Đồ chơi Trung thu: Hắt hiu làng nghề
GiadinhNet - Đồ chơi truyền thống trong nước ngày càng thưa thớt và vắng bóng dần.
Trung thu đang đến gần, thị trường đồ chơi tràn ngập những mặt hàng xuất xứ từ Trung Quốc. Dạo quanh các địa điểm bán hàng đồ chơi Trung thu, la liệt những robot, ô tô, xe máy… hiếm hoi mới tìm thấy một vài chiếc đèn ông sao. Đồ chơi truyền thống trong nước ngày càng thưa thớt và vắng bóng dần. Nguy cơ biến mất của các làng nghề sản xuất đồ chơi không còn xa.
Làng nghề thoi thóp
Làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức (Hà Nội) trước đây vốn nổi tiếng là nơi cung cấp một lượng khá lớn đồ chơi Trung thu cho Thủ đô. Nhưng bây giờ, vào những ngày mà Tết Trung thu đã tới gần kề, ở Hậu Ái chẳng mấy ai còn quan tâm đến việc vót nan, chuẩn bị giấy làm đèn ông sao, đèn cá chép, tiến sỹ giấy... cho con trẻ nữa. Thay vào đó là những câu chuyện về khu chung cư mới xây, giá đất, giá vàng.
Cả làng Hậu Ái bây giờ chỉ còn mỗi gia đình chị Nguyễn Thị Tuyến vẫn còn giữ được nghề làm đèn ông sao. Chị Tuyến cho biết: "Mùa Trung thu các năm trước, gia đình tôi làm đến hàng nghìn chiếc đèn ông sao thì năm nay chỉ làm khoảng vài trăm chiếc. Bây giờ người ta không còn mặn mà với đồ chơi truyền thống nữa. Tôi làm cũng chỉ để cho đỡ nhớ nghề thôi chứ không thể mong mỏi kiếm thêm thu nhập ở cái nghề này".
 |
|
Dịp đón Trung thu năm nay gia đình chị chỉ làm khoảng 200 chiếc. |
Chị Tuyến cho biết thêm, trước đây Hậu Ái là một trong những địa điểm cung cấp đồ chơi Trung thu lớn. Mỗi dịp Rằm tháng Tám, khắp trong làng ngoài xã ở đâu cũng thấy người ta phơi nan, làng nghề rất nhộn nhịp với những hàng quà bày bán la liệt từ chợ quê đến phố. "Rất nhiều gia đình đã bỏ nghề. Riêng với gia đình tôi, đã có nhiều đời làm mặt hàng này, bây giờ mình tiếp nối cũng là một cách để giữ gìn nghề của ông cha. Nhưng với hoàn cảnh hiện tại rất khó để đồ chơi truyền thống cạnh tranh được với những mặt hàng nhập từ Trung Quốc về", chị Tuyến nói.
Vào dịp này, các mặt hàng đồ chơi truyền thống của gia đình chị Tuyến được bày bán ở Bảo tàng Dân tộc học, một số cửa hàng ở phố Hàng Mã, Mã Mây và một vài trường học đặt hàng. Tuy nhiên khi nói về tương lai của nghề, chị Tuyến cũng không chắc chắn được sang năm có làm tiếp hay không.
 |
|
Mỗi chiếc đèn ông sao như thế này giá bán chưa đến 10.000 đồng. |
 |
|
Ở Hậu Ái, Vân Canh giờ chỉ còn gia đình chị Tuyến làm đèn ông sao. |
Cùng chung hoàn cảnh trên, nghệ nhân làng nghề tò he Xuân La, quận Tây Hồ (Hà Nội) cũng không còn mặn mà gì với nghề. Nếu như trước đây, cả làng cùng làm nghề nặn tò he này thì hiện nay, số người còn giữ nghề chỉ đếm được trên đầu ngón tay. "Phải chấp nhận cuộc sống khó khăn thì mới có thể duy trì và giữ nghề lại cho đời sau. Nặn ra sản phẩm đâu phải ngồi nhà mà bán được. Những người làm tò he phải rong ruổi khắp các phố phường bán dạo", anh Nguyễn Trọng Khôi, một người nặn tò he ở đầu đường Lạc Long Quân cho biết.
Chuyển nghề
|
Ông Nguyễn Văn Nghệ, nghệ nhân nổi tiếng ở làng Vác cho biết: "Gia đình tôi cũng bỏ nghề làm đèn ông sao từ lâu lắm rồi, không nhớ là khi nào nữa. Chúng tôi phải chuyển đổi cho phù hợp với kinh tế thị trường, cái gì thịnh hành thì làm thôi". Hiện gia đình ông là một trong những hộ có kinh tế khá giả trong địa phương nhờ nghề làm lồng chim. |
Làng Vác, xã Dân Hoà, huyện Thanh Oai là ngôi làng làm đồ chơi dân gian nổi tiếng nhất Hà Nội. Từ ngôi làng bé nhỏ này, các sản phẩm thủ công bằng mây, tre, giấy qua những bàn đôi bàn tay tài hoa đã tạo ra những đồ chơi dân gian không thể lẫn với nơi khác được. Nhưng bây giờ mọi sự đã thay đổi. Về làng Vác, từ đầu xóm đến cuối thôn chúng tôi vẫn thấy mây, tre được hong phơi mọi ngả đường, tuy nhiên người làng không còn làm đèn ông sao nữa.
Nghề thủ công truyền thống làng Vác có từ hàng trăm năm trước. Đến bây giờ ở ngôi làng này rất nhiều gia đình đã có 4 - 5 đời truyền nghề cho nhau. Những nghệ nhân làng Vác nổi tiếng như cụ Nguyễn Văn Thích, nghệ nhân Nguyễn Văn Nghệ... đều vẫn đang giữ nghề cha ông để lại. Nhưng cũng theo xu thế, họ làm những món hàng mây tre như lồng chim... chứ không ai còn làm đèn ông sao nữa.
Ông Hoàng Trung Thịnh, một nhà nghiên cứu văn hoá gốc người làng Vác cho biết: "Trước đây, mỗi dịp Rằm tháng Tám, làng Vác nô nức làm đèn ông sao từ một tháng trước. Bây giờ hầu như cả làng không ai làm nữa bởi mặt hàng đó không còn đem lại lợi ích kinh tế. Trong khi các mặt hàng khác vẫn đem lại thu nhập cho các gia đình thì đèn ông sao ngày một khó xuất hàng. Làm được một chiếc đèn cũng biết bao nhiêu công sức mà bán ra được chục nghìn đổ lại. Không ăn thua".
Theo nhiều nghệ nhân của làng thì nghề làm đèn ông sao ở làng Vác mai một khoảng 5 - 6 năm trở lại đây. Cho đến bây giờ thì coi như đã "chết" hẳn. Có chăng người ta cũng chỉ làm đôi ba chiếc cho con cháu trong nhà chơi.
Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Bình cho biết: "Làm được một chiếc đèn lồng, nhìn qua thì đơn giản nhưng thực ra phải rất tỉ mỉ, chịu khó. Người tay nghề thành thạo thì mỗi ngày cũng chỉ làm được khoảng chục chiếc. Giá mỗi cái 5.000 đồng. Đó là chưa tính công mang đi khắp đầu đường cuối ngõ rao bán, rong ruổi cả ngày, đội nắng đội mưa. Con trẻ bây giờ lại không thích những đồ chơi kiểu này nữa. Cho nên để sống được với nghề, giữ nghề là rất khó".
Nghệ nhân Bình cho hay, các dịp Trung thu gần đây, chỉ còn vài người làm đèn lồng cho con, cháu chơi chứ không ai làm để bán nữa. "Trước đây đêm Trung thu đèn ông sao nô nức cả xóm làng, bây giờ cũng đèn ông sao nhưng là đồ chơi Trung Quốc với ánh đèn nhấp nháy xanh đỏ và nhạc kêu te te", ông Bình than thở.
Cách làng Vác hơn 10km, thôn Đàn Viên (xã Cao Viên, huyện Thanh Oai) xưa kia được biết đến là địa phương làm đèn kéo quân độc nhất vô nhị. Nhưng hiện nay khi chúng tôi đến Đàn Viên thì hầu như không còn ai theo nghề nữa. Ngày trước, đèn ông sao, đèn kéo quân là một trong những đồ chơi dân gian không thể thiếu đối với trẻ em trong dịp Trung thu. Nhưng hiện nay, không còn mấy ai có nhu cầu cho nên làng nghề này coi như cũng chấm dứt.
Dạo quanh các con phố bán hàng mã, đồ chơi Trung thu, đâu đâu cũng rực rỡ hình ảnh bắt mắt với những chiếc đèn lồng đẹp đẽ, những chiếc bánh Trung thu đắt tiền... Trong số những mặt hàng được bày bán rầm rộ đó, khó lắm mới tìm ra chiếc đèn kéo quân hay đèn ông sao được nhập từ các làng nghề truyền thống.
|
Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu và hỗ trợ trẻ em (Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam), các làng nghề sản xuất đồ chơi truyền thống hiện nay đang đứng trước nguy cơ mai một. Hiện nay các làng nghề còn lại rất ít. Nhiều làng sản xuất mang tính giữ nghề, giá trị hàng hóa không cao như nghề làm diều của thôn Bá Dương Nội (xã Hồng Hà, Đan Phượng), tò he thôn Xuân La (xã Phượng Dực, Phú Xuyên), đèn ông sao ở Vân Canh (Hoài Đức), Cao Viên (Thanh Oai), tàu thủy sắt xã Khương Đình (Thanh Xuân), chuồn chuồn tre ở xã Tây Phương (Thạch Thất)… Số phận của làng nghề tàu thủy sắt ở Khương Đình (Thanh Xuân) còn buồn hơn. Trước đây, làng có hàng trăm hộ làm nghề thì giờ chỉ còn duy nhất hai hộ thỉnh thoảng làm cho đỡ nhớ. Nhiều làng nghề khác như múa rối Tế Tiêu - Đại Nghĩa (Mỹ Đức) cũng chịu chung số phận… |
Thuý Quang
Bình luận (0)
Quan tâm nhất
Mới nhất
Ý kiến của bạn
