Đội quân “ăn sương” ở Sài Thành

Đêm xuống, khi nhiều người vội vã quay lưng với đường phố tìm về tổ ấm thì một ít người lặng lẽ lao ra từng con phố, góc hẻm tìm cuộc mưu sinh. Trong bóng đêm, họ vẫn âm thầm, lầm lũi công việc mưu sinh nhọc nhằn đến sáng. Sài Gòn không chỉ có phồn hoa, náo nhiệt. Sài Gòn có cả những con người sống kiếp con dơi.

 

Buôn có bạn…

 

Có người bảo rằng Sài Gòn không có đêm. Có thể hiểu đây là câu du khách phương xa dành tặng một đô thị năng động và hiện đại với các sinh hoạt xuyên suốt, thâu đêm. Tuy nhiên, với một số người như những "đội quân bóng đêm" hay các "chiến binh cô độc", đôi khi ngồi nhìn ánh đèn đêm Sài Gòn, họ lại chép miệng than điều ngược lại: Ở Sài Gòn không có ngày…

Đổ ra đường sớm nhất vẫn là đội quân "hủ tíu giá thống nhất trên toàn quốc": hủ tíu gõ. Đội quân này đa số là những lao động nhập cư từ xứ Quảng của miền Trung. Ban ngày họ ngủ vùi. Đúng 14h, vợ chồng con cái xuất quân cùng chiến mã "không máy mà vẫn có khói". Đó là lúc khắp hang cùng ngõ hẻm Sài Gòn bắt đầu vang lên âm thanh quen thuộc: cốc cốc-keng keng. Thỉnh thoảng người ta nghe "ê nhỏ" là sẽ thấy cảnh chú chàng đang đi ào ào bổng quay ngoắt lại, mắt láo liêng xác định bốn phương tám hướng xem âm thanh ấy xuất phát từ nơi nào. Lúc đó người ta lại nghe tiếp "cho đây 1 tô coi", vậy là chú chàng xác định ngay khách hàng và nhanh nhẩu "dạ" một tiếng rõ to.

Thông thường, một “ê-kíp" hủ tíu gõ phải ít nhất 2 người. Một người bán, một người đi gõ. Và cũng thông thường, người đi gõ là những chú nhóc tuổi từ 10 - 15, đa số là phụ mẹ hoặc phụ chị. Tiến - một chú nhỏ 11 tuổi hay gõ hủ tíu trên đường Phan Đình Phùng - kể, em bắt đầu gõ từ 14h đến 23 - 24h. Bữa nào bán ế, phải lê la gõ đến 1 - 2h sáng. Vì từ bỏ làng quê, bè bạn theo gia đình vào chốn thị thành mưu sinh, niềm vui tuổi thơ của các em chỉ là "bộ gõ" và âm thanh cốc cốc-keng keng. Những lúc hai chú chàng đồng nghiệp đang "gõ" gặp nhau trong một góc hẻm nào đó là y như rằng sẽ có một cuộc đuổi bắt, giỡn hớt. Tiến nói đó là lúc "thư giãn". Nhìn các em lầm lũi vào từng con hẻm đầy bóng tối, tưởng như con sói con cô độc, lao vào màn đêm tìm đường sinh sống.

Đội quân có "trình" thức khuya hơn "hủ tíu gõ" là những người mua, nhặt phế liệu. Họ "khởi động" sớm hơn "hủ tíu gõ" 2 giờ đồng hồ. Từ 12h trưa, họ đã lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm để thu mua, nhặt nhạnh bất cứ thứ gì có thể kiếm lời. Trên đường Huỳnh Văn Bánh lúc 1h30 sáng, vợ chồng anh Lê Văn Hải kẻ trước người sau, mỗi người một xe, chuyện ai nấy làm. Chị chạy trước rao to "chưng gai giò". Anh chạy phía sau bằng chiếc xe đạp có 3 bao to đùng, nhặt rác. Anh Hải năm nay 32 tuổi, vợ chồng anh có 2 con đang gửi ông bà tận Vĩnh Phúc. Thuê nhà ở quận 12, ngày nào cũng vậy, anh chị phải "cảo" khắp nơi từ 12h trưa, công việc kết thúc lúc 4h sáng, về đến nhà gần 6h mới được nghỉ ngơi. Mỗi đêm, với 3 bao căng đầy phế liệu, anh Hải nói kiếm được 50.000 -60.000đ. "Cách đây vài tháng, phế liệu có giá nên mỗi đêm tôi kiếm được gần 100.000đ. Bây giờ phế liệu xuống giá lắm", anh Hải cười buồn.

Cũng như vợ chồng anh Hải, vợ chồng anh Hoàng đang lui cui phân loại phế liệu trên đường Trần Quang Diệu. Đống phế liệu ngổn ngang mà anh chị thu gom cả ngày chẳng có gì đặc biệt, chỉ là giấy và bọc nilon. Khuôn mặt khắc khổ, vết nhăn ngang dọc đầy trên mặt khiến anh Hoàng như già hơn cái tuổi 50. Đã 10 năm nay, tại chỗ này, anh chị Hoàng tập trung phế liệu và phân loại đến 4h sáng. Sau đó mỗi người một xe "cộ" về quận Tân Phú. Vợ chồng anh có tổng cộng 4 con, thuê nhà ở quận Tân Phú. Theo lời anh Hoàng, vợ chồng làm cật lực cũng chỉ kiếm được 100.000đ/ngày mà thôi. "Còn đứa út mới 15 tuổi nên phải kiếm tiền lo cho nó, cực lắm chú ơi" - vợ anh Hoàng lầm lũi lựa phế liệu trong khi chồng nói chuyện bỗng xen vào - "Hồi trước tụi tui đi kinh tế mới nhưng không ổn, giờ từng tuổi này, làm gì ra tiền lo nuôi con là cứ làm thôi".

 

Vợ chồng anh Hoàng hơn 10 năm lựa phế liệu đến sáng.

Anh Hải "kiếm cơm" giữa khuya trên đường Hùynh Văn Bánh.

Đội quân bóng đêm gồm cả những người đấm bóp giác hơi, người ta hay gọi đùa là “tiến sĩ đêm” bởi anh nào cũng đóng thùng mang valy, cầm "nhạc cụ" đặc biệt, lắc lào xào, lào xào. Đội quân bóng đêm còn có cả những bác tài taxi "chạy ngày không đủ tranh thủ chạy đêm" để đảm bảo doanh số. Đội quân bóng đêm phải thêm vào những bà chị, bà mợ tay phải khệ nệ mang cái mẹt chứa li chi lit chít "kính thưa các loại mồi" bình dân, tay trái còn ráng "đèo" thêm bọc bánh tráng. Họ "rảo" vòng các quán nhậu dọc theo các bờ kè vừa được làm sạch, đến quá nửa đêm mới hoàn tất cuộc mưu sinh. Đội quân của bóng đêm vất vả ấy, chỉ kiếm ngày 50.000-100.000đ. Vậy mà họ vẫn thu vén được cuộc sống gia đình. Quả thật ông bà xưa nói không sai, phụ nữ Việt thiệt “khéo liệu cơm gắp mắm”.

 

Những "chiến binh"cô độc

Trong cuộc mưu sinh về đêm, có những “chiến binh” không thuộc đội quân nào cả. Họ một mình một ngựa rong ruổi khắp xứ Sài thành với những chiếc "cần câu cơm" độc đáo. Bà cụ Đồng Thị Phụng là một trong số những chiến binh cô độc của màn đêm. Bà Phụng năm nay 68 tuổi, lặn lội từ huyện Tư Nghĩa (Quãng Ngãi) vào Sài Gòn bán tàu hủ đã 19 năm nay. Bà Phụng một mình đến thành phố này, thuê nhà 300.000đ/tháng cũng ở một mình. 12h khuya, bà quẩy trên vai gánh tàu hủ bán dọc đường Trần Quang Khải, sau đó đến chân cầu Kiệu-đường Phan Đình Phùng bán đến 12h trưa hôm sau. Gánh tàu hủ của bà Phụng 19 năm nay đã chu cấp thêm cho đứa cháu nội gái 16 tuổi bị liệt do di chứng chất độc da cam. Bà Phụng nói, một lần nấu tàu hủ tiền vốn gần 100.000đ. Bán hết gánh cũng kiếm được số tiền tương tự. Mỗi tháng bà dành dụm tích cóp, gởi tiền cho cháu một phần, phần còn lại để cuối năm về quê ăn Tết với con cháu. Khi được hỏi vì sao chỉ bán tàu hủ ban đêm, bà chỉ cười đơn giản: "Quen rồi!".

 

Bà Phụng bên gánh tàu hủ. Ảnh: Đ.B

Một người khác trẻ hơn bà Phụng là anh Lớp, 45 tuổi, quê ở Hà Tây (cũ), cũng thuộc hàng “đơn thân chiến đấu”. Anh Lớp có 3 con. Suốt 6 năm nay, cứ chiều đến là anh xuất hành trên chiếc ba gác tự chế chở hột vịt lộn, bắp luộc, bắp xào bán khắp Sài Gòn. Lang thang mưu sinh đến 3-4h sáng, anh trở về nhà thuê ở quận Tân Bình cũng vào tầm 5h. Anh Lớp kể chuyện mà như tự hứa với mình: "Tôi bôn ba dữ lắm anh ơi. Từ Hà Tây vào, tính định cư ở Lâm Đồng nhưng chưa sống được, đành cố cày bừa ở Sài Gòn. Mấy đứa con, vợ chồng tôi đang gửi đi học ở nhờ nhà bà con tại Lâm Đồng. Cày bừa cỡ nào tôi cũng không ngán, tụi nó học là được, sau này đỡ cực hơn tôi".

 

"Chiến binh" Lớp xào bắp nuôi con ăn học.

Trường hợp của anh Cương-38 tuổi, quê Vĩnh Phúc có khác anh Lớp phần nào. Anh Cương hàng đêm cưỡi xe honda bán bò bía ngọt từ 19h đến 3h sáng hôm sau. Anh có một con trai 9 tuổi, nhưng không may cháu không có mẹ, thế là anh phải vừa làm bố, vừa làm mẹ. Ngồi uống cà phê lúc 4h sáng ngay góc đường Trần Quang Khải-Trần Khát Chân, anh Cương kể về lịch trình cuộc sống hàng ngày của mình: "Về đến nhà lúc 5h sáng là lăn ra ngủ. 11h trưa con trai gọi dậy, bố con làm 2 hộp cơm mất 20.000đ, bồi dưỡng con trai thêm 1 chai C2. Sau đó chở con đi học. 17h đón con và cơm chiều, làm bò bía và 19h lên đường". Anh Cương cười cười: "Chỉ vậy thôi nhưng mỗi ngày, 2 cha con cũng "bay" mất 100.000đ, chưa tính tiền nhà. Mỗi đêm tôi bán bò bía kiếm được 100.000đ, có khi hơn chút đỉnh. Nói chung là làm ngày nào xào ngày nấy anh ạ. Được cái trời thương nên cha con đều khỏe. Nếu không tôi cũng chẳng biết tính làm sao".