30 phút cuối cùng trong đời Tổng thống của Dương Văn Minh ra sao?

Trung tướng Phạm Xuân Thệ. Ảnh: C.T

Bí mật đằng sau hai bức ảnh

Mở đầu câu chuyện, Trung tướng Thệ cho biết, sáng ngày 30/4/1975, sau các cuộc chạm trán ác liệt ở cầu Sài Gòn, cầu Thị Nghè, mũi thọc sâu của Trung đoàn 66, Sư đoàn 304 tiến thẳng vào Dinh Độc lập. Bám sau những chiếc xe tăng tiên phong, chiếc xe Jeep chở Đại úy Phạm Xuân Thệ phóng thẳng vào Dinh Độc lập sau khi cổng chính bị xe tăng của ta húc đổ.

Khi nhắc đến diễn biến của trưa ngày 30/4/1975 lịch sử, ai cũng nằm lòng các chi tiết Tổng thống ngụy quyền Dương Văn Minh và nội các bị bắt giữ sau đó được áp giải ra Đài phát thanh Sài Gòn để đọc lời tuyên bố đầu hàng. Diễn biến của thời khắc lịch sử này gắn liền với hai bức ảnh nổi tiếng. Một bức chụp Chuẩn tướng VNCH Nguyễn Hữu Hạnh giới thiệu mình trước Đại úy Thệ và các chiến sĩ Quân giải phóng ở hành lang Dinh Độc lập. Bức còn lại là hình ảnh hai người đứng đầu bộ sậu ngụy quyền Sài Gòn gồm Tổng thống Dương Văn Minh, Thủ tướng Vũ Văn Mẫu bị áp giải ra Đài phát thanh, vây quanh là các nhà báo phương Tây, chiến sỹ Quân giải phóng và Đại úy Thệ với khẩu súng ngắn trên tay.

“Khoảng thời gian giữa hai bức ảnh kéo dài chừng hơn 30 phút nhưng đó thực sự là cuộc đấu trí không khoan nhượng giữa ta và địch”, Tướng Thệ khẳng định. Theo lời kể của Tướng Thệ, sau khi gặp Chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh ở hành lang, được ông ta giới thiệu là trợ lý của Tổng thống Dương Văn Minh và cung cấp chi tiết toàn bộ tên tuổi giới chóp bu của ngụy quyền Sài Gòn đang tập trung ở phòng họp cách hành lang chưa đến mười bước chân. Đến lúc này, Đại úy Thệ và các chiến sỹ quân giải phóng mới biết bộ sậu của ngụy quân đang tụ tập ở đây. “Ban đầu chỉ nghĩ vào để chiếm Dinh, cắm cờ chứ không nghĩ cả bộ sậu của địch vẫn ngồi đầy đủ trong phòng họp. Sau này tìm hiểu mới biết, việc quân ta có mặt ở Dinh Độc lập vào thời khắc đó nằm ngoài dự tính của địch. Có thể mục tiêu ban đầu của cuộc họp này là ngồi để ra mắt nội các mới, bàn các vấn đề về hiệp thương, ngừng bắn”, Tướng Thệ nói.

Tiếng súng ăn mừng và nỗi lo sợ của Dương Văn Minh

Đại úy Thệ (bìa phải) tay cầm súng ngắn, áp giải Dương Văn Minh ra Đài phát thanh để đọc lời tuyên bố đầu hàng. Ảnh: TL

Khi Quân giải phóng được Chuẩn tướng ngụy quân Nguyễn Hữu Hạnh dẫn đến phòng họp lớn thì toàn bộ các thành viên có mặt trong phòng đều đứng dậy. Hai người từ từ bước ra cửa, trong đó có một người rất to cao được giới thiệu là Tổng thống Dương Văn Minh, đi sau là Thủ tướng Vũ Văn Mẫu. Lúc này Dương Văn Minh nói: “Chúng tôi đã biết Quân giải phóng tiến vào nội đô nên đang chờ Quân giải phóng vào để bàn giao”. Ngay lập tức, Đại úy Thệ khẳng khái: “Các ông đã bị bắt làm tù binh. Các ông phải đầu hàng vô điều kiện”. Khi nghe đến cụm từ “bắt làm tù binh”, phòng họp có tiếng xì xào. Vẻ sợ hãi lộ rõ trên nét mặt của Dương Văn Minh và các thành viên nội các Sài Gòn. Cộng thêm việc, bên ngoài lúc này tiếng súng chát chúa liên hồi (mà theo Tướng Thệ, đó chính là tiếng súng ăn mừng của quân ta) càng làm cho Dương Văn Minh và nội các của ông ta thêm phần lo sợ.

Sau khi dứt lời tuyên bố, Đại úy Thệ và các chiến sĩ Quân giải phóng yêu cầu Tổng thống Dương Văn Minh phải tới ngay Đài Phát thanh để đọc lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. “Lúc này trong tâm trí tôi chỉ biết yêu cầu Dương Văn Minh tới Đài Phát thanh để đọc lời tuyên bố đầu hàng càng sớm càng tốt. Mục đích nhằm buộc ngụy quân ở trên khắp chiến trường buông súng, tránh tổn thất cho quân ta... Tuy nhiên, diễn biến không hề đơn giản, khi nghe yêu cầu, Dương Văn Minh và nội các tìm đủ mọi cách để trì hoãn việc tới Đài Phát thanh. Ông Minh lấy lý do bên ngoài không an toàn nên không đi. Sau đó, ông ta và nội các đưa ra đề xuất nối đường dây để đọc lời đầu hàng từ Dinh Độc lập”, Tướng Thệ kể.

Liên quan đến tình tiết này, trong cuốn sách “Thành phố Hồ Chí Minh - Giờ khắc số 0: Những phóng sự về kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm” của tác giả, nhà báo Borries Gallasch, người có mặt từ đầu đến cuối trong thời khắc lịch sử này thuật lại: “Tôi chạy vào dinh vừa đúng lúc. Là một người châu Âu duy nhất, là một nhà báo duy nhất có mặt tại đấy - là tôi, chứng kiến Đại tướng Minh “lớn”, Tổng thống của Việt Nam Cộng hòa đã bị bắt bởi Phạm Xuân Thệ, chỉ huy của Doan-Don-Son (Đoàn Đông Sơn - PV) của Quân giải phóng. Tay cầm súng ngắn đã lên đạn, một khẩu K55 của Nga. Thệ rất phấn khích la lớn: “Ông Minh, chúng tôi muốn ông đi ngay ra Đài Phát thanh với chúng tôi để tránh đổ máu, để ông ra lệnh cho quân đội ông đầu hàng”. Nhưng ông Minh đã không muốn đi. Ông ta đề nghị rằng bài nói của ông phải được thu âm vào máy ở trong Dinh. Họ tranh luận về việc đó. Càng lúc, càng nhiều người lính cách mạng chạy vào. Rồi họ bắt đầu tìm máy thu, nhưng không có kết quả”…

Cuộc đấu trí trên chiếc xe Jeep ra Đài Phát thanh Sài Gòn

Sau đó, dưới sự cương quyết của quân ta, Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu đã phải chấp thuận yêu cầu ra Đài Phát thanh để đọc lời tuyên bố đầu hàng. Khi ra khỏi dinh, Dương Văn Minh mở lời mời rồi chỉ ra hướng xe của mình đang đỗ: “Mời chỉ huy lên xe…”. Tuy nhiên, Đại úy Thệ và các chiến sỹ yêu cầu ông ta lên chiếc xe Jeep lịch sử của quân ta.

Tướng Thệ kể lại: “Khi lên xe, Dương Văn Minh được yêu cầu ngồi ở giữa, hai bên là hai chiến sỹ của ta. Mục đích đề phòng trường hợp "có biến" khi quân địch thấy Tổng thống bị Quân giải phóng áp giải. Trên xe, khi thấy Quân giải phóng đổ về tràn ngập trên các tuyến phố. Tôi hỏi: “Ông Minh, ông thấy lực lượng Quân giải phóng như thế nào? Dương Văn Minh nói: “Chúng tôi biết Quân giải phóng đã vào Sài Gòn thì chúng tôi sẽ thất bại”. Tôi hỏi tiếp: “Biết thất bại, tại sao ông không tuyên bố đầu hàng sớm?", Dương Văn Minh trả lời: “Nếu Quân giải phóng chưa tiến vào Sài Gòn mà tôi tuyên bố đầu hàng thì cấp dưới có nhiều người không đồng tình, họ sẽ khử tôi”.

Về lời tuyên bố đầu hàng, Tướng Thệ cho biết, mỗi người góp một ý, Chính ủy Bùi Văn Tùng hoàn thiện rồi đưa cho Dương Văn Minh đọc nhưng ông ta đọc sai nhiều lần. Để lời tuyên bố được đọc một cách thông suốt, các chiến sỹ của ta phải đọc lại để ông ta viết. Tuy nhiên, lúc viết, hai bên còn phải tiếp tục công cuộc đấu tranh khá cam go.

“Lời tuyên bố có đoạn đầu là: “Tôi, Đại tướng Dương Văn Minh, Tổng thống chính quyền Sài Gòn, kêu gọi Quân lực Việt Nam Cộng hòa hạ vũ khí đầu hàng không điều kiện Quân giải phóng Miền Nam Việt Nam…”. Tuy nhiên, khi đọc đến chữ “Tổng thống chính quyền Sài Gòn” thì Dương Văn Minh nhất quyết không viết và không nhận mình là... tổng thống. Lúc đó, chúng tôi nói với ông ta rằng, ông có là tổng thống một giờ hay một ngày đi chăng nữa thì vẫn là tổng thống và yêu cầu ông ta viết đúng với lời tuyên bố đã soạn sẵn”, Tướng Thệ nhớ lại.

Trước sự kiên quyết của các chiến sĩ Quân giải phóng, Tổng thống Dương Văn Minh đã buộc phải thực thi đúng yêu cầu một cách nghiêm túc. Sau khi đọc lời tuyên bố đầu hàng xong, Dương Văn Minh được chở trở lại Dinh Độc lập để bàn giao cho Bộ Tư lệnh.

Công Tâm/Báo Gia đình & Xã hội