Chuột đá tuyệt chủng, chúng tôi ăn suốt!

Nhìn tấm ảnh về loài chuột đá (tên khoa học là Laonastes aenigmamus), nhiều người dân bản Ón (đồng bào Rục) ở xã Thượng Hóa (Minh Hóa , Quảng Bình) thốt lên: "Ồ! Kà Nệ Khụng chúng tôi ăn suốt. Bẫy nó trên núi đá kia. Đồ nhậu của chúng tôi đấy!"…

 

Chuột đá được cho là tuyệt chủng cách đây 11 triệu năm.

 

Thức ăn thời còn ở hang đá

 

Tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI) cho biết các nhà khoa học Việt Nam vừa phát hiện tại bản Ón, huyện Minh Hoá (Quảng Bình) loài thú lạ có thân như chuột, đuôi như đuôi sóc, lông mịn như cầy. Loài thú này từng bị cho là tuyệt chủng cách đây 11 triệu năm. Đồng bào Rục gọi tên con vật này là "Ninh Cùng", họ thường bẫy bắt chúng để... ăn. Các nhà khoa học đã tìm ra tên gọi chính xác của con thú trên, đó là loài chuột đá, tên khoa học Laonastes aenigmamus.

Những ngày này, dư luận rất ngạc nhiên vì Tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế thông báo phát hiện loài chuột đá đã tuyệt chủng cách nay 11 triệu năm tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình). Loài vật này đã được các nhà khoa học cho là tuyệt chủng cách đấy khoảng 11 triệu năm, nhưng với bà con đồng bào Rục thì trước kia đó là món ăn hàng ngày. Hiện nay họ ít ăn và chỉ bắt về làm mồi nhậu.

Ông Trần Xuân Tư, Trưởng bản Ón cho biết: "Người dân ở đây vẫn gọi con chuột đá này là con Kà Nệ Khụng (còn gọi là Ninh Cùng - PV). Xưa nay dân bản vẫn thường bắt và làm thịt ăn. Lúc còn ở hang đá, thức ăn chính của đồng bào Rục là một loại lá cây phơi khô rồi chà nhuyễn nấu lên. Còn thịt, chủ yếu là các loại chuột Lồ Ô, Kà Nệ Đang, Kà Nệ Coọng và thỉnh thoảng còn bắt được cả Kà Nệ Khụng. Cách đây mấy ngày, dân bản Ón rất lấy làm lạ vì các nhà khoa học tìm về và nghiên cứu loài thú này. Họ nói đây là một loài thú quý hiếm đã tuyệt chủng".

Anh Cao Xuân Chài là người thường xuyên đi đặt bẫy, bắt chuột cũng hay gặp loại động vật này. Theo anh Chài: "Kà Nệ Khụng khác với loại chuột khác bởi nó có lông mượt, không nhanh nhẹn như chuột thường nên chỉ sống và tìm thức ăn quanh hang của mình. Chúng xuất hiện nhiều vào mùa mưa giông (khoảng tháng 6 đến tháng 9) và chỉ xuất hiện vào buổi đêm. Khó mà bắt được Kà Nệ Khụng nếu chúng đánh hơi thấy mối đe dọa quanh nơi sống bởi chúng sẽ di chuyển đến nơi khác ngay. Thịt Kà Nệ Khụng mềm, thường làm mồi nhậu hoặc nướng cho cháu nhỏ ăn thôi...".

Là loại động vật "khôn" nên việc bẫy được Kà Nệ Khụng cũng tương đối khó. Ngay cả ông Cao Xuân Yên (một trong những người đặt bẫy có thâm niên nhất bản Ón) cũng bắt được rất ít dù mỗi ngày ông Yên đặt gần 100 bẫy treo, bẫy kẹp... Theo ông Yên: "Bẫy loài gặm nhấm rất dễ nhưng riêng với Kà Nệ Khụng thì khó vì chúng rất khôn. Nếu đến đặt bẫy mà chúng đánh hơi được thì coi như hết bẫy, thậm chí chúng chuyển lên vùng cao hơn ở để tránh... người. Trước đây bẫy được con nào là cả nhà để ăn, nhưng giờ cũng bán được nên tôi dùng bẫy treo là chủ yếu, vì sợ dùng bẫy kẹp chúng chết ngạt hết".

Theo ông Trần Xuân Tư, hầu như những ai đã đi rừng bẫy chuột ở bản Ón đều đã gặp Kà Nệ Khụng. Loài chuột này sạch sẽ, ưa sống nơi yên tĩnh, thường là trên các lèn đá cao ít người qua lại. Ở những nơi khác, có thể người ta không sống trong hang hoặc không để ý nên chưa thấy nói có loài chuột này.

 

Anh Chài bên cái bẫy chuột đá ở rừng.

Động vật đã “tuyệt chủng”

 

"Tui nỏ (không) biết họ gọi răng nhưng khi ở trong hang, bọn tui đã thấy và gọi là con Kà Nệ Khụng. Thịt hắn mềm, có mùi như mùi con Voọc Hà Tĩnh nên ăn không được ngon cho lắm. Thường một con Kà Nệ Khụng làm ra được một đĩa, người làng hay nấu với ruốc, riềng, sả và uống rượu Đoác. Uống cũng hợp!", anh Cao Xuân Chài cho biết.

Trước đây, các nhà khoa học thuộc Bảo tàng tự nhiên khoa học Hoa Kỳ từng phát hiện mẫu hóa thạch của một loài thú rất lạ có hình dạng giống loài chuột tại một vùng rừng núi ở Trung Quốc. Qua nghiên cứu, phân tích khoa học như đo xương, răng, xác định ADN... các nhà khoa học xác định được đây là mẫu hóa thạch khoảng 11 triệu năm về trước.

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: "Chuột núi Lào hoặc kha-nyou (tên khoa học: Laonastes aenigmamus, tức là "chuột đá Lào") là loài gặm nhấm sống ở miền Khammouan của Lào. Loài này được miêu tả lần đầu tiên năm 2005 trong một bài báo của Paulina Jenkins và một số người khác, họ nghĩ rằng động vật này có tính chất khác biệt với các loài gặm nhấm đang sống đến độ cần phải đặt nó vào một họ mới, gọi là Laonastidae. Vào năm 2006, cách phân loại của loài chuột này bị Mary Dawson và một số người khác bác bỏ. Họ cho rằng nó thuộc về họ hóa thạch cổ (Diatomyidae), trước đây tưởng bị tuyệt chủng 11 triệu năm trước. Do đó, loài này tiêu biểu cho đơn vị phân loại Lazarus. Con này giống với con chuột lớn có lông đen và đuôi dày rậm lông. Nó có sọ rất lạ với đặc điểm khác với các thú vật khác đang sống".

Đối chiếu hình dáng bên ngoài của con vật này và hóa thạch được phát hiện tại Trung Quốc trước đó, các nhà khoa học khẳng định loài chuột đá ở Lào thuộc cùng nhóm với loài thú thuộc họ gặm nhấm trong mẫu hóa thạch. Ở bản Ón, loài này được gọi là Kà Nệ Khụng. Đầu tháng 9/2011, tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI) và nhóm chuyên gia điều tra đa dạng sinh học của Việt Nam ở Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tuyên bố là đã phát hiện loài này.