, thậm chí từ tháng 9 năm 2008 đến ngày mỏ đá bị sập (1/4/2011) không có giám đốc điều hành mỏ. Việc khai thác chưa đảm bảo an toàn lao động, chưa thực hiện biện pháp giảm thiểu môi trường.

 

Tính đến ngày 1/4/2011, công ty còn nợ các loại thuế và tiền quỹ môi trường là hơn 119 triệu đồng.

 

Ngay sau khi xảy ra vụ việc, ngày 5/4/2011, Cơ quan công an tỉnh Nghệ An khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam ông Phan Văn Chín.

 

Trước khi vụ án được đưa ra xét xử, ông Hoàng Thanh Long - Phó Trưởng Phòng TN&MT huyện Yên Thành - cũng đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Nghệ An khởi tố về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, nhưng sau đó ông Long được đình chỉ điều tra vì hành vi vi phạm này chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

 

Trong vụ án này, ngoài ông Hoàng Thanh Long thì ông Phan Thế Trung - Chủ tịch UBND xã Nam Thành; ông Nguyễn Trọng Lương- Chánh thanh tra Sở Công thương tỉnh Nghệ An; ông Lê Quang Huy, Trần Văn Toản, Nguyễn Duy Nhật - Cán bộ Sở TN&MT tỉnh Nghệ An đều được Viện kiểm sát xác định là những người liên quan có sai phạm trong công tác thanh tra, kiểm tra việc khai thác của Công ty Chín Mến và tham mưu cho UBND tỉnh Nghệ An ra quyết định gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản cho Công ty này tại mỏ đá Lèn Cờ chưa đúng và hành vi vi phạm này chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

 

Trong phần xét hỏi, trách nhiệm của chính quyền địa phương, đại diện Sở Công thương Nghệ An, Phòng tài nguyên huyện Yên Thành đều bị Hội đồng xét xử thẩm vấn. Phần xử đã trở nên “ nóng“ hơn khi ông Nguyễn Trọng Lương - Chánh thanh tra Sở công thương Nghệ An - trả lời với  thẩm phán rằng, trước khi bị sập, tình trạng của mỏ đá là bình thường.

 

Trước biện hộ của ông Chánh thanh tra Sở Công thương, thẩm phán Hoàng Văn Phúc - Chủ tọa phiên tòa - khẳng định: Đây là sự ngụy biện của một cán bộ có chức năng thanh kiểm tra mỏ đá. Nếu bình thường thì sao mỏ lại bị sập khiến 18 người bị chết trong đá? Trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm Đảng viên, trách nhiệm công chức ở đâu khi chứng kiến việc 18 người bị sập mà vẫn nói là bình thường? - Thẩm phán Phúc nói.

 

Bị dồn vào thế “bí”, Cánh thanh tra Sở Công thương đã giải thích rằng, trước đó khi phát hiện có sai phạm đã gửi tờ trình về huyện Yên Thành đề nghị xử lí. Tuy nhiên, ngay lập tức Ông Hoàng Thanh Long - Phó phòng tài nguyên huyện Yên Thành - người được giao làm trưởng đoàn kiểm tra mỏ đá lại khẳng định, cá nhân ông không nhận được văn bản nào từ Sở Công thương.

 

Khi bị truy cứu trách nhiệm của mình trước vụ việc, ông Hoàng Thanh Long lại “đá bóng” cho chính quyền xã: "Chúng tôi đã kiến nghị với chính quyền xã Nam Thành nhưng không được ngăn chặn kịp thời" - ông Long nói.

 

Bị  "truy” cuối cùng, trước tòa ông Phan Thế Trung - Chủ tịch UBND xã Nam Thành - “nhỏ nhẹ”: “ Sai phạm trong khai thác của Công ty TNHH Chín Mến ở cuộc họp hội đồng nhân dân nào cũng đưa ra bàn nhưng thực tế là áp lực lao động khiến chính quyền phải tạo điều kiện cho công ty Chín Mến hoạt động. Mỏ đá mà dừng thì người dân thất nghiệp và nghèo đói".

 

Kết thúc cuộc truy vấn, thẩm phán Phúc cho rằng vụ sập mỏ đá Lèn Cờ, ngoài trách nhiệm cá nhân của bị cáo Chín thì tất cả những công chức liên quan và tập thể, chính quyền địa phương đều phải chịu một phần trách nhiệm. Nhưng vì chưa đến mức truy cứu hình sự nên chỉ có bị cáo Phan Công Chín phải đứng trước vành móng ngựa. "Thực tế việc khai thác mỏ đang diễn ra rất phức tạp, mất an toàn. Vụ sập mỏ đá Lèn Cờ khiến 18 người chết là một sự cảnh tỉnh cho tất cả những cá nhân, tập thể đang ngày đêm xem thường tính mạng của người dân" - Thẩm phán Hoàng Văn Phúc khẳng định.

 

Bị cáo Phan Công Chín trước vành móng ngựa. Ảnh: H.H

Trước vành móng ngựa, bị cáo Phan Công Chín đầu luôn cúi thấp, nước mắt lưng tròng khi thành khẩn thừa nhận hành vi sai phạm của mình: “Bị cáo biết mình đã vi phạm, gây hậu quả rất nghiêm trọng vì trình độ quản lí kém, khi xảy ra tai nạn không có giám đốc điều hành mỏ để kiểm tra độ an toàn của mỏ. Khi mỏ đá bị sập, bị cáo đang ở nhà với vợ con... Hôm nay, trước tòa, bị cáo ngàn lần xin lỗi gia đình các nạn nhân và gửi lời cảm ơn đến các công ty, các nhà hảo tâm đã chia sẻ nỗi đau với nạn nhân vụ sập mỏ đá Lèn Cờ  vừa qua” - Bị cáo Chín nói.

 

Một diễn biến được xem là bất ngờ tại phiên tòa, khi Viện KSND đề nghị mức án 30-36 tháng tù treo đối với bị cáo Phan Công Chín, nhiều thân nhân của người bị nạn cũng như Chính quyền xã cũng xin giảm án cho bị cáo. Thậm chí có ý kiến còn xin cho mỏ hoạt động trở lại để tạo công ăn việc làm cho người dân.

 

Tuy nhiên, sau khi nghị án, xét thấy nhiều vấn đề trong vụ án chưa được làm sáng tỏ, Hội đồng xét xử đã quyết định trả hồ sơ, yêu cầu điều tra lại từ đầu.

 

Sau phiên tòa, hàng trăm người thân cũng như người dân có mặt đều tỏ ra thất vọng khi chưa nghe được phán quyết cuối cùng của vụ án.