Chú trọng nâng cao chất lượng dân số

 

 

- Có thể nói, năm 2009 công tác DS-KHHGĐ được triển khai trong bối cảnh mức sinh tuy đã giảm nhưng chưa vững chắc. Đến năm 2007 vẫn còn 5 trong số 8 vùng địa lý kinh tế chưa đạt mức sinh thay thế (miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Bắc Trung bộ mức sinh còn cao, khó đạt mức sinh thay thế vào năm 2010 như chiến lược dân số đề ra).

 

Đáng chú ý khu vực nông thôn, nơi chiếm đến 73% dân số cả nước nhưng tổng tỷ suất sinh còn cao hơn nhiều so với khu vực thành thị. Số con trung bình của mỗi cặp vợ chồng ở khu vực thành thị đã là 1,7-1,8 con, song ở nhiều địa phương con số này vẫn còn 2,5 - 2,6 con. Ngay ở một số quận, huyện của thành phố và các vùng đã tiệm cận mức sinh thay thế như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, đồng bằng Sông Cửu Long, đồng bằng Bắc Bộ, nhưng tỷ lệ sinh và sinh con thứ 3 trở lên vẫn còn khá cao ở một số khu vực.

 

Liên tiếp trong 2 năm 2007 và 2008 đều không đạt chỉ tiêu mức giảm sinh (Quốc hội giao là 0,3%o) và chỉ tiêu về số người sử dụng các biện pháp tránh thai lâm sàng. Đặc biệt, điều tôi quan tâm nhất là số người sinh con thứ ba tăng mạnh. Năm 2008 có tới 45/63 tỉnh, thành phố có tỷ lệ sinh con thứ ba tăng. Hiện tại trong cả nước vẫn còn 23/63 tỉnh mức sinh cao (tổng tỷ suất sinh TFR>2,38 con) chưa đạt mức sinh thay thế, chủ yếu tập trung ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Có 18/63 tỉnh, thành phố tuy đã đạt mức sinh thay thế (TFR = 2,1 con) nhưng còn dao động, không ổn định, chủ yếu là các tỉnh đông dân ở khu vực đồng bằng.

 

Hiện nay, qui mô dân số nước ta đã hơn 86 triệu người, mật độ dân số gần 260 người/km², đứng thứ 13 thế giới về mức đông dân và là một trong những nước có mật độ dân số rất cao. Với tỉ lệ phát triển dân số 1,21% hiện nay, mỗi năm dân số nước ta vẫn tăng thêm hơn 1 triệu người. Bên cạnh vấn đề qui mô dân số vẫn còn những thách thức gay gắt, thì trong lĩnh vực cơ cấu dân số, chất lượng dân số cũng có những vấn đề phức tạp không kém, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã bước vào mức cao (năm 2007, tỉ số này là 112 bé trai/100 bé gái, năm 2008 theo ước tính tỉ số này vẫn không thay đổi - PV ).

 

Một bộ phận lớn người dân còn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng Nho giáo: thích đông con nhiều cháu, trọng nam hơn nữ, chưa thấy rõ KHHGĐ là trách nhiệm và quyền lợi của bản thân và gia đình. Hiện nay, dân số nước ta đã bước vào giai đoạn "cơ cấu dân số vàng" với tỉ trọng và số người trong độ tuổi lao động tăng nhanh, mỗi năm có thêm 1,5-1,6 triệu người bước vào độ tuổi lao động, đòi hỏi phải được đào tạo nghề và giải quyết công ăn việc làm.

 

Chất lượng dân số còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Chỉ số phát triển con người Việt Nam tiếp tục tăng từ 0,539 điểm (xếp thứ 120/174 nước trên thế giới) năm 1995, lên 0,733 điểm (xếp thứ 105/177 nước) năm 2007. Tầm vóc thể lực của trẻ em thanh thiếu niên và người trưởng thành đã được cải thiện so với năm 1975, nhưng các tố chất về thể lực, trí tuệ, tinh thần còn nhiều hạn chế. Tình trạng bệnh tật, nhất là bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản và bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS là rất đáng lo ngại. Rối loạn tâm trí ở trẻ em chiếm tỷ lệ cao. Vị thành niên và thanh niên không chỉ thấp bé, nhẹ cân mà còn yếu cả về sức mạnh cơ bắp, sức dẻo dai, sự bền bỉ. Quan hệ tình dục trước hôn nhân, tình trạng mang thai ngoài ý muốn và nạo phá thai ở vị thành niên và thanh niên có xu hướng gia tăng. Mặc dù tuổi thọ bình quân của nước ta đạt khá cao là 71,3 tuổi nhưng tuổi thọ bình quân khoẻ mạnh là rất thấp, chỉ đạt 58,2 tuổi (theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới).

 

Bên cạnh đó, bộ máy tổ chức cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ đã ổn định song vẫn còn những khó khăn nhất định. Một số tỉnh, thành phố đến nay vẫn chưa bàn giao lại trụ sở làm việc cho Chi cục DS-KHHGĐ và Trung tâm DS-KHHGĐ cấp huyện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Định biên cho Chi cục DS-KHHGĐ một số tỉnh còn thấp không tương xứng với nhiệm vụ được giao. Thời gian qua, tổ chức bộ máy làm công tác DS- KHHGĐ có nhiều biến động, dẫn đến việc thiếu cán bộ dân số có kinh nghiệm, có kỹ năng vận động cộng đồng ở địa phương. Cán bộ tuyến huyện thiếu nghiêm trọng, cán bộ cấp xã đáp ứng tiêu chuẩn còn thấp (khoảng 30%). Tình trạng đội ngũ cán bộ có thể nói là vừa thiếu về số lượng vừa yếu về nghiệp vụ chuyên môn sẽ là khó khăn lớn cho việc thực hiện các mục tiêu trong năm 2009 này.

 

 

- Trước những thách thức của công tác DS-KHHGĐ hiện nay, theo ông, Việt Nam cần chú trọng giải quyết vấn đề nào trong thời gian tới? Giải pháp trọng điểm để giải quyết những khó khăn đó và giành thắng lợi cho năm 2009?

 

- Trong thời gian tới, chúng ta cần tập trung tăng cường và nâng cao hiệu quả của công tác truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng, truyền thông trực tiếp thông qua mạng lưới cộng tác viên, tuyên truyền viên ở cơ sở, tổ chức các chiến dịch truyền thông lồng ghép dịch vụ KHHGĐ/CSSKSS ở vùng sâu, vùng xa, vùng có mức sinh và tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên cao. Ưu tiên về nguồn lực và trợ giúp kỹ thuật cho vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, cho các tỉnh chưa đạt được mức sinh thay thế nhằm đạt được mức sinh thay thế ở những khu vực này vào năm 2010.

 

Các xã vùng sâu, xa đều được phân bổ thêm kinh phí truyền thông, Trung ương đã yêu cầu các tỉnh phải bố trí đầy đủ và ưu tiên nguồn kinh phí này xuống tuyến xã. Bên cạnh đó, đảm bảo cung cấp phương tiện tránh thai (PTTT) đa dạng và đầy đủ cho người sử dụng, xúc tiến tiếp thị xã hội các PTTT nhằm thu hút khách hàng có khả năng chi trả, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Trước mắt bố trí ngay nguồn ngân sách Chương trình mục tiêu quốc gia để mua PTTT cho nhu cầu năm 2009, không để tình trạng thiếu PTTT xảy ra do viện trợ của nước ngoài đã hết, chúng ta lại chưa sản xuất được phương tiện tránh thai ngoài bao cao su.

 

Chúng ta cần tập trung mọi nỗ lực đạt mục tiêu giảm sinh vững chắc nhằm đạt chỉ tiêu Quốc hội giao là 0,2%o, nhanh chóng ổn định mức sinh thay thế để ổn định quy mô dân số, tập trung các giải pháp nâng cao chất lượng dân số. Một giải pháp trọng điểm nữa là khống chế tỉ lệ sinh con thứ ba và giảm thiểu việc mất cân bằng giới tính khi sinh, tiến hành ngay các cuộc điều tra, các mô hình, đề án can thiệp ở các tỉnh có tỷ lệ mất cân bằng giới tính cao nhằm tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất các giải pháp khắc phục. Tiếp tục tìm hiểu kinh nghiệm quốc tế giải quyết vấn đề này. Trước tiên cần phải có chế tài xử lý những cơ sở siêu âm có làm dịch vụ chuẩn đoán giới tính thai nhi.

 

Bên cạnh đó, tiếp tục thực hiện các mô hình nâng cao chất lượng dân số như: khám sức khoẻ tiền hôn nhân, chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên và thanh niên, mở rộng qui mô dự án thí điểm về sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Tăng cường sự lãnh đạo chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng đối với công tác DS- KHHGD. Đưa công tác DS- KHHGĐ vào các chỉ thị, nghị quyết, chương trình công tác hàng năm của chính quyền, đoàn thể , Hội đồng nhân dân các cấp. Tăng cường đầu tư nguồn nhân  lực, tài lực cho công tác DS- KHHGĐ nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ DS- KHHGĐ. Xây dựng và thực hiện tốt các chính sách khuyến khích tập thể, cá nhân thực hiện tốt chính sách DS-KHHGĐ. Quan trọng nhất là phải huy động được toàn xã hội tham gia công tác DS-KHHGĐ, coi đây là một nhiệm vụ quan trọng, cấp bách và mang tính chiến lược lâu dài.

 

Để thực hiện tốt được tất cả các vấn đề trên và đạt được các nhiệm vụ của năm 2009, theo tôi, vấn đề mấu chốt là kiện toàn bộ máy đã được ổn định, đẩy mạnh việc đào tạo cán bộ. Trước mắt, năm 2009 phải có chương trình đào tạo trung cấp chuyên nghiệp, ngành đào tạo là dân số và y tế, có mã ngành để chúng ta thực hiện việc tuyển cán bộ chuyên trách DS-KHHGĐ xã có đủ tiêu chuẩn là viên chức sự nghiệp y tế. Việc này đòi hỏi một lộ trình cụ thể, bên cạnh đó việc sắp xếp những cán bộ chuyên trách làm công tác DS-KHHGĐ lâu năm nay cần phải được xử lý một cách thận trọng và đảm bảo chính sách, chế độ nếu họ không còn khả năng tiếp tục làm công tác này nữa do sức khoẻ, tuổi cao, trình độ văn hoá...

 

 

 

- Từ năm 2007, cơ cấu dân số nước ta bước vào giai đoạn "cơ cấu dân số vàng" với tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt giá trị cực đại và tỷ lệ dân số phụ thuộc dưới 50% ("cơ cấu dân số vàng" là dân số có tỷ lệ phụ thuộc chiếm dưới 50% hoặc là nếu có 2 người trong độ tuổi lao động thì có một người ở độ tuổi phụ thuộc). Giai đoạn "cơ cấu dân số vàng" dự báo kéo dài 15 năm, từ 2007 đến 2012, là khoảng thời gian ngắn so với nhiều nước trên thế giới.

 

Đến năm 2015, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt giá trị cực đại, chiếm tới 68,2% dân số, tương ứng 63,4 triệu người trong độ tuổi lao động so với 94,3 triệu dân. Đồng thời, số người bước vào tuổi lao động với 1,6 triệu người mỗi năm càng tạo nên nhu cầu lớn về giải quyết việc làm. Vì vậy, giải quyết việc làm và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động dồi dào là một thách thức đối với nền kinh tế nước ta về vấn đề dạy nghề, tạo công ăn việc làm, tăng năng suất lao động xã hội, tăng trưởng kinh tế, giải quyết vấn đề thất nghiệp, nhà ở và các dịch vụ xã hội cơ bản khác.

 

Đây là cơ hội lịch sử, để chúng ta đầu tư, tích lũy cho phát triển kinh tế - xã hội và phát triển toàn diện con người nhất là chăm sóc nhân dân và nâng cao chất lượng dân số về cả thể chất, trí tuệ, tinh thần. Để đảm bảo được tính "vàng" của dân số, một điều rất cần thiết là chúng ta phải chặn đà tăng dân số, nhưng không làm quá tả là mỗi gia đình chỉ có 1 con. Điều đó sẽ làm cho tỉ suất sinh giảm xuống nhanh chóng nhưng chắc chắn sẽ gây nên những hậu quả khó lường. Chúng ta đang vận động mỗi cặp vợ chồng có từ 1 - 2 con để tiến tới ổn định mức sinh thay thế. Công tác DS-KHHGĐ của chúng ta mang tính chiến lược, để làm sao vẫn ổn định về quy mô dân số mà không mất cân bằng về dân số, về giới tính khi sinh, tạo nên sự ổn định lâu dài.

 

Giải quyết tốt vấn đề quy mô dân số, chúng ta sẽ giải được bài toán về nguồn nhân lực, đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng, thúc đẩy đất nước với bước tiến vượt bậc, ổn định và cất cánh.

 

- Trân trọng cảm ơn ông!