Cuốn “Ngàn năm áo mũ”: Dựng lại hoàn chỉnh bức tranh trang phục Việt?

Tác giả Trần Quang Đức thuộc thế hệ 8X. Ảnh: TG.

Trong khi đó, trang phục dân gian không biến động nhiều, phổ biến là kiểu áo giao lĩnh, tứ thân, hay lối ăn mặc cởi trần đóng khố của đàn ông và yếm, váy giản tiện của đàn bà tồn tại qua hàng trăm năm lịch sử. Sự kiện vua Minh Mạng cấm “quần không đáy” là một biến cố lớn lao, để rồi chiếc áo dài năm thân đi vào đời sống dân gian và trở thành trang phục quan trọng bậc nhất của người Việt.

Có thể nói, “Ngàn năm áo mũ” là một cuốn sách táo bạo của tác giả trẻ Trần Quang Đức. Sinh năm 1985, hiện công tác tại Viện Văn học, Quang Đức từng tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ và Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc). Công việc hiện tại của anh là dịch giả Trung – Việt.

Trần Quang Đức cho biết, anh làm cuốn “Ngàn năm áo mũ” xuất phát từ những tranh luận về trang phục trong các phim cổ trang Việt Nam năm 2010. Theo anh, phần nghiên cứu về trang phục cổ của nước ta còn quá nhiều lỗ hổng. Chính vì vậy, “Ngàn năm áo mũ” ra đời với mong muốn có được một cái nhìn xuyên suốt về những bộ trang phục kéo dài từ đời Lý đến năm 1945.

Theo Trần Quang Đức, một số công trình nghiên cứu đi trước có nhắc tới phần trang phục của các thời kỳ trước nhưng anh không tin tưởng lắm vì một số thông tin chưa thực sự chuẩn xác trong quá trình chuyển dịch từ Hán – Nôm sang tiếng Việt ngày nay. “Việc dịch sai có thể dẫn tới việc hiểu sai của nhiều thế hệ sau. Ví dụ: Có một số sự nhầm lẫn như áo Xưởng hạc thường bị “định danh” nhầm là áo lông hạc. Trong khi “xưởng hạc” đơn giản chỉ là chiếc áo rộng chẳng liên quan gì đến một sợi lông nào của con hạc, nếu gọi tên là “áo lông hạc” dễ làm người ta nghĩ đến chiếc áo đính bằng lông con hạc. Hay mũ Thất Lương Quan lại được dịch là mũ bảy cầu, “phương tâm khúc lĩnh” được hiểu là tim vuông tràng áo cong, mũ Đường Cân là khăn tàu…Trong khi đó, nếu dịch đúng thì nó rất khác với những ngữ nghĩa vẫn được người ta dùng bấy lâu nay”, anh Đức nói.

Trần Quang Đức cho rằng, các tư liệu về trang phục Việt Nam vừa ít lại vừa thiếu chuẩn xác. Có một số nghiên cứu trang phục dựa trên nguồn tư liệu là tranh và tượng cổ. Tuy nhiên, theo anh Đức, đây chưa hẳn là cách nghiên cứu chính xác về trang phục bởi tranh và tượng có thể được làm theo trí tưởng tượng của người nghệ sỹ. Việc nghiên cứu trang phục phải kết hợp với các dữ liệu lịch sử.