Bí quyết để người cao tuổi sống khỏe mạnh, năng động hơn

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ở quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: Hà Anh

Kinh nghiệm thích ứng với “bùng nổ NCT”

Chia sẻ về những kinh nghiệm thực tế để thích ứng với già hóa dân số tại Hội thảo quốc tế “Thích ứng với già hóa dân số” vừa được tổ chức tại Hà Nội, bà Puangpen Chanprasert đến từ Bộ Y tế Thái Lan cho biết: Hiện tại, dân số Thái Lan đạt 66 triệu người, trong đó có 11,31 triệu NCT (chiếm 17,1% dân số). Thái Lan đã bước vào xã hội già hóa từ năm 2005. Ước tính số người già sẽ tăng gấp đôi vào năm 2021 và chiếm 30% dân số Thái Lan vào năm 2035.

Theo bà Puangpen Chanprasert, Thái Lan đã có nhiều hành động để thích ứng với giai đoạn “bùng nổ NCT”, trong đó nổi bật là việc xây dựng hệ thống dịch vụ chăm sóc dài hạn dành cho NCT. Hệ thống này được thiết kế như dịch vụ cộng đồng tích hợp dưới sự hỗ trợ về học thuật và dịch vụ của các bệnh viện, trung tâm y tế quận/huyện và trạm y tế xã/phường. Các dịch vụ bao gồm dịch vụ y tế và dịch vụ xã hội địa phương. Những NCT phụ thuộc không có người thân tại nhà sẽ được chăm sóc bởi tình nguyện viên hoặc nhân viên chăm sóc đã được huấn luyện tại nhà và tại các trung tâm đa năng, trung tâm phục hồi chức năng trong cộng đồng.

Kết quả hoạt động năm 2016 cho thấy, Bộ Y tế Thái Lan đã chăm sóc 180.126 NCT phụ thuộc ở 4.498 quận, huyện (60% của tổng số các quận, huyện), huấn luyện 7.764 quản lý chăm sóc và 44.079 nhân viên chăm sóc. Theo báo cáo, 1.580 trường hợp thuộc nhóm giới hạn tại giường đã có thể di chuyển quanh nhà và 5.663 trường hợp thuộc nhóm giới hạn trong gia đình có thể chuyển lên nhóm giới hạn về xã hội (độc lập). Trong tương lai không xa, chương trình này sẽ được kỳ vọng có thể bao phủ tất cả NCT Thái Lan ở tất cả các phường, xã.

Còn tại Đài Bắc (Trung Quốc), ông Ying Wei Wang đến từ Bộ Y tế và Phúc lợi chia sẻ: Hiện nay, mô hình “Thành phố thân thiện với người già” đang được áp dụng khá hiệu quả tại khu vực này. Theo thống kê năm 2016, Đài Bắc có 3,1 triệu NCT và cũng được coi là nơi có tốc độ già hóa dân số thuộc vào nhóm nhanh nhất thế giới. Năm 2010, Đài Bắc bắt đầu thí điểm mô hình “Thành phố thân thiện với người già” dưới các hình thức như: Cửa hàng thân thiện với người già (hiệu thuốc thân thiện với người già; cơ sở vật chất, trang thiết bị thân thiện với người già); nâng cao sức khỏe cộng đồng cho người già thông qua các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, ưu tiên về các vấn đề như: Hoạt động thể chất; phòng ngừa ngã; tư vấn dinh dưỡng; chăm sóc sức khỏe răng miệng; vận động ngừng hút thuốc lá. Bên cạnh đó, khuyến khích người già tham gia vào các hoạt động xã hội qua các cuộc thi vui dành cho người già hàng năm. Tính đến năm 2016, đã có 22 thành phố và huyện duy trì và tiếp tục mở rộng mô hình này.

Hướng đến một xã hội “già hóa năng động”

Cũng tại Hội thảo quốc tế “Thích ứng với già hóa dân số”, theo GS Nguyễn Đình Cử, để già hóa dân số không cản trở tăng trưởng kinh tế, không trở thành gánh nặng đối với y tế và an sinh xã hội mà sẽ trở thành một lợi thế, các nước trên thế giới và Việt Nam cần xây dựng môi trường hướng tới “già hóa khỏe mạnh” và hơn thế nữa là “già hóa năng động”.

Điều đó đòi hỏi cần sự chung tay vào cuộc của cả cộng đồng với sự tham gia của chính chủ thể là NCT đến gia đình, các doanh nghiệp, nhà nước và toàn cộng đồng. Theo đó, những NCT trong xã hội sẽ có vai trò chủ động bảo đảm tài chính, đủ để chi trả cho các sản phẩm và dịch vụ phục vụ đời sống của mình; nêu cao tinh thần tự phục vụ bản thân, đáp ứng nhu cầu của mình thông qua các hoạt động đơn giản như chuẩn bị bữa ăn, giặt là quần áo, tự mua, bán…Việc này sẽ giúp tiết kiệm nhiều nhân lực phục vụ NCT, góp phần tăng lao động sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần cho xã hội.

Bên cạnh đó, NCT có thể tham gia nhiều công việc trong gia đình như: Chăm sóc và dạy trẻ; chăm sóc cây cối, gia súc, gia cầm; dọn vệ sinh nơi ở và môi trường xung quanh; chăm sóc các công trình của cộng đồng với vai trò tình nguyện viên đồng thời xóa bỏ mặc cảm tuổi tác để hội nhập các hoạt động mang tính tập thể như: Học tập; thể dục thể thao; du lịch, giải trí… Ngoài ra, gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì mối giao lưu giữa các thế hệ, bảo vệ thân thể, sự an toàn và tạo việc làm cho NCT.

Đối với các doanh nghiệp, GS Nguyễn Đình Cử cho biết, doanh nghiệp sẽ có vai trò trong việc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với NCT; tạo việc làm và sử dụng lao động cao tuổi phù hợp với yêu cầu công việc, đồng thời có thể đóng góp nguồn lực để hỗ trợ nhóm xã hội yếu thế, trong đó có NCT, nhằm giúp họ có cuộc sống tốt hơn.

So với các độ tuổi trưởng thành, NCT thường có trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ thấp hơn. Chẳng hạn, ở Việt Nam, khoảng 1/3 số người trong độ tuổi 60-64 và gần 2/3 số người 65 tuổi trở lên chưa tốt nghiệp Tiểu học. Mặt khác, trong cộng đồng vẫn còn những hủ tục, tập quán và thói quen không có lợi cho cuộc sống NCT như nghiện rượu bia, thuốc lá, thuốc lào. Vì vậy, cộng đồng có vai trò truyền thông, giáo dục, thông qua hoạt động của các câu lạc bộ, các trung tâm giáo dục cộng đồng, các tổ chức xã hội nhằm nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật, gìn giữ phong tục, tập quán có lợi; xóa bỏ hủ tục, tập quán, thay đổi những hành vi có hại cho sức khỏe NCT.

Ngoài ra, Nhà nước cần tạo ra khung luật pháp, chính sách về NCT theo hướng khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp, cộng đồng, gia đình, cá nhân bảo vệ, chăm sóc, phát huy khả năng đóng góp của NCT, đồng thời lồng ghép xu hướng già hóa, chính sách đối với NCT vào chính sách phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Mai Thùy