Ban hành “Lệnh” cấm nói tục, chửi bậy: Tại sao không?

> Hãi hùng trước nạn chửi bậy

 

Nhưng thời gian gần đây, các câu văng tục, chửi bậy dường như thành "đặc sản" của không ít đối tượng. PV Báo GĐ&XH Cuối tuần đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Anh Vân (Trung tâm tư vấn phản biện và giám sát xã hội, Liên hiệp các hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam) xung quanh hiện tượng xã hội trái chiều này.

 

Lời chửi làm tổn thương người khác, sẽ khó lấp được khoảng cách giữa con người với nhau và càng làm gia tăng xung đột (ảnh mang tính minh họa).

 

Chửi bậy để không bị lép vế

Ngôn ngữ là vỏ bọc của tư duy. Ngôn ngữ và cách giao tiếp của con người với nhau cũng phản ánh một góc độ văn hóa của một cộng đồng. Nếu như người nước ngoài nhìn vào ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày của người Việt Nam mà cứ thấy chửi bậy họ sẽ đánh giá như thế nào, trong khi chúng ta đang dùng mọi nỗ lực để quảng bá những hình ảnh rất đẹp về đất nước Việt Nam.

Về lý thuyết, hiện tượng văng tục, chửi bậy lẽ ra chỉ xuất hiện ở những người "ít học". Nhưng dường như điều này đang đi "ngược chiều" khi tình trạng đáng xấu hổ này lại ngày càng phổ biến ở tầng lớp được cho là "nhiều chữ nghĩa". Bà đánh giá ra sao về chuyện  này?

- Đúng là về lý thuyết thì hiện tượng văng tục, chửi bậy thường xuất hiện nhiều ở những người "ít học". Luật bất thành văn là những người "được học nhiều" sẽ thường nói những câu "dệt gấm thêu hoa".

Nhưng giờ đây, kể cả ở chốn cao siêu như là giảng đường đại học, có giảng viên hồn nhiên chửi bậy, thậm chí còn chửi bậy rất nhiều. Va chạm giao thông nhỏ ngoài đường, việc đầu tiên là hùng hổ chửi nhau. Ai nhanh miệng chửi trước, chửi hùng hồn hơn, người ấy sẽ chiếm thế thượng phong. Người nào chửi dài hơi hơn và độc địa hơn, người đấy có lý. Thậm chí ở Hà Nội còn nổi tiếng với những quán chửi. Đến mức độ có một câu chuyện hài hước là: Các anh trai Sài Gòn kháo nhau mua vé ra Hà Nội để "thưởng thức" cháo chửi, phở mắng...(?!). Nhưng đau lòng hơn, họ lại muốn tò mò xem người Tràng An tiếng là thanh lịch khi chửi bậy sẽ như thế nào!!!

 

Theo bà vì sao ngay cả những người có học, những người thuộc tầng lớp trí thức cũng văng tục, chửi bậy. Nghịch lý đó thể hiện vấn nạn gì trong xã hội hiện nay?

- Có thể nhìn nhận trên 2 góc độ. Thứ nhất, xét từ góc độ tâm sinh lý con người. Một hiện tượng có lẽ là khó lý giải được đó là: Khi gặp khó khăn, bức xúc, nếu bật được câu nói nào đó ra ngoài sẽ thấy nhẹ nhõm hơn, dễ chịu cho thể trạng hơn. Đây chính là biểu hiện của trạng thái sinh học, một nhu cầu bản năng rất con người. Tuy nhiên, khi thể hiện nhu cầu bản năng đó, người ta hay bị liên đới với bản năng gốc. Có nghĩa là phải liên quan đến sinh thực khí. Người chửi bậy sẽ thấy dễ chịu nhất khi văng ra những câu nói gắn liền với những bộ phận nhạy cảm hoặc những việc chỉ nói trong phòng the.

Thứ hai, trên góc độ xã hội, hiện tượng chửi bậy được xuất phát điểm từ hai câu chuyện. Một: Khi căng thẳng đã trở nên quá mức chịu đựng, con người sẽ  rơi vào tình trạng bất lực, bế tắc. Việc bật ra câu chửi để giảm stress sẽ giúp "khổ chủ" thể hiện sức mạnh của mình, hoặc chí ít ra cũng là một giải pháp để tự an ủi là mình đã làm được điều gì đó. Hai: Nó xuất phát từ quá trình di dân kéo theo sự "hoà nhập" văn hóa. Những nhóm người với những tầng lớp xã hội khác nhau khi tập trung về một vùng sẽ kéo theo những phong tục, tập quán, thói quen, hệ chuẩn mực và hệ giá trị sống của vùng miền mình. Và khi hòa trộn lại, khi chưa kịp thích nghi, khi họ chưa quen với sự khác biệt, chưa quen với hệ giá trị chuẩn mực mới sẽ rất dễ dẫn đến sự ức chế và xung đột xã hội. Và tệ hơn thế, chửi bậy là điều đầu tiên họ phải làm nếu không muốn bị lép vế.

 

Dạy trẻ ngoan ngoãn, lễ phép, biết nói những lời hay ý đẹp là công việc cần làm trong mỗi gia đình. Ảnh: TL

Gia tăng xung đột xã hội

Trong cuốn sách "Ngược chiều vun vút" của tác giả Joe Ruelle người Canada có nhận xét về những câu chửi bậy của người Việt Nam khiến chúng ta phải ngẫm nghĩ: "Mẹ" là một trong những từ thiêng liêng nhất của mọi ngôn ngữ. Tuy nhiên, trong tiếng Việt, từ "mẹ" là yếu tố không thể thiếu trong nhiều câu chửi. Người ta dùng từ dành cho người mình yêu nhất để chửi người mình ghét nhất...".

Nhiều bậc cao niên chia sẻ: Cách đây 50 năm gần như không có hiện tượng văng tục, chửi bậy. Bây giờ kinh tế phát triển, đời sống được nâng cao hơn mà việc văng tục, chửi bậy lại phổ biến hơn. Đó có phải là sự "đi xuống" của văn hóa?

- Nếu lật lại lịch sử, cách đây 100 năm chuyện chửi bậy đã được phản ánh ở Hà Nội. Bên cạnh những thuần phong mỹ tục, chuyện chửi bậy đã đi cả vào trong văn học dân gian như là cuộc chửi nhau nổi tiếng của Ba Giai - Tú Xuất tại chợ Đồng Xuân đã được ghi chép lại đi vào trong các áng văn thơ mà ai cũng biết. Hoặc chúng ta hay nghe các cụ nói đến hai chữ "nặc nô". Đây chính là những nhân vật của ngày xưa, những người chuyên đi chửi bậy để đòi nợ vì một trong những nghề của Hà Nội xưa là đi đòi nợ.

Nhưng đúng là cách đây hơn 50 năm về trước, chuyện chửi bậy là rất ít ở Hà Nội và các thành phố lớn. Người Hà Nội thời bấy giờ đã được nhắc đến với cái tên người Tràng An thanh lịch. Bởi trước đó, người ta đã quen với những qui định chặt chẽ để được sống trong đô thị, đó là: Phạt người đổ rác ra đường, phạt những gia đình nào cãi nhau to tiếng và phạt những người chửi bậy. Với chế tài chặt chẽ như vậy nên hiện tượng chửi bậy là hầu như không còn ở thời điểm này.

 

Có ý kiến cho rằng chính việc chửi bậy, văng tục phổ biến là một trong những nguyên nhân góp phần làm gia tăng tình trạng bạo lực ở giới trẻ. Bà nghĩ sao?

- Guồng quay hối hả của một xã hội đang trên đà phát triển với nhiều bộn bề lo toan trong một nền kinh tế thị trường đã làm tăng mức độ căng thẳng của một cá nhân.

Nhưng điều đó không có nghĩa là người ta tự tìm sự thoải mái cho mình bằng những câu chửi bậy và rồi bắt người khác phải "thưởng thức" nó. Và đương nhiên, sự tương tác giữa cái dễ chịu của người này với cái khó chịu của người khác rất có thể làm nảy sinh những hành vi không còn đơn thuần là lời lời nói mà bằng tay chân. Điều này có thể thấy qua một số hành động của giới trẻ ngày nay. Rất nhiều vụ ẩu đả, "thượng cẳng chân hạ cẳng tay" , thậm chí dẫn đến án mạng cũng chỉ vì một vài câu chửi, xúc phạm nhau. Lời chửi làm tổn thương người khác, sẽ khó lấp được khoảng cách giữa con người với nhau và càng làm gia tăng xung đột.

Nên ban hành “lệnh” cấm chửi bậy

Trong bối cảnh rộng mở, đặc biệt là sự kết nối phẳng trong thế giới công nghệ hiện nay thì phương án nào là tối ưu để giảm thiểu tình trạng văng tục, chửi bậy đang ngày càng làm giảm đi giá trị văn hóa người Việt, thưa bà?

- Chỉ cần mỗi cá nhân ý thức được tính chất nghiêm trọng của việc chửi bậy và thực hiện mấy giải pháp sau không có gì là khó khăn cả. Trước tiên, trong mỗi gia đình, nhà trường cần phải có những bài giáo dục cho con người rèn luyện tính kiềm chế và bình tĩnh trước những tình huống hay hoàn cảnh khó khăn.

Thứ hai, theo tôi nên đưa việc cấm chửi bậy là một tiêu chí văn hóa. Các cơ quan có chức năng phải đưa ra được những chế tài, hình thức xử lý rõ ràng. Tôi còn nhớ như in thời kỳ bao cấp, khi đi vào những cơ quan công sở, chúng ta rất hay gặp  các tấm biển được treo ở tiền sảnh: "Cấm nói tục, chửi bậy". Hay ngày nay, khi đi vào những nơi linh thiêng như đình, chùa, nhà thờ, tấm biển "cấm nói tục, chửi bậy" cũng được tất cả người dân thực hiện một cách rất thành kính với tâm thế thoải mái, dễ chịu. Chúng ta hãy đưa những tấm biển đó quay trở lại và gắn ở những nơi công cộng để nhắc nhở người dân mọi lúc, mọi nơi. Và cuối cùng, các nhà quản lý xã hội cần phải tổ chức xã hội văn minh hơn để giảm đi sự ức chế, giảm đi sự xung đột trong xã hội.

- Xin cảm ơn bà!

 

Lã Xưa