Gã vạn đò nửa đời làm du lịch

Một người chụp ảnh nghiệp dư, nhưng tên của ông cùng với quán cà phê Mandarin đã được nhiều du khách nước ngoài biết đến như một điểm hẹn du lịch, làm từ thiện và là nơi để mọi người có cái nhìn giản dị về Việt Nam, thưởng thức hương vị cuộc sống “Rất Huế” qua những bức ảnh.

 

Nhâm nhi tách cà phê, chúng tôi ngồi ngắm những bức ảnh với đủ mọi chủ đề xung quanh cuộc sống của người dân Huế, thiên nhiên xứ Huế qua con mắt một “nhiếp ảnh gia” nghiệp dư. Được một lúc, chiếc xe chở một đoàn khách du lịch nước ngoài đậu ngay trước quán, với nụ cười thân thiện, ông chủ niềm nở đón khách. Những vị khách cũng chào và gửi tới chủ quán một câu chúc buổi sáng, một nụ cười như người thân đã quen nhau từ trước. Ăn uống xong, mỗi du khách đều chọn cho mình những tấm bưu ảnh ở một cái khung nhỏ gần ngoài cổng, vui vẻ xin ông chủ chữ ký. Sự thân tình đó khiến chúng tôi tò mò về ông chủ của quán Mandarin, số 24, đường Trần Cao Vân, TP Huế.

 

Hình anh Phan Cử chụp chất chứa đầy những kỷ niệm về một tuổi thơ lênh đênh kiếp vạn đò (ảnh lấy từ trang web www.mrcumandarin.com).

 

Từ đam mê đến duyên “nhiếp ảnh”

Bước vào quán Mandarin, đập ngay vào mắt chúng tôi là những bức ảnh đủ loại kích cỡ lớn bé treo dọc bên tường. Nhìn vào đó, ít ai ngờ chủ nhân của chúng chỉ là một người chụp ảnh nghiệp dư, ông tên Phan Cử.

Phan Cử là một người con sinh ra trên chiếc đò lênh đênh sông nước. Ký ức tuổi thơ in sâu vào tâm trí ông là hình ảnh người cha mệt nhọc, mồ hôi chảy đầy trên khuôn mặt xạm đen vì nắng gió, cùng chiếc xích lô lòng vòng chở khách trên những con đường Huế, để rồi tối về mệt nhọc nằm ngủ xoài bên mạn thuyền; là hình ảnh người mẹ dáng gày còm cùng chiếc thúng đầy bánh ram, bánh lọc, bánh ít mỗi buổi sáng dạo ngoài đường bán ở mọi ngóc nghách, ngõ hẻm và từng đêm lại phải đi đúc gạch, bờ lô thuê bên chợ... Cho đến khi UBND TP Huế có dự án di dời dân vạn đò lên bờ, ông bắt đầu sợ. “Khi nghe tin đó, tôi chững người lại suy nghĩ phải làm cái gì đó để ghi lại những kỷ niệm tuổi thơ sắp mất”, ông Cử bộc bạch.

 

Ông sợ rồi một ngày quay trở về bến đò xưa không còn được ngắm nhìn từng lũ trẻ đùa vui trên sông, không được nhìn cảnh sinh hoạt của bà con vạn đò dù nghèo khó nhưng đầy tình cảm và giản dị, mộc mạc như đời sống trên sông nước.

Thế là từ trăn trở với kỷ niệm tuổi thơ, người thợ hàn xì (nghề ông Cử làm khi đó – PV) quyết định bước vào nhiếp ảnh. Đến với nhiếp ảnh khi đã qua tuổi 40, ngoài chiếc máy ảnh hiệu Mamiya cũ rích mượn được của một người bạn, ông không biết gì đến chụp ảnh. Nhưng bằng niềm đam mê, lòng quyết tâm, ông đã dấn thân vào chụp ảnh. Lúc đầu ông chỉ chú tâm chụp những gì thuộc về đời sống vạn đò, những hình ảnh sinh hoạt cuối cùng của người dân nơi đây trước khi lên bờ định cư. Nhưng “đã say mê cái nghiệp ni rồi thì lại muốn đi chụp mãi...”, ông Cử tâm sự. Ông bắt đầu đặt chân đến mọi vùng đất của Huế, đến với người dân tộc ở A Lưới, rảo qua vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, những buổi sinh hoạt chợ bên sông... Qua thời gian, những bức ảnh của ông dần có hồn, ống kính đặc tả được mọi sắc thái cuộc sống xảy ra xung quanh.

Ban đầu ông chỉ trưng bày ảnh trong quán của gia đình để trang trí, tạo nên sự mới lạ trong cách bài trí. Sau đó, vì muốn có một chút quà cho du khách mỗi lần ghé thăm quán, ông in thành những tấm bưu ảnh nhỏ, gửi tặng du khách miễn phí. Cứ thế, những bức bưu ảnh kèm chữ kí của ông chủ quán Mandanrin theo chân các đoàn khách du lịch đến nhiều nơi trên thế giới, để họ dành tặng cho người thân, bạn bè như chút kỉ niệm về thành phố mà họ đã có dịp ghé thăm. “Bức bưu ảnh không mấy tiền nhưng qua đó có thể đưa hình ảnh Huế đi đây đi đó, để họ hiểu hơn con người, thiên nhiên xứ Huế.”, ông Cử bộc bạch.

 

Khách du lịch chọn cho mình những tấm bưu ảnh do ông Cử chụp.

Ông luôn luôn thân thiện với khách nước ngoài.

Năm 1997, tình cờ trong một lần đến làm việc ở Việt Nam và ghé thăm Huế, ông Gérard Amigues, phụ trách về văn hoá của hội đồng Lot (Pháp) đã gặp Phan Cử. Cảm mến tài năng của Phan Cử, ông Gérard Amigues mang gần 100 bức ảnh Phan Cử gửi tặng về Pháp tổ chức triển lãm mang chủ đề “Phan Cử, cái nhìn về Việt Nam” tại thị trấn Cahors.

 

Sau này, trả lời một tờ báo của Pháp về lí do tổ chức buổi triển lãm, ông Gérard Amigues đã nói: “Tôi không thể ích kỷ giữ nó riêng cho tôi được. Tôi muốn chia sẻ những hình ảnh Việt Nam qua cái nhìn của Phan Cử, để người nước ngoài hiểu hơn về đất nước, con người Việt Nam. Và tôi cũng muốn bán những bức ảnh này làm chi phí cho Phan Cử sang gặp các nhà nhiếp ảnh lớn trên thế giới tại Cahors”. Từ đó, cuộc đời của người tự xem mình là “Đứa trẻ của dòng sông” (đây cũng là tên của cuộc triển lãm ảnh của Phan Cử tổ chức năm 1999 tại thị trấn Limogne, nước Pháp), cùng với quán Mandarin và những bức ảnh của ông được một số tạp chí du lịch nước ngoài đưa vào như một điểm hẹn, “thương hiệu” du lịch ở Huế, Việt Nam.

Chụp ảnh, du lịch một thú chơi

 

Thành lập năm 1991, quán Mandarin của Phan Cử được xem là một trong những quán làm du lịch đầu tiên ở Huế và được đưa vào sách Guide book năm 1993. Không chỉ được du khách nước ngoài biết đến, nơi đây còn là một điểm hẹn, điểm đến, cầu nối giữa những tấm lòng, những tổ chức từ thiện nước ngoài với người nghèo ở Huế. Một số nhân vật như đại sứ Na Uy, đại sứ Thụy Điển, vợ chồng GS Trần Thanh Vân mỗi lần đến Huế đều ghé thăm quán để gặp và gửi lời cảm ơn người “nhiếp ảnh gia” giản dị đã giúp họ trên con đường làm từ thiện và tìm hiểu Huế.

Hình ảnh một ông già mang nhiều máy ảnh, cùng đi với khách nước ngoài chụp ảnh ở các địa danh, vùng quê Huế đã khá quen thuộc với một số người dân nơi đây. Chất “vạn” (vạn nẻo đường – PV), “đò” (lênh đênh, gập ghềnh) đã kết tinh trong cái nhìn cuộc sống của ông, cho ông có được những bức ảnh đầy mới lạ mà con mắt bình thường khó nhận ra. “Những bức ảnh đó may mắn mà tui chộp được, nhưng muốn có được sự may mắn tui đã phải rong ruổi nhiều ngày, đi sâu vào đời sống người dân”, ông nói.

Phan Cử xem du lịch và chụp ảnh như là thú chơi riêng của mình. Ông nói du lịch không phải đâu xa xôi mà chính ở những gì diễn ra bình thường xung quanh cuộc sống của con người bản địa. Đó cũng chính là nét đẹp trong phong cách chụp ảnh của ông. Ông chụp tất cả những gì được cho là đời sống bình dân, giản dị, có thể là chuyến họp chợ, đánh bắt trên sông, cảnh nông dân thu hoạch lúa, những đứa trẻ chăn trâu trên cánh đồng... Mỗi bức ảnh lại có một vẻ đẹp riêng mà ông muốn dùng nó để làm du lịch, để gửi tặng cũng đồng thời quảng bá hình ảnh Huế cho người nước ngoài.

Trên mỗi dặm đường, ông lại góp nhặt cho bản thân vốn kiến thức về những địa danh, những món ăn Huế hay đơn giản chỉ là những trung tâm nuôi người già neo đơn, trẻ em mồ côi không nơi nương tựa mà ông cho là cần thiết với khách du lịch, cho các tổ chức từ thiện của nước ngoài ở Việt Nam. Để mỗi lần được khách nước ngoài hay tổ chức từ thiện nào đó yêu cầu hướng dẫn, giúp đỡ ông sẽ sẵn sàng làm nhiệt tình. Không ít lần các tổ chức từ thiện như Eurasia Thụy Sĩ, DOVE (Developmentof Vietnam Endeavors, Hoa Kỳ), Liên đoàn bóng đá Na Uy... nhờ ông làm người chỉ dẫn và giúp đỡ đến một số địa điểm để phục vụ hoạt động từ thiện ở Huế. Thương hiệu du lịch quán Mandarin được nhiều người biết đến từ đó.

Chưa một lần những tác phẩm của Phan Cử được mang đi thi hay tham gia một hội, đoàn nào về nhiếp ảnh. Bản thân ông cũng không nhận mình là một nhà nhiếp ảnh. Nhưng nếu bạn một lần ghé thăm quán Mandarin café, hoặc vào trang web www.mrcumandarin.com, ngắm nhìn những bức ảnh do ông chụp không qua xử lý ảnh sẽ thấy được cái tài ẩn trong con người đặc biệt này.