30 năm bám trụ với bản làng

Biết bao đồng nghiệp đã vĩnh viễn nằm lại đại ngàn do sốt rét rừng, lũ cuốn trôi. Biết bao người khác vì không chịu đựng nổi gian khổ đã bỏ nghề, về lại đồng bằng. Nhưng thầy giáo Trần Hòa và nhiều người khác vẫn gắn bó với những bản làng Cơ Tu suốt 30 năm qua…

 

Học sinh Trường Tiểu học Jơ Ngây học tập trong điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn.Ảnh: Nguyễn Cường

 

Gieo chữ vùng biên

Thầy Trần Hòa hiện là Hiệu trưởng Trường Tiểu học Jơ Ngây (Xã Jơ Ngây, huyện Đông Giang, Quảng Nam). Thầy sinh năm 1957, quê xã Hòa Phong-huyện Hòa Vang (TP Đà Nẵng). Sau khi tốt nghiệp Trường Trung cấp Sư phạm Đà Nẵng, tháng 9/1978, thầy tình nguyện xung phong lên với bản làng, với đồng bào Cơ Tu nơi vùng biên giới huyện Hiên (nay đã tách thành 2 huyện Đông Giang, Tây Giang thuộc tỉnh Quảng Nam) để dạy học. Ban đầu thầy được phân công về dạy Tiểu học ở xã Dang, sau đó được đề bạt làm Phó hiệu trưởng rồi Hiệu trưởng Trường tiểu học xã biên giới Ch'Ơm, Tr' Hy huyện Hiên.

Thầy Hòa nhớ lại: "Ngày ấy nơi này là chốn rừng thiêng nước độc, rất khắc nghiệt. Không điện, không đường, trường lớp thì tranh tre vách nứa, tiền lương thời bao cấp chỉ vài trăm đồng không đủ sống nên phải dựa vào sự đùm bọc sắn khoai cùng đồng bào Cơ Tu. Ngoài dạy học, giáo viên còn phải bắt ốc hái rau, chăn nuôi gà vịt để cải thiện cuộc sống. Đêm đêm thắp ngọn đuốc đến từng bản làng, từng nhà để vận động, dỗ dành các em nhỏ Cơ Tu đi học".

Cái khó khăn của giáo viên thời đó không chỉ là vật chất mà còn thiếu hụt về tinh thần, tình cảm. Hầu hết giáo viên dạy học nơi biên giới là nam giáo viên, bởi chỉ có nam giới mới có thể chống chọi được với thời tiết khắc nghiệt và thiếu đói. Mỗi lần từ cơ sở về Phòng Giáo dục huyện là phải đi bộ vượt rừng 5, 6 ngày đường, vô cùng vất vả. "Thời đó tôi là người đi bộ vượt rừng nhiều nhất vì phải thường xuyên về Phòng dự họp. Nhận được giấy triệu tập là tôi phải cơm đùm, gạo gói đi trước khi cuộc họp diễn ra tới 4 - 5ngày, rứa mà có khi về đến nơi Hội nghị đã bế mạc...", thầy Hòa tâm sự.

Thiếu thốn, gian nan quá mức nên nhiều đồng nghiệp của thầy Hòa đã bỏ trường về xuôi, nhiều lúc tư tưởng của thầy Hòa cũng "dao động". Nhưng rồi lại thương học trò Cơ Tu đói ăn, đói mặc lại còn thêm đói chữ nên không đành bỏ về.

 

Yêu thương và chia sẻ

 

Thầy Trần Hòa.

Thầy Hòa đưa chúng tôi thăm điểm trường thôn Zà Há bằng xe máy, từ đường lộ ĐT 604 đến được nơi dạy học phải vượt đèo dốc, sình lầy 5 km, qua hai chiếc cầu treo đã hư hỏng nặng. Đây là điểm trường khó khăn nhất của xã Zơ Ngây còn phải dạy theo chương trình lớp ghép.

Thầy Hòa trò chuyện với học sinh bằng ngôn ngữ của người Cơ Tu. Thầy bảo, dạy học những nơi như thế này thì cái tâm của thầy, cô là quan trọng hơn cả, không yêu thương, không biết thông cảm, sẻ chia thì không thể nào dạy học có kết quả được. Vì hầu hết là con em người Cơ Tu thuộc hộ nghèo, buổi đi học, buổi lên nương, khi đến trường nhiều em còn không kịp ăn uống.

Trở về ngôi nhà vách ván đơn sơ của thầy Hòa, nhìn những tờ giấy khen đã úa vàng treo trang trọng một góc nhà và đặc biệt là chiếc hộp đựng kỉ vật (chiếc răng nanh heo rừng, móng gấu, cái tẩu thuốc bằng cây trúc - những món quà mà dân làng yêu mến tặng thầy), mới thấy dấu ấn thời gian và công sức của thầy Hòa cùng nhiều thầy cô khác ở đây đáng trân trọng biết nhường nào.

Điều đáng quý là nhiều học trò Cơ Tu ngày trước thầy Hòa dạy nay đã trưởng thành, có người bây giờ là đồng nghiệp, có người đang đảm nhận những chức trách cao trong xã hội.

Ông Bríu Liếc, Bí thư Huyện ủy Tây Giang nói về thầy Hòa - một trong những thầy giáo đầu tiên của mình như sau: "Ngày ấy đa số người dân mù chữ nên được tin có thầy giáo lên dạy học, tôi và dân làng vui mừng khôn xiết. Bao nhiêu năm bám trụ dạy học, ăn ở với đồng bào nên ai ai cũng thương mến thầy Hòa. Lớp học trò ngày ấy của chúng tôi giờ đã trưởng thành, ở địa vị nào thì suốt đời chúng tôi vẫn mãi nhớ công ơn thầy Hòa và các thầy cô".