Chuyện nghề của hai cựu Tổng biên tập

Nữ nhà báo Khúc Nga. Ảnh: M.H

“Tôi hay bị bạn bè gọi là… đàn ông”

Chia sẻ với chúng tôi về nghề, chị Khúc Nga như muốn truyền lại lửa nghề của mình cho thế hệ sau, chị bảo: “Nhà báo nữ cực lắm, để khẳng định được mình, sự nỗ lực của nhà báo nữ phải vượt qua được nam giới, nam giới lợi thế hơn hẳn nữ về sức khỏe, sự năng động.

“Quan điểm chung người ta nói là phụ nữ làm báo thì thuận lợi vì có vẻ đẹp yểu điệu thục nữ, nhẹ nhàng... Nhưng khi tác nghiệp và trở thành những nhà báo giỏi không thể bằng những cái “đàn bà” trong nghề đầy chất xám này được. Những điều đó lại khiến gian nan, cạm bẫy chăng đầy. Phụ nữ làm báo, khác với phụ nữ của gia đình, phải tâm huyết, rắn rỏi, bản lĩnh và trí tuệ, tức là hơi có tố chất đàn ông ở trong đó. Những điều đó, giúp nhà báo nữ vượt qua được cám dỗ, vững vàng với nghề, nhận ra được sự thật trong các mớ hổ lốn. Tôi cũng hay bị bạn bè gọi là đàn ông”, chị Khúc Nga chia sẻ.

Đã gần 30 năm không làm phóng viên nhưng những kỷ niệm với chị Khúc Nga cứ như mới hôm qua. Nơi khởi nghiệp của chị là Thông tấn xã Việt Nam. Ngày mới về, chị chưa được phép viết mà chỉ ngồi đọc lại những thông tin đã đăng. Chị kể: “Hôm đó, ông Đỗ Phượng, Phó Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam đến phòng phóng viên, thấy có một “cô bé trẻ ranh” đang ngồi đó thì bảo: “Cháu đọc mấy bài và tự rút ra bài học”. Tôi trả lời: “Cháu đọc hết rồi và chả rút ra được bài học gì cả, các bài nó cứ trơn truồi truội: Nay đánh bom chỗ này, mai đánh bom chỗ kia, rồi số người chết, người bị thương… như báo cáo. Theo cháu, phóng viên là phải phát quang ra một con đường để đi, nếu không chỉ có đi vào lối mòn”.

“Khi ông đi khỏi tôi mới biết đó là sếp. Năm 1971 tôi nhận lệnh đi tăng cường cho Phân xã Thanh Hóa cùng với anh Kim Hùng và anh Trần Sơn. Ngày vào phân xã Thanh Hoá nhận công tác 3 người, 3 chiếc xe đạp phăng phăng lên đường. Đạp đến Ninh Bình tôi thấy như hết hơi, mắt díu lại xin được nghỉ. Thời gian nhận nhiệm vụ đặc biệt này, có người trong phân xã thấy tôi nhỏ, là người Hà Nội nói: “Sao lại cho dân tiểu tư sản vào tuyến lửa”, tôi rất giận vì thấy mình không như thế. Mọi người trong phân xã ngày đó thường thay nhau nấu cơm, hôm đó đến lượt tôi. Đến giờ cơm, mọi người về ăn hết chỉ có anh nói tôi là “tiểu tư sản” về ăn muộn. Tôi thấy đây là dịp để “trả đũa” và đã bỏ 3 thìa muối vào một bát canh. Tôi khá thẳng thắn, có gì nói đấy và cuộc đời cũng chỉ có một lần duy nhất trả đũa đồng nghiệp là bỏ 3 thìa muối vào một bát canh. Và bát canh đó tất nhiên phải đổ đi”, chị Nga tiết lộ.

Cuộc sống “đóng khung” hơn khi chị lập gia đình, có con. Chị chia sẻ, nhà báo nữ say nghề phần nào làm không tròn vai của một phụ nữ trong gia đình. Chị cho hay: “Câu mà tôi ghét nhất ở chồng ngày đó là: “Vợ này cho thả bè trôi sông”. Mới nghe thấy ức mà nghe nhiều lần vẫn cứ thấy ấm ức. Tôi bảo câu đó giành cho phụ nữ hư hỏng thời xưa, không được dùng cho tôi”.

Hãy đặt chức tước, quyền lợi lùi ra sau một chút

Nữ nhà báo Phương Minh.

Khi chúng tôi gặp nữ nhà báo Phương Minh, chị lại đưa tôi về thái cực khác và suy nghĩ cũng khác. Chị kéo tôi đằm xuống với cái chất đầy nữ tính của mình.

Vốn là người đầy chất nữ tính nhưng chị nói, khi có vụ việc vẫn phải đằm, phải lắng hơn nữa để điềm tĩnh nhìn nhận sự việc một cách thấu đáo. Trong cương vị quản lý có người này, người kia, có người không đồng ý với ý kiến của mình nhưng chị chưa bao giờ gọi lên đỏ mặt tía tai mà tất cả đều dung hoà, thuyết phục đến thu phục đồng phục.

Dù giữ được cái nền phụ nữ rất chuẩn nhưng tôi vẫn nhận ra sự cháy hết mình về nghề của nữ nhà báo Phương Minh. Những người quan tâm, theo sát với các bước đi của Báo Phụ nữ Việt Nam đều thừa nhận thời của chị “cầm trịch” là hoàng kim của tờ báo này. Tuy nhiên, chị luôn khiên tốn khi nói về điều đó.

Chị cho biết: “Tôi vừa làm Tổng biên tập vừa làm Phó chủ tịch Hội (Phụ nữ Việt Nam) nên việc ngợp đầu. Phải mang việc về nhà nhiều lắm để tranh thủ làm khi con đã ngủ say, ngày nghỉ tranh thủ cho con đi chơi. Toàn tâm toàn ý với cơ quan nhưng cũng toàn tâm toàn ý với gia đình. Thậm chí, có cơ hội để mình tiến xa hơn nữa nhưng phải từ chối vì muốn lo cho gia đình. Ngày đó cô Mỹ Hoa (nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa) nói tôi sang TƯ Hội làm Phó chủ tịch thường trực, con đương chính trị sẽ tiến xa hơn nhưng tôi từ chối. Vì yêu nghề báo, hơn nữa tôi nghĩ phụ nữ đến thế thôi, làm đến Tổng Biên tập là thành công lắm rồi để lo cho con, cho gia đình”.

Theo chị thì làm thành công công việc mình say mê phải đặt chức tước và những quyền lợi lùi ra sau một chút. Là lãnh đạo phải sắp xếp con người, nội dung phù hợp, đúng vị trí. Người A chỉ làm tốt việc văn phòng thì xếp làm ở văn phòng, người B giỏi chuyên môn thì cho làm chuyên môn. Nhiều khi người giỏi chuyên môn cho làm quản lý lại không thể làm được. Đòi hỏi người Tổng biên tập phải có tầm, còn khi là nhà báo phải có sự rung động từ trái tim.

Trưởng thành từ phóng viên và khi làm phóng viên của Đài tiếng nói Việt Nam, chị Phương Minh cũng hăng hái xông pha dù không ai nhận ra sự xông pha đó qua vẻ bề ngoài đầy nữ tính của chị. “Ngày đó, không có máy ghi âm nhỏ hiện đại như bây giờ. Nhớ lần về một xã ở Nam Định để phỏng vấn một tấm gương làm nông nghiệp giỏi. Chị đó nhất định không trả lời vì nói tôi là công nhân chữa đường dây diện kéo, không phải phóng viên, vì phóng viên thì phải đeo cái máy ghi âm to đùng trước bụng, sau đó tôi phải chứng minh mới được chị ấy trả lời”.

Lần khác, chị cũng phải trẹo sườn khi nhận đi làm một đề tài về dân tộc thiểu số. Chị đến Lạng Sơn, nơi giáp ranh cửa khẩu để tìm gặp ông chủ tịch xã người dân tộc Nhắng đã giúp dân di chuyển vào hang sâu khi quân Trung Quốc tràn vào chiếm làng, xã (năm 1979). Chị đã phải đeo chiếc máy ghi âm to tướng đó cuốc bộ vào tận hang sâu để gặp ông chủ tịch xã này. Bài viết đó, chị được giải Nhì báo chí toàn quốc năm 1979 và nhận được phần thưởng là một cái quạt tai voi.

Chia sẻ với chúng tôi về cạm bẫy trong chặng đường làm báo, chị tự tin: “Phụ nữ làm báo thông minh, giỏi giang lại có duyên, được rất nhiều người thích, nhưng nói mình không thích ai khi đã có chồng thì không đúng. Nhà báo rung động trước vấn đề mình viết thì rung động trước những cái hợp với mình là điều dễ hiểu. Nhưng cuộc sống có nhiều thứ kéo mình lại, như gia đình, con cái, nghề nghiệp, vị thế… Hơn nữa, mình từng trải, bản lĩnh và có vị thể, mình không còn là cô gái đôi mươi bồng bột nên những điều đó nó giữ mình trong chừng mực”.

Rời nhà chị Phương Minh khi đã gần 10h đêm, tôi thấy mình may mắn được gặp các chị, được nghe những câu chuyện nghề, chuyện đời đầy thú vị và không ít nhọc nhằn của những nhà báo nữ trong chặng đường đời cống hiến cho nghề báo. Tôi hiểu được vì sao các chị thành công trong nghề và giữ cương vị cao nhất của tờ báo. Đó là lòng yêu nghề lúc nào cũng chảy đều trong huyết quản như dòng máu hồng tỏa đi khắp cơ thể sống.

Mai Hạnh/Báo Gia đình & Xã hội