Bài 1: Trách nhiệm của cán bộ ngân hàng ở đâu?

Tuy nhiên, đây mới chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”, bởi đằng sau đó còn có rất nhiều vấn đề nghiêm trọng như, cơ chế cho vay vốn, thẩm định tài sản đảm bảo nợ vay, năng lực tài chính người đi vay...

Những điều này liên quan đến trách nhiệm của cán bộ ngân hàng - những người đã mang đồng vốn của Việt Nam đi cho doanh nghiệp nước ngoài vay - để đến nay, sau nhiều năm chồng chất nợ nần, liên tục đi đòi song khả năng thu hồi nợ là… rất nhỏ!

“Nợ xấu” hàng trăm tỷ đồng

Theo như báo cáo tóm tắt của chính Chi nhánh Ngân hàng NN&PTNT tỉnh Phú Thọ thì đến thời điểm gần cuối năm 2007, dư nợ cho vay đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài qua 4 năm từ 2002 đến 2005 là 1.938 tỷ đồng. Đáng nói ở đây là dư nợ cho vay năm sau luôn cao hơn năm trước, với thời điểm ban đầu là 144 tỷ đồng (2002) thì năm 2005 đã “đạt” mức... 733 tỷ đồng. Hậu quả đằng sau sự cho vay ồ ạt này là những món nợ khổng lồ mà cụ thể là đến hết quý III/2007, tổng dư nợ cho vay đối với các doanh nghiệp FDI trên địa bàn  vẫn còn tới 463 tỷ đồng.

Trong số này, những món nợ lớn đã thuộc nhóm “nợ xấu”, có trị giá hàng triệu USD lại rơi vào chính những doanh nghiệp Hàn Quốc mà chúng tôi đã đề cập đến trong loạt bài “Hậu cơn bão đầu tư Hàn Quốc tại Phú Thọ”. Tiền bị các doanh nghiệp nước ngoài chiếm dụng, tài sản thế chấp mập mờ, giá trị thấp, đối tác rút bỏ khỏi Việt Nam khiến những khoản nợ này nhiều năm nay rơi vào tình trạng khó thu hồi. Chính Chi nhánh Ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ đã thừa nhận rằng: “Nợ xấu và lãi tồn đọng của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ tăng cao”.

Hiện Chi nhánh này đang có quan hệ tín dụng với 15 doanh nghiệp FDI trên địa bàn, giảm 2 doanh nghiệp so với năm trước đó và các món nợ xấu với doanh nghiệp Hàn Quốc thì vẫn đang được “loay hoay xử lý” dù phần nhiều đã nằm trong... bế tắc.

Do doanh nghiệp “làm xiếc”...

Hầu hết các doanh nghiệp Hàn Quốc khi đầu tư vào Phú Thọ đều tập trung chủ yếu vào lĩnh vực dân dụng, tiêu dùng với việc xây dựng các nhà máy sản xuất những mặt hàng như nhựa, bao bì, dệt may... chứ không phải là công nghiệp nặng, điện lạnh, điện tử hay công nghệ cao như ở những nơi khác.

Đặc điểm mà các ông chủ Hàn triệt để tận dụng ở đây là những doanh nghiệp dạng này cần ít vốn tự có (vốn ban đầu) nhưng lại dễ dàng lập dự án để vay tiền ngân hàng Việt Nam với các món vay trung hạn để đầu tư nhà xưởng, cơ sở vật chất, hạ tầng, máy móc thiết bị và một phần vay ngắn hạn cho vốn lưu động. Phía ngân hàng lại quá dễ dàng trong việc cho vay. Đơn cử như vụ Cty TNHH Textopia vào năm 2004 đã dư nợ ngân hàng tới 17,267 tỷ đồng, lỗ luỹ kế gần 12 tỷ đồng; Nhưng cũng trong năm này đã thu được khoản tiền mặt bán hàng gần 9 tỷ đồng lại đem nộp vào tài khoản tiền gửi tại một ngân hàng ngoại hối của nước ngoài có chi nhánh ở Hà Nội, để sử dụng vào mục đích khác thay vì trả nợ cho Ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ. Việc này đã “lách” được sự kiểm soát của ngân hàng Phú Thọ một cách dễ dàng, bởi sau đó chuyện báo lỗ, chuyện lập hồ sơ xin vay lại vẫn tiếp tục như không có chuyện gì xảy ra.

Rõ ràng, chuyện vay tiền ngân hàng Việt Nam để sản xuất kinh doanh, sau đó bán sản phẩm lại gửi tiền vào một ngân hàng ngoại khác và tiếp tục duy trì nợ xấu, tiếp tục báo lỗ hàng chục tỷ đồng không phải là chuyện thuần tuý trong kinh doanh, không phải là không có ý đồ. Đáng tiếc, chẳng hiểu sao lãnh đạo Ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ lại “không biết” chuyện này?! 

Một điển hình khác cũng đã được cơ quan chức năng xác minh là việc TGĐ Cty Te.VINA trong ngày 22/7/2003 đã có thoả thuận với ông Vũ Văn Minh - Giám đốc Ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ để vay được 2,5 triệu USD với lãi suất 5,5%/năm. Điều nực cười là Cty Te.VINA được phía ngân hàng chấp nhận cho... chậm chuyển số vốn tự có là 600.000USD. Cái kiểu... cho vay trước, chuyển vốn tự có về sau đã gây khó khăn cho công tác thẩm định tài sản và kiểm soát vốn của chính doanh nghiệp này, mà sau đó cán bộ dưới quyền ông Minh gặp phải.

Còn rất nhiều những chuyện khác nữa như việc Cty TNHH phát triển hạ tầng cụm công nghiệp Đồng Lạng Tasco ký thoả thuận được với ngân hàng NN&PTNT Phú Thọ để đầu tư 30% vốn từ tín dụng vay vào xây dựng kết cấu hạ tầng KCN Đồng Lạng; với các doanh nghiệp nước ngoài được cấp phép vào đầu tư ở đây sẽ được phía ngân hàng cung cấp 40% tổng vốn đầu tư. Hệ quả xấu đằng sau thoả thuận này là việc các doanh nghiệp Hàn Quốc đã có dịp để mở rộng quan hệ tín dụng với ngân hàng bằng cách thành lập rất nhiều các doanh nghiệp mới nhằm mục đích... vay vốn. Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến cuối năm 2004, tại Phú Thọ đã “đẻ” ra tới 17 doanh nghiệp FDI Hàn Quốc với dư nợ vay trên 42 triệu USD...

Và ngân hàng hời hợt

Chuyện đánh giá nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp FDI Hàn Quốc ở Chi nhánh NHNN&PTNT Phú Thọ cũng là điểm đáng nói. Theo xác minh của cơ quan chức năng thì việc đánh giá, thẩm định tài sản tự có của doanh nghiệp đã được thực hiện không đến nơi đến chốn. Đó là các dây chuyền máy móc, thiết bị được nhập khẩu theo dự án, thường được các ông chủ người Hàn khai tăng giá trị lên gấp hàng chục lần để nhằm tăng vốn tự có của mình. Cơ quan Hải quan nơi nhập những thiết bị, linh kiện máy móc này cho biết, có những loại thiết bị chỉ có giá khoảng 300USD nhưng đã được khai trong tờ khai là... 9.500USD, gấp hơn 30 lần so với giá trị thực.

Với hàng chục bộ dây chuyền máy móc kiểu này, số vốn tự có của các doanh nghiệp Hàn đã được đẩy lên gấp hàng mấy chục lần so với thực tế. Vậy mà, không hiểu vì sao chuyện này vẫn được ngân hàng chấp nhận khi thẩm định để cho vay? Trách nhiệm của cán bộ thẩm định, cán bộ ký duyệt ở đâu khi mà những “mớ sắt thép giá bèo” như bức xúc của nhiều cán bộ sở tại đó lại được đại diện cho con số vốn hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD?

Còn nữa, khi các ông chủ Hàn “bỏ chạy” khỏi mảnh đất Phú Thọ, cái còn ở lại với ngân hàng (được thế chấp để vay vốn) chỉ là những thứ máy móc, dây chuyền cũ kỹ và giá trị cực thấp này thì bán hay thanh lý cho ai? Nếu có bán được thì thu được bao nhiêu % nhỏ nhoi trong cái số tiền mà ngân hàng đã ồ ạt cho vay lên tới nhiều trăm tỷ đồng này?

(Còn nữa)

Chí Long