Công chiếu phim về đại thi hào Nguyễn Du

"Gia thế và tuổi thơ" là phần đầu trong tổng số 3 phần bộ phim tài liệu nghệ thuật "Đại thi hào Nguyễn Du" (phần 2:"Phong trần và thơ ca"; Phần3: "Truyện Kiều và lan toả"). 

Phim do nhóm tác giả kịch bản Phạm Xuân Mừng, Lương Xuân Trường, Trần Đình Tuấn, Nguyễn Văn Đức dưới sự chủ biên kịch bản của tác giả Trần Đình Tuấn và đạo diễn Nguyễn Văn Đức thực hiện; được sản xuất theo phương thức xã hội hoá, có kinh phí đầu tư 15 tỷ.

Điều hấp dẫn và làm nên tính khác biệt của bộ phim tài liệu này là có yếu phục dựng. Tài liệu nghệ thuật cũng là thể loại khá mới, chưa được nhiều tác giả khai thác.

Diễn viên Hoàng Phượng đóng vai bà Trần Thị Tần (mẹ nhân vật Nguyễn Du) trong một phân cảnh với con trai ngày bé. Ảnh: Đức Hùng

Từ trước đến nay, phim về Nguyễn Du đã có rất nhiều tác giả thực hiện. Tên tuổi và tài năng của ông xuất hiện trong nhiều thể loại nghệ thuật khác nhau. Nhưng với độ dài lên đến 6 tập phim về ông thì đây là lần đầu tiên. Với số tập như vậy đã giúp các nhà làm phim khai thác sâu về thân thế, sự nghiệp và những biến cố trong cuộc đời của đại thi hào. Các nhà làm phim mong muốn truyền tải cái nhìn đa chiều về một vĩ nhân của dân tộc được sản sinh từ giáo dục truyền thống, từ môi trường văn hoá các dòng họ, từ sự kế thừa tinh hoa Nho học cùng triết lý nhân bản dân gian Việt.

Nhà nghiên cứu Trần Đình Tuấn, biên kịch bộ phim cho biết hai tập đầu tiên khắc họa cuộc đời đại thi hào từ khi sinh ra đến khi 15 tuổi. "Phần 1 giải thích về quá trình mà Nguyễn Du thừa hưởng truyền thống dòng họ, giáo dục gia đình và văn hóa truyền thống ra sao. Theo văn hóa Việt Nam, chính việc giáo dục một cách bài bản trong dòng họ, đặc biệt là các dòng họ lớn, có truyền thống giúp sản sinh ra lớp kế cận tài năng".

Nguyễn Du lớn lên trong gia đình nề nếp, gia giáo có cha là tể tướng triều đình Nguyễn Nghiễm, ông được sự dạy dỗ giản dị, thường ngày của mẹ cả bà Đặng Thị Dương và mẹ ruột, bà Trần Thị Tần. Đặc biệt, người mẹ Trần Thị Tần chính là người có ảnh hưởng sâu sắc đến sự thương cảm, xót xa mà ông dành cho người phụ nữ trong các sáng tác sau này, đặc biệt là "Truyện Kiều".

Tuy nhiên, từ năm 11 – 15 tuổi, ông chịu liên tiếp 4 lần tang của cha, mẹ đẻ, mẹ cả và anh trai ruột. Người anh cả Nguyễn Khản vốn tài giỏi và được triều đình trọng dụng bỗng vướng phải một vụ án rồi bị bắt giam. Gia đình tan tác do những chính biến lịch sử, phải chấp nhận cảnh ly xa. Nguyễn Du được anh trai Nguyễn Nễ gửi về Thái Bình ở cùng một người bạn Đoàn Nguyễn Tuấn (sau là anh vợ).

Mất chỗ dựa cuối cùng cả vật chất lẫn tinh thần, tuổi niên thiếu của Nguyễn Du là tâm trạng hẫng hụt, chơi vơi, hoang mang như thân phận nàng Kiều: "Khi sao phong gấm rủ là/ Giờ sao tan tác như hoa giữa đường". Như thân phận: "… những kẻ màn loan chướng huệ/ Những cậy mình cung quế hằng nga/ Một phen thay đổi sơn hà/ Mảnh thân chiếc lá biết là về đâu" – Trong "Văn chiêu hồn".

Để khắc họa sâu hơn, sinh động hơn về Nguyễn Du, bộ phim đã phục dựng hệ thống các nhân vật có ảnh hưởng quan trọng trong cuộc đời của đại thi hào, như ông tổ họ Nguyễn Nhiêm, ông nội Nguyễn Quỳnh, bố, mẹ, anh trai Nguyễn Nễ, Nguyễn Khản, vợ Đoàn Thị Tộ, anh vợ Đoàn Nguyễn Tuấn, ông bà ngoại, và nhiều nhân vật khác...

Tạo hình Nguyễn Du lúc trưởng thành do diễn viên Sĩ Hưng thủ vai. Ảnh: Đức Hùng

Bộ phim còn đề cập đến "mối tình" văn chương của Nguyễn Du với nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Các tuyến nhân vật trong tác phẩm Truyện Kiều như: Thúy Kiều, Thúy Vân, Kim Trọng, Vương Quan, Thúc Sinh, Từ Hải, Sở Khanh, Tú bà... Số lượng diễn viên chính lên đến 50 người và gần 1000 diễn viên quần chúng. Trong đó, vai Nguyễn Du trưởng thành (có 3 diễn viên đóng vai Nguyễn Du) được giao cho Sĩ Hưng và Thuý Kiều do nữ diễn viên trẻ Thuỳ Linh đảm nhiệm.

Bối cảnh của phim được quay tại các huyện ở Hà Tĩnh (huyện Nghi Xuân, Can Lộc...), tỉnh Bắc Ninh (Đình Bảng, Từ Sơn...), Thái Bình (Quỳnh Phụ, Vũ Thư), Hà Nội, Huế…; tái hiện lại nhiều bối cảnh lịch sử thời Đại thi hào sinh sống.

Về cơ sở xây dựng kịch bản, nhà nghiên cứu Trần Đình Tuấn cho biết nội dung, lời thoại trong phim được lấy từ tư liệu của gia phả, một phần là sáng tạo thêm trên cơ sở tâm thức và đạo lý của gia đình người Việt.

T.H