40 năm đẩy lùi "thần chết"

Song nhiều người thích gọi ông một cách khái quát là nhà văn hoá. Tốt nghiệp xuất sắc Đại học Y khoa Paris, Pháp năm 1941, do yêu cầu của cách mạng, gần cả cuộc đời ông dấn thân vào nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau ngoài sở nguyện chuyên môn ban đầu của mình.

Bài vè dưỡng sinh thần diệu

  BS Nguyễn Khắc Viện từng nhận giải thưởng lớn của Viện Hàn lâm Pháp, là tác giả của công trình “Việt Nam, một thiên lịch sử” được tặng Giải thưởng Nhà nước, là đồng tác giả của công trình “Atlas quốc gia Việt Nam” được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ... Tuy nhiên, ông vẫn thường bảo “công trình” mà ông tâm đắc nhất là bài vè dưỡng sinh đầy hiệu quả:

“Thót bụng thở ra/Phình bụng thở vào/Hai vai bất động/Chân tay thả lỏng/Mặt phật ung dung/Tập trung theo dõi/Luồng ra luồng vào/Bình thường qua mũi/Khi gấp qua mồm/Êm, chậm, sâu, đều/Đứng, ngồi hay nằm/Ở đâu cũng được/Lúc nào cũng được”.

Bác sỹ Nguyễn Khắc Viện nói chuyện trong những năm đầu đổi mới (Ảnh tư liệu).

Tháng1/1942, Nguyễn Khắc Viện bị lao phổi. Từ  năm 1944 đến 1945, lên bàn mổ 3 lần, cắt 6 xương sườn. Đến đầu năm 1957, lên bàn mổ lần thứ 7 để bóc màng phổi và cắt 2 cơ lớn sau lưng. Bệnh tình quá nặng, Hội Liên hiệp Việt kiều đã chuẩn bị tiễn đưa anh! Các giáo sư Pháp khẳng định, nếu qua được, tối đa cũng chỉ có thể sống thêm vài ba năm. Thế nhưng, nhờ rèn luyện theo phương pháp thở của bài vè, linh hồn của trường phái dưỡng sinh Nguyễn Khắc Viện ông đã sống thêm tròn 40 năm.

GS Hồ Đắc Di từng khẳng định, “phương pháp dưỡng sinh của Nguyễn Khắc Viện không chỉ thích dụng đối với người có bệnh mà cả đối với người rất khoẻ”. Vì ở đây chứa đựng rất nhiều kiến thức đông tây, nói đúng hơn, nó đúc kết rất nhiều kiến thức tản mạn thành hệ thống, quy những hoạt động tâm sinh lý phức tạp về một mối, đi từ những kích động thiên hình vạn trạng của môi trường bên ngoài đến phản ứng một cách hình như duy nhất của cơ thể. Chính vì vậy, phương pháp dưỡng sinh Nguyễn Khắc Viện và gắn với nó là bài vè về thở ngày càng được phổ biến rộng rãi. Ở Hà Nội, nhiều nhóm cán bộ hưu trí đã mời người hướng dẫn tập luyện theo phương pháp này. Ở TP HCM, ngày càng có nhiều người ghi tên dự lớp yoga dưỡng sinh Nguyễn Khắc Viện thuộc Cung Văn hoá lao động TP HCM do bà Lê Ái Liên phụ trách. Trường Trung học phổ thông mang tên Nguyễn Khắc Viện tại quê hương ông (xã Sơn Hoà, Hương Sơn, Hà Tĩnh) cũng mở lớp huấn luyện phương pháp dưỡng sinh này cho giáo viên và học sinh.

Người rung chuông về rối nhiễu tâm lý ở trẻ em

Từ khi BS Nguyễn Khắc Viện qua đời (ngày 10/5/1997), bà Nguyễn Thị Nhứt, vợ của BS Viện, nhà tâm lý giáo dục tốt nghiệp trường Đại học Sorbonne – Paris làm Giám đốc lãnh đạo trung tâm. Một trong những hoạt động chủ yếu của trung tâm là nghiên cứu và khám chữa “các rối nhiễu tâm lý thường gặp ở trẻ em”. Do nhịp độ ngày càng tăng của cuộc sống hiện đại và nhiều nguyên nhân khác, đây là hiện tượng bệnh lý ngày càng phổ biến. Với nhãn quan của một người bác sĩ, cách đây đúng 20 năm, khi thành lập Trung tâm NT, bác sĩ – nhà tâm lý học Nguyễn Khắc Viện đã nhìn thấy trước và có ý thức chủ động đón đầu hiện tượng này. Trong lời phát biểu nhân dịp kỷ niệm 20 năm ngày thành lập Trung tâm NT, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Công ty cổ phần Sách Thái Hà, đã tặng cho BS Viện một danh hiệu mới là Nhà Tương lai học.

Áo trắng trong lòng nhân dân

Nhân dịp kỷ niệm 30/4, chúng tôi xin giới thiệu với bạn đọc một việc làm nhỏ nhưng tác động không hề nhỏ của bác sĩ Viện đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc do Thầy thuốc nhân dân Trần Hữu Nghiệp kể lại: Thời kỳ này (tức khoảng từ năm 1955 – 1957), y tế cách mạng phải đối phó với một thủ đoạn rất dã man của địch. Khi bắt được người nghi vấn là Việt cộng nằm vùng hoặc cán bộ giao liên, chúng dùng súng lục cực nhỏ bắn vào bụng, hoặc đâm bằng dùi nhọn cho thủng ruột rồi thả cho về, như vậy sẽ không có bằng chứng để tố cáo với Uỷ ban quốc tế. Nhiều báo cáo gửi về Xứ uỷ cho biết anh chị em bị viêm phúc mạc cho đến chết. Đồng chí Nguyễn Văn Linh đã chỉ thị cho y tế phải tìm cách cứu chữa. Thật là một nhiệm vụ rất khó khăn vì trong trường hợp đó phải đại phẫu thuật tìm chỗ ruột thủng để khâu vào rồi cho kháng sinh liều cao, mà bác sĩ ngoại khoa mới có quyền làm. Không lẽ chịu bó tay đứng nhìn cán bộ, đồng bào mình nằm chờ chết? Một quyết định táo bạo là phải đào tạo ngay một lớp y tá phẫu thuật chuyên môn giải quyết trường hợp này, lấy người từ các Tỉnh uỷ cử về.

 Những y tá cứu thương trẻ lần lượt được tập trung từ các địa phương và thầy dạy là BS Võ Cương cùng BS Phùng Văn Cung mới từ nội thành ra. Tài liệu học tập là các bản vẽ Quenu sắp lớp (planches Quenu) do BS Nguyễn Khắc Viện gửi cho từ Paris về bằng máy bay qua đường Phnompenh (Campuchia). Bước thực hành khâu trên ruột heo rồi mới thực tập mổ ruột chỗ bị đâm thủng. Xong ca phẫu thuật, theo dõi 3 ngày sau nếu cho chạy và ăn uống bình thường là thành công.