Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Minh Quang: Hạn chế dùng đất trồng lúa cho mục đích khác

Đoàn viên thanh niên tỉnh Vĩnh Phúc tham gia bảo vệ môi trường. Ảnh: KT.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Minh Quang.

- Việc xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải thống nhất tổng thể cả nước và các vùng, các địa phương đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH, bảo đảm an ninh, quốc phòng và an ninh lương thực quốc gia.

- Tổ chức quản lý, giám sát chặt chẽ quy hoạch phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, đất dành cho cơ sở sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp. Việc sử dụng đất cho mục đích sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp phải theo kế hoạch, tiết kiệm và hiệu quả. Hạn chế tối đa việc sử dụng đất trồng lúa tại khu vực đồng bằng cho các mục đích khác.

- Rà soát, xác định rõ chỉ tiêu khống chế về diện tích đất trồng lúa cần bảo vệ nghiêm ngặt. Phân bổ, xác định ranh giới, cắm mốc và công khai đến từng xã; giao cho Uỷ ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm quản lý, thực hiện; trong trường hợp cần thiết chuyển mục đích, các địa phương phải có kế hoạch bù đắp diện tích đất lúa đã bị mất và phải được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

- Điều tiết phân bổ nguồn lực, trước hết là nguồn ngân sách nhà nước bảo đảm lợi ích giữa các địa phương có điều kiện phát triển công nghiệp với các địa phương giữ nhiều đất trồng lúa.

- Tăng đầu tư hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật, xây dựng các cơ sở bảo quản, chế biến, tiêu thụ lúa hàng hoá tại các địa phương giữ nhiều đất trồng lúa;

- Có chính sách nhằm hỗ trợ cho người dân trồng lúa; thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho người sản xuất lúa gạo, đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi không thấp hơn 30% giá thành.

Các doanh nghiệp nhìn chung vẫn quan tâm đến lợi nhuận hơn là bảo vệ môi trường khiến số doanh nghiệp vi phạm về môi trường ngày càng tăng. Vậy hướng giải quyết của Bộ trưởng với vấn đề này như thế nào?

- Thứ nhất, mục đích chính của doanh nghiệp là lợi nhuận nên muốn họ có ý thức hơn về bảo vệ môi trường, điều cần thiết là phải làm sao để họ nhận thấy rằng, nếu thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, bản thân họ sẽ được hưởng lợi. Vì vậy, bên cạnh các biện pháp hành chính, các chế tài tài chính thông qua hình thức thu phí, thuế bảo vệ môi trường, xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường thì các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xử lý môi trường, như về vốn, công nghệ... cần được nghiên cứu để có thể áp dụng một cách hiệu quả.

Thứ hai, trước thực trạng ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp, thậm chí nghiêm trọng ở một số nơi, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có nhiều văn bản hướng dẫn, chỉ đạo các cơ quan và chính quyền địa phương tăng cường công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn, xử lý nghiêm và kiên quyết đối với những cơ sở cố tình vi phạm, đặc biệt là các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong thời gian tới cần tập trung vào một số giải pháp sau:

Một là, tăng cường kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường. Cụ thể là cần đổi mới và nâng cao chất lượng thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và hoạt động kiểm tra, giám sát sau thẩm định; xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật về đánh giá tác động môi trường; tăng cường các hoạt động thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường; phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát môi trường trong hoạt động điều tra tội phạm về môi trường.

Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường nhằm nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường để phát triển bền vững dựa trên 3 trụ cột: kinh tế - xã hội - môi trường.

Ba là, tăng cường tiềm lực khoa học công nghệ trong các lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ môi trường, công nghệ sạch, nhân rộng các mô hình về sản xuất sạch hơn, các mô hình cộng đồng tự quản, mô hình bảo vệ môi trường tiên tiến...

Đứng đầu ngành Tài nguyên Môi trường, ông suy nghĩ gì khi việc khai thác tài nguyên khoáng sản của chúng ta hầu như vẫn chỉ là khai thác thô?

- Quan điểm nhất quán của Nhà nước đối với hoạt động chế biến, xuất khẩu khoáng sản đã được thể hiện rõ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Các chính sách về khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản nêu trên được thể chế hóa và quy định cụ thể trong Chiến lược khoáng sản, Quy hoạch khoáng sản; các Thông tư hướng dẫn xuất khẩu khoáng sản và các quy định khác của Luật Khoáng sản năm 2010 về căn cứ, nguyên tắc, điều kiện cấp giấy phép khai thác khoáng sản, theo đó, việc cho phép khai thác khoáng sản phải bảo đảm nguyên tắc khai thác nhất thiết phải gắn với chế biến; việc xuất khẩu khoáng sản phải tuân thủ các điều kiện chặt chẽ, các sản phẩm xuất khẩu phải qua chế biến và đạt các yêu cầu về chất lượng, không xuất khẩu khoáng sản dưới dạng nguyên liệu thô.

Như vậy, trên thực tế Nhà nước đã có đầy đủ chính sách, quy định cũng như các văn bản cụ thể, thể hiện rõ quan điểm khai thác khoáng sản phải gắn với chế biến để làm ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động xuất khẩu khoáng sản dưới dạng nguyên liệu thô vẫn xảy ra, bao gồm cả việc xuất khẩu qua đường tiểu ngạch. Để chấm dứt tình trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương cần phối hợp chặt chẽ, có giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng trên.

Hiện nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với các bộ, ngành có liên quan hoàn thành việc xây dựng trình Chính phủ ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản, Chiến lược khoáng sản. Để khắc phục những tồn tại, bất cập trong quản lý, khai thác khoáng sản, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng Chính phủ và các bộ, ngành liên quan chuẩn bị và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị về tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Mai Hạnh (thực hiện)