“Cô láng giềng” và... mối tình tan vỡ

Tác giả “Cô láng giềng” ra đi khi mới 26 tuổi. Ảnh: Tư liệu

Nhạc sỹ tiên phong

Thời kỳ chống Pháp, đầu những năm 1950 từ căn cứ địa núi rừng Việt Bắc, liên khu 3, liên khu 4, đến bên kia sông Đuống, dù ở vùng địch hậu, tả ngạn sông Hồng… hầu như ai cũng yêu thích và ca cửa miệng bài hát “Cô láng giềng” của nhạc sĩ Hoàng Quý. Đặc biệt là lớp trẻ ngày ấy, theo tiếng gọi của Tổ quốc, họ khoác ba lô lên đường đi theo kháng chiến xa nhà, buồn, thương, nhớ, nghe bài hát này không ít chàng trai chạnh lòng, gợi lên trong ký ức của mình nơi quê hương bóng dáng người thiếu nữ một thời ấu thơ cùng nhau cắp sách đến trường hay trước lúc lên đường, đã kịp “xao xuyến nỗi niềm yêu” cô hàng xóm “đôi môi thắm…mắt trong, đen màu hạt huyền”. “Em nói rằng, em sẽ chờ đợi tôi/…Tuy cách xa phương trời/…Tôi không hề quên bóng ai bên bờ đường quê”.

“Cô láng giềng” là tiết mục không thể thiếu trong hành trang của anh lính cụ Hồ trên đường hành quân ra trận, hay các buổi tiễn đưa, liên hoan, đốt lửa trại, vui đón xuân…

Nhạc sĩ Hoàng Quý (Hoàng Kim Quý) sinh năm 1920, tại Hải Phòng. Cha làm nghề y, ông mồ côi mẹ mới ở tuổi 16. Tuy rất yêu âm nhạc nhưng gia cảnh nghèo túng, không có tiền để trả học phí cho thầy dạy nhạc, mỗi giờ trị giá hàng tạ gạo, nên rất nhiều đêm ông đành phải trèo tường nhìn vào vũ trường xem ban nhạc “Con mèo đen” của Philippines biểu diễn để…học lỏm. Với lòng quyết tâm, trí thông minh và năng khiếu bẩm sinh, sau này ông trở thành giáo viên dạy nhạc tại Trường trung học Ngô Quyền – Hải Phòng.

Hoàng Quý rất yêu đời và ham say hoạt động xã hội, sinh hoạt hướng đạo, được xếp vào hàng huynh trưởng rồi làm đoàn trưởng đoàn hướng đạo sinh thành phố. Hồi đó, hầu như các tổ chức hướng đạo sinh Việt Nam đều hát những bài hát của ông như: “Nước non Nam Sơn”, “Tiếng chim gọi đàn”, “Bóng cờ lau”, “Chiều quê”…

Hoàng Quý là một trong số  rất ít nhạc sĩ tiên phong sáng tác hùng ca, viết nhạc cho thanh niên, nhạc cho lịch sử. Ông đã cho xuất bản liền 12 tập “đồng ca”, mỗi tập từ 10 đến 12 bài hát, được đông đảo công chúng ngưỡng mộ và say mê.

Lúc sinh thời, Hoàng Quý được nhạc sĩ Văn Cao tôn vinh là bậc đàn anh. Mai đây, trong lịch sử âm nhạc, khi nhắc đến thời kỳ phôi thai của tân nhạc, chắc chắn tên tuổi của nhạc sỹ Hoàng Quý sẽ được tô đậm bằng những nét vàng son…

Mối tình sớm nở tối tàn

Trong quãng đời thanh xuân ở tuổi đôi mươi, Hoàng Quý cũng đã dệt được nhiều mối tình thơ mộng, gắn liền với sự ra đời của một số nhạc phẩm trữ tình mà trong đó cuộc trao duyên, ước hẹn với... “cô láng giềng” là kỷ niệm khắc ghi sâu đậm nhất đối với ông. Đó là một cô gái duyên dáng, xinh đẹp, hoa khôi của thành phố Cảng. Nàng vừa trọng tài lại vừa rất yêu nết Hoàng Quý. Đôi trai tài gái sắc nhanh chóng dắt nhau vào cuộc tình mộng mơ, huyền ảo… Có thể nói, họ sống là để cho nhau và vì nhau tất cả, như…trong mộng. Lúc này là thời kỳ tiền khởi nghĩa 19/8/1945. Hoàng Quý đã bí mật theo Việt Minh… Báo Cứu quốc, ấn hành bí mật trong chiến khu Đông Triều – Phả Lại hồi đó, đã in bài hát “Sa trường tiến hành khúc” của ông. Tuy tạm cách xa, nhưng họ luôn luôn thư từ, thăm hỏi, chăm sóc, động viên nhau, ước hẹn ngày về sánh đôi sum họp.

Nhưng rồi sự đời thật trớ trêu, một tin sét đánh đến với Hoàng Quý. Ở nơi xa, anh nhận được tin người yêu đã phản bội…Có một nhân vật thứ ba bỗng xuất hiện. Người ấy dư thừa điều kiện, từ ngoại hình đến vật chất. Hơn thế, vào một buổi tối qua con đường phố vắng, bất chợt anh bắt gặp họ đang khoác tay nhau, từng bước thủ thỉ, tâm tình với nhau…Hoàng Quý khựng lại, bàng hoàng… Thế là cuộc tình duyên thật sự đổ vỡ.

Khoảng chưa đầy một tháng sau, nàng đã lên xe hoa. Nỗi đau vò xé, thấm đậm trong tim, trong “mối duyên tơ đành đã lỡ rồi”. Chỉ còn lại bao kỷ niệm êm đềm ngày xưa sống dậy…trào lên: “…Đôi ta cùng đứng bên hàng tường vi/ Em nói rằng, em sẽ chờ đợi tôi/ Và đừng nói đến phân ly…”. Bên tai ông như vẳng nghe “…trước ngõ vào thôn vang tiếng pháo/ Tiếng người nói cười xôn xao…/Biết người ta đón em tưng bừng…”.

Rồi …Một đêm Hoàng Quý vùng dậy, ra khỏi giường, bật đèn, lấy giấy bút ghi vội một hứng nhạc, xuất phát từ con tim. “Ghi chút tình em…Mối duyên tơ đành đã lỡ rồi”…Chép xong nhạc, ông viết lời một mạch. Xong, nhìn đồng hồ đã 3,4 giờ sáng. “Cô láng giềng” chào đời từ ấy. Bái hát bộc lộ tình cảm nội tâm sâu sắc, có sức hút mạnh mẽ, được công chúng, nhất là lớp trẻ đón nhận hào hứng và nhanh chóng được phổ biến rộng rãi. Sau này, nhạc sĩ Tô Vũ viết thêm lời II (với tên thật là Hoàng Phú).

Đầu năm 1946, Hoàng Quý phải nằm trên giường bệnh. Bệnh tật, rồi nỗi đau trong tim day dứt, ông nằm liệt suốt mấy tháng trời mùa đông lạnh giá. Song những giây phút cuối đời, ông cũng đã nảy ra được một ý nhạc rất trữ tình…nhưng chỉ mới kịp thực hiện được ít câu…còn dang dở…như chính mối tình và cuộc đời của người nhạc sĩ tài hoa nhưng bạc mệnh này.