Ân hận cả đời vì ý nghĩ “bố mẹ khỏe, đương nhiên con cũng phải khỏe”

Theo chủ trương của ngành Dân số, TP Cần Thơ cần điều chỉnh mức sinh hợp lý, chuyển từ phương châm tuyên truyền "Mỗi cặp vợ chồng chỉ nên sinh từ 1 đến 2 con" thành "Mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ 2 con" cùng với việc triển khai đa dạng mô hình nâng cao chất lượng dân số. Do đó, Trung tâm Sàng lọc - Chẩn đoán trước sinh và sơ sinh giữ vai trò to lớn trong việc góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên vì nhiều lý do, không ít người dân vẫn chưa thực sự mặn mà với dịch vụ y tế đầy ý nghĩa nhân văn này.

Sàng lọc trước sinh, sơ sinh góp phần cho ra đời những em bé khỏe mạnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ảnh: P.V

Nhiều người dân vẫn xem nhẹ việc sàng lọc trước sinh, sơ sinh

Bé gái con vợ chồng chị Trương Thị Ngọc L– anh Nguyễn Hoàng Đ (tỉnh Hậu Giang) bị đa dị tật, ngay sau sinh được chuyển đến Bệnh viện Nhi Đồng TP Cần Thơ tiếp tục theo dõi. Anh Đ vừa chăm sóc mẹ bé ở Khoa Sản Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, vừa thăm con ở Bệnh viện Nhi Đồng. TS - BS Diệp Loan, Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Đồng TP Cần Thơ cho biết: Con chị Ngọc L bị đa dị tật, có vấn đề phức tạp về tim. Sau khi điều trị ổn định, bé cần chuyển lên tuyến trên để tiếp tục điều trị, tốn kém nhiều chi phí… Chị Nguyễn Thị Th (em của anh Đ) túc trực ở Bệnh viện Nhi Đồng buồn rầu kể, do gia cảnh khó khăn, trong thai kỳ, chị L có khám thai định kỳ nhưng chủ quan, không thực hiện tầm soát sàng lọc-chẩn đoán trước sinh, sơ sinh.

Năm 2016, Tổng cục Dân số - KHHGĐ giao cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 12.000 chỉ tiêu sàng lọc sơ sinh miễn phí, trung bình mỗi tỉnh được phân bổ 1.000 chỉ tiêu. Dù số lượng chưa cao nhưng kết quả thực hiện cũng chỉ đạt 80%. Thực tế cho thấy, nhiều người dân nông thôn khó tiếp cận các dịch vụ sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh vì nhiều lý do, trong đó lý do chủ quan, coi nhẹ việc này chiếm khá nhiều. Ý nghĩ "Bố khỏe, mẹ khỏe, đứa trước sinh ra có sao đâu, đứa tiếp theo đương nhiên cũng khỏe"(?!) vẫn còn rơi rớt trong tâm thức của không ít người.

Song cũng có điều đáng nói, Chương trình Sàng lọc, chẩn đoán trước sinh, sơ sinh hiện đã được thực hiện rộng khắp cả nước, nhưng vẫn chưa có khung giá chung cho dịch vụ này nên tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn 5 tỉnh Trà Vinh, Vĩnh Long, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau chưa xã hội hóa được các dịch vụ này. Bên cạnh đó, do công tác tuyên truyền chưa rộng khắp, trong khi đội ngũ cộng tác viên còn thiếu kỹ năng tuyên truyền sâu rộng ra cộng đồng nên nhiều người dân chưa hiểu lợi ích của việc sàng lọc – chẩn đoán trước sinh và sơ sinh. Chính vì thế, nhiều cặp vợ chồng chưa tự nguyện tham gia sàng lọc. BS Nguyễn Xuân Thảo, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Phụ sản TP Cần Thơ chia sẻ, nhiều thai phụ đến khám nhưng chưa mặn mà với việc sàng lọc trong thai kỳ. Cán bộ y tế lại tư vấn cặn kẽ, thuyết phục để chị em hiểu rõ, cân nhắc giữa lợi ích to lớn so với chi phí sàng lọc.

Theo số liệu thống kê, 3 năm qua, Trung tâm Sàng lọc – Chẩn đoán trước sinh và sơ sinh TP Cần Thơ thực hiện trên 60.000 trường hợp sàng lọc trước sinh, chẩn đoán xác định bệnh gần 200 ca/1.900 ca nguy cơ cao. Về sàng lọc sơ sinh, 2 năm (2015- 2016), thực hiện miễn phí trên 20.000 ca, trong đó, tỷ lệ được chẩn đoán bệnh/trường hợp nguy cơ cao năm 2015 khoảng 25%, năm 2016 là 16,3%... Bác sĩ CKII Nguyễn Hữu Dự, Giám đốc Trung tâm khẳng định, Chương trình Sàng lọc – chẩn đoán trước sinh, sơ sinh mang ý nghĩa nhân văn thiết thực.

Người dân nên chọn địa chỉ tin cậy

Theo y khoa, dị tật bẩm sinh chiếm khoảng 1,5% - 2% tổng số sinh hoặc mang thai. Do đó, càng nhiều trẻ được sàng lọc, chẩn đoán, sẽ càng giảm thiểu trẻ sinh ra bị dị tật. Chẳng hạn, trẻ thiếu men G6PD bị lùn, đần, vàng da…; nếu trẻ được sàng lọc sơ sinh, phát hiện bệnh sớm, tư vấn kỹ lưỡng về chế độ ăn uống, sinh hoạt, thì trẻ có thể phát triển bình thường. Hoặc trẻ bị tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, nếu phát hiện, điều trị sớm, vẫn phát triển giới tính bình thường. Những trẻ bị điếc bẩm sinh, nếu phát hiện và kịp thời điều trị từ đầu vẫn phát triển ngôn ngữ bình thường.

TS.BS Trần Quang Hiền, Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi An Giang băn khoăn trước tình trạng "trăm hoa đua nở" của các dịch vụ sàng lọc - chẩn đoán trước sinh và sơ sinh nhưng chưa quản lý được chất lượng, ảnh hưởng hiệu quả việc sàng lọc, khiến người dân mất niềm tin. Như trường hợp chị Thanh Thúy (33 tuổi, ở Sóc Trăng) là cán bộ y tế một bệnh viện đa khoa huyện, thực hiện sàng lọc trước sinh ở cơ sở y tế tư nhân, được chẩn đoán thai nhi bị hội chứng Down. Nghe tin dữ, chị lo lắng, hoang mang, khăn gói đến Cần Thơ kiểm tra lại. Rất may, theo các bác sĩ Bệnh viện Phụ sản, các chỉ số xét nghiệm bình thường, thai nhi phát triển tốt. Chị Thúy cho biết, kết quả xét nghiệm ở Sóc Trăng khiến chị một phen hú vía, bất ổn tinh thần, sức khỏe giảm sút thời gian dài.

Các chuyên gia chia sẻ: Việc lấy mẫu, xét nghiệm phải thực hiện tại các cơ sở uy tín. Nếu chẩn đoán sai, không phát hiện ra những trường hợp trẻ bị dị tật, sẽ để lại nhiều hệ lụy, là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Do đó, các giải pháp hiện thời là đẩy mạnh truyền thông, vận động nâng cao ý thức người dân đến các đơn vị có uy tín, chất lượng; ngành chức năng cần tăng cường thanh kiểm tra, giám sát, xử lý ngay khi phát hiện đơn vị không đủ chuyên môn thực hiện sàng lọc. Hiện nay, tại Đồng bằng sông Cửu Long chỉ có Trung tâm Sàng lọc – chẩn đoán trước sinh, sơ sinh Cần Thơ mới đảm bảo đủ điều kiện chuyên môn để phát hiện, tư vấn, giải quyết những vấn đề dị tật bẩm sinh.

Trung tâm Sàng lọc – chẩn đoán trước sinh và sơ sinh TP Cần Thơ là 1 trong 4 trung tâm lớn của cả nước được Tổng cục DS-KHHGĐ quan tâm đầu tư. Sự đầu tư của Tổng cục chỉ tạo điều kiện kích hoạt để Trung tâm hoạt động. Trung tâm đang đẩy mạnh xã hội hóa hơn nữa để từng bước phát triển.

Thu Sương