Ban quản lý Dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS: Tháo gỡ rào cản từ vấn đề giấy tờ tùy thân

Tư vấn cách phòng, chống HIV/AIDS. Ảnh: Chí Cường

Những khó khăn từ giấy tờ và tâm lý

Từ năm 2017, các nhà tài trợ giảm dần và sau năm 2018 sẽ kết thúc viện trợ cho điều trị và dự phòng HIV ở Việt Nam. Việc này đang đặt ra nhiều thách thức, nhất là khi ngân sách Nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 chỉ có 100 tỷ đồng cho thuốc điều trị ARV, chỉ cấp phát miễn phí cho các đối tượng ưu tiên. Do đó, BHYT sẽ là nguồn tài chính cơ bản cho phòng chống HIV/AIDS, cũng là giải pháp khả thi nhất để thay thế nguồn tài trợ cắt giảm cho điều trị ARV.

Khi bắt tay vào triển khai BHYT cho người nhiễm HIV đã nảy sinh nhiều khó khăn. Những người bị nhiễm HIV sau khi ra khỏi các trung tâm giáo dục chữa bệnh không dám về quê vì sợ bị kỳ thị hoặc đi hành nghề ở địa phương khác. Do họ không có giấy tờ tùy thân, không đăng ký tạm trú hoặc thường trú nên không thể có đủ điều kiện để tham tham gia BHYT. Nhiều người lao động tự do cũng không đủ giấy tờ pháp lý như hộ khẩu, chứng minh thư để tham gia BHYT. Người trong hộ gia đình không đủ kinh phí mua thẻ BHYT cho tất cả cả các thành viên. Một lý do khiến nhiều người nhiễm HIV chưa sẵn sàng mua thẻ BHYT nữa là do còn trông chờ sự hỗ trợ của Nhà nước hoặc các dự án.

Tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS vẫn còn cao, gây cản trở cho người có nhu cầu tiếp cận các dịch vụ dự phòng, điều trị và chăm sóc nhiễm HIV/AIDS, làm giảm tác dụng và hiệu quả của các dịch vụ này, bao gồm cả việc mua và sử dụng thẻ BHYT... Nhiều người bệnh là sinh viên, là công chức, viên chức, cũng có người giữ chức vụ cao trong các doanh nghiệp, vì vậy họ không khó khăn khi mua thẻ BHYT nhưng lại lo sợ thông tin sẽ bị rò rỉ khi dùng thẻ này để khám, chữa bệnh. Anh M.T, một viên chức ngân hàng chia sẻ: "Thẻ BHYT của tôi do công ty mua, tôi rất lo lắng nếu dùng thẻ này để điều trị thì mọi người trong công ty sẽ biết tôi nhiễm bệnh". Cùng tâm lý như anh M.T, chị T.N quê ở Ninh Bình, sau thời gian dài đi làm ăn xa phải về quê để làm lại giấy tờ, chị sợ ở quê mọi người biết được sẽ mang tiếng gia đình nên đã bỏ điều trị... Để hạn chế bị phát hiện bệnh, nhiều bệnh nhân đã đề nghị được mua thêm một thẻ BHYT riêng dùng để điều trị ARV nhằm “che mắt” gia đình, cơ quan, trường học. Tuy nhiên, luật hiện nay vẫn chưa cho phép một người có thể có 2 thẻ BHYT.

Bên cạnh những khó khăn về giấy tờ tùy thân, việc điều trị ARV tại các cơ sở y tế cũng gặp khó khăn từ thái độ và cách làm việc của cán bộ y tế. Một số nhân viên y tế chưa thân thiện với bệnh nhân. Một số cán bộ chuyên trách, cán bộ BHYT còn thiếu kiến thức về HIV/AIDS. Thời gian làm việc tại cơ sở y tế còn hạn chế và chưa quy định rõ (có khách hàng đi lại tới 7 lần không gặp được bác sĩ điều trị do bác sĩ kiêm nhiệm nhiều), không có thời gian tư vấn tuân thủ điều trị dẫn đến bệnh nhân uống không đúng thuốc…

Tháo gỡ khó khăn, rào cản

Để tháo gỡ những khó khăn, rào cản cho người nhiễm HIV trong việc điều trị theo BHYT, ngành Y tế cũng như các tổ chức hỗ trợ cho người bệnh đã tìm kiếm nhiều giải pháp. Trong tháng 9/2017, Bộ Y tế đã tổ chức Hội thảo xin ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện khám bệnh, chữa bệnh BHYT đối với người nhiễm HIV và người sử dụng các dịch vụ y tế liên quan đến HIV/AIDS.

Ngành Y tế đang tìm các giải pháp để tăng tỉ lệ người nhiễm HIV có BHYT, như tăng cường công tác truyền thông, vận động để người nhiễm HIV tự nguyện đóng BHYT đối với những hộ có điều kiện kinh tế, đồng thời, tạo thuận lợi cho người nhiễm chưa đủ cơ sở pháp lý đang điều trị ARV được cấp thẻ BHYT. Tạo điều kiện để người nhiễm HIV được cấp thẻ BHYT mà không phải mua theo hộ gia đình.

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Xuân Tuyến, cán bộ Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS Thanh Hóa cho rằng, việc dán ảnh ở thẻ BHYT nếu không có giấy tờ tùy thân cũng rất khó thực hiện vì không cơ quan bảo hiểm nào lại muốn thêm việc đi xác nhận thân nhân, mà việc đó phải thuộc về các địa phương. Nhiều ý kiến khác cho rằng, hiện đa số bệnh nhân HIV/AIDS không có thẻ BHYT vào bệnh viện khám nhưng vẫn giấu bệnh, khiến bác sĩ điều trị có nguy cơ bị phơi nhiễm rất cao.

Liên quan đến vấn đề lộ danh tính khi tham gia BHYT khiến nhiều người nhiễm HIV lo ngại, PGS.TS Nguyễn Hoàng Long, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho biết: Những người nhiễm HIV không cần phải lo ngại chuyện này, vì các thông tin này chỉ lưu hành tại các cơ sở y tế và các cơ quan liên quan đến BHYT. Các thông tin được bảo mật chặt chẽ, tuân thủ theo quy định, bảo đảm bí mật thông tin cho người nhiễm HIV/AIDS. Về việc Luật BHYT vẫn quy định phải tham gia BHYT theo hộ gia đình. PGS.TS Nguyễn Hoàng Long cho biết, thời gian gần đây có nhiều người băn khoăn về quy định này, trong đó có những người nhiễm HIV nên Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đã có hướng dẫn thêm về tham gia BHYT theo hộ gia đình, nhưng không nhất thiết tất cả các thành viên trong một gia đình phải tham gia cùng một thời điểm, nên chúng ta vẫn có cơ chế để hỗ trợ những người nhiễm HIV tham gia BHYT theo cá nhân và từng bước tiến đến hộ gia đình.

Dự kiến, Thông tư sửa đổi này sẽ có hiệu lực từ 1/1/2018. Ban quản lý Dự án VUSTA – Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS cho biết: Dự án VUSTA đã có những hỗ trợ rất thiết thực như cung cấp thông tin về BHYT, tuân thủ điều trị cho các tổ chức cộng đồng thuộc dự án; kết nối, hỗ trợ các trường hợp gặp khó khăn khi đăng ký điều trị BHYT. Đồng thời, vận động xóa bỏ các rào cản đối với người nhiễm HIV khi tiếp cận điều trị ARV bằng nguồn BHYT.

Hà Anh