Giải mã thành công của ngoại giao Việt Nam

Giới quan sát nước ngoài ngay lập tức đã bình luận rằng: Đây là một trong những thành công ngoại giao lớn nhất của Việt Nam từ trước đến nay.

Mặc dù rất bận rộn, Đại sứ Lê Lương Minh, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại LHQ vẫn dành thời gian chia sẻ với độc giả Báo Gia đình & Xã hội về những thời khắc đáng nhớ trong chặng đường 10 năm Việt Nam chuẩn bị cho vị trí quan trọng này.

Khi được các nước châu Á gửi gắm niềm tin

Chúng ta đưa ra quyết định ứng cử vào HĐBA từ tháng 2/1997. Nhìn lại 10 năm đeo đuổi và chuẩn bị cho vị trí quan trọng này, đối với tôi, có lẽ thời khắc đáng nhớ nhất là lúc Nhóm các quốc gia châu Á tại LHQ thông qua Việt Nam là "ứng cử viên duy nhất" cho ghế uỷ viên không thường trực HĐBA dành cho Nhóm này trong nhiệm kỳ 2008-2009.

Khi đó là tháng 10/2006. Theo thông lệ, Nhóm châu Á chỉ thông qua "ứng cử viên duy nhất" của mình 4 tháng trước ngày bầu cử nhưng tại cuộc họp ngày 27/10/2006, nghĩa là một năm trước bầu cử, thông qua Chủ tịch Nhóm lúc đó là Đại sứ Nhật bản,  tôi "đánh bạo" đề nghị Nhóm thông qua trường hợp của ta. Mặc dù đã đánh giá được thái độ khá "thuận" từ các nước, tôi vẫn "thấp thỏm" vì chỉ cần một ý kiến chưa đồng ý, có thể không phải họ không ủng hộ ta nhưng quy định nội bộ không cho phép họ cam kết sớm, thì việc sẽ không thành. Và như vậy ta sẽ phải chờ đợi thêm nhiều tháng nữa, đồng thời tiếp tục đeo đuổi việc vận động các nước trong Nhóm thông qua, vận động để các nước ngoài châu lục (các nước không thuộc châu Á) ủng hộ, cùng lúc trong tâm trạng "chắc gì đã trúng" lại phải chuẩn bị nhân lực, vật lực để tham gia công việc của HĐBA trong trường hợp ta có được chiếc ghế này. Thêm phần "thấp thỏm"  vì trước đó có tin đồn một vài nước thuộc diện "đại gia" có ý định ứng cử.

Thế rồi, giờ G đã đến. Trong cuộc họp ngày 27/10, khi Chủ tịch nhóm nêu vấn đề, lần lượt tất cả các tấm biển ghi tên các nước trong phòng họp được giơ lên. Một sự hồi hộp được kiềm chế, sự hồi hộp ít ai nhận thấy ngoài các cộng sự của tôi. Trong rừng biển kia liệu có...? Một, hai... rồi tất cả các nước phát biểu đều bày tỏ tin tưởng, gửi gắm niềm tin của châu Á cho Việt Nam.  Không còn thời gian, Chủ tịch dừng lại sau đại biểu thứ 19 (châu Á có 53 quốc gia) và sự im lặng tán đồng sau câu hỏi "Có ai có ý kíến gì khác?"- Không ai cả!!! Tôi tự nói với mình: "Chúng ta đã trúng cử!". Có thể sớm vui mừng như vậy vì châu Á chắc chắc được một ghế không thường trực trong HĐBA niên khoá 2008-2009. Trở thành ứng cử viên duy nhất (hay còn gọi là ứng cử viên không có tranh chấp) cũng có nghĩa cánh cửa vào cơ quan quyền uy nhất của LHQ gần như đã được mở cho Việt Nam. Một kỷ niệmthật ngọt ngào!Và chúng ta đã có thể mỉm cười khi kết quả cuộc bỏ phiếu ngày 16/10/2007 được công bố với số phiếu ủng hộ gần như tuyệt đối dành cho Việt Nam: 183/190.

Một kỷ niệm thật ngọt ngào!

Rất nhiều, rất nhiều cái bắt tay siết chặt, những lời chúc mừng nồng ấm từ bè bạn các nước. Hôm đó, tôi đã phải rời phòng họp Đại hội đồng muộn nửa giờ và cuộc gặp gỡ với báo chí đã diễn ra trễ hơn so với dự kiến. Còn nhớ phóng viên nổi tiếng của đài truyền hình CNN Richard Roth kết thúc buổi phỏng vấn bằng nhận xét: "Các nhà ngoại giao được huấn luyện để che giấu cảm xúc. Tôi thấy các đồng sự của ông đang rất vui". Đúng là chúng tôi rất vui và chẳng ai phải che giấu cảm xúc tuyệt vời ấy. Và những nụ cười rạng rỡ không phải che giấu đó đã nằm trên mặt Thời báo New York ngày hôm sau.                                   

Thông điệp ấy đòi hỏisự chân tình

Hoạt động lobby (vận động hành lang) rất  phong phú, nhiều dạng và đôi lúc cực kỳ "tinh vi", nhiều khi cần và rất tốn tiền. Chúng ta không chủ trương lobby theo kiểu này, không phải chỉ vì chúng ta còn nghèo. Trong ngoại giao, không phải lúc nào cũng "mạnh vì gạo, bạo vì tiền". Ngoại giao Việt Nam đã từng làm nên những chiến tích lừng lẫy nhất khi chúng ta nghèo nhất, khi mà đối phương đã có máy chữ điện tử thì chúng ta vẫn nhân tài liệu bằng mấy tập pô-luya lót giấy than, khi đối phương có keo công nghiệp thì ta đốt đít xoong làm chảy si niêm phong, khi cán bộ của ta đi họp, chẳng ai khác ai, đều trông như những mắc áo di động đeo trên người mấy bộ "com-lê tài chính"...Dân tộc Việt Nam được quý trọng ở cái tình và sự biết điều mà trong ngoại giao là khái niệm "chiếu cố lợi ích của nhau", ở chữ tín và sự thuỷ chung, ở sự đàng hoàng, sự độ lượng, biết nhìn về phía trước.

Sau khi được nhóm châu Á thông qua là ứng cử viên duy nhất, trong một năm vận động nước rút, tôi đã gặp riêng đại sứ của tất cả các nước để "lobby". Một Nhà nước Việt Nam của dân tộc Việt Nam sống có tình, trọng chữ tín, không cố chấp, đàng hoàng với chính sách đối ngoại rộng mở, nhất quán, minh bạch, luôn nhìn về phía trước và biết chiếu cố lợi ích chính đáng của các nước khác, một nước Việt Nam với những kinh nghiệm tích luỹ từ các cuộc  đàm phán chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình, kinh nghiệm của hơn 20 năm đổi mới và hội nhập… có đủ năng lực đảm nhiệm trọng trách tại cơ quan quyền lực lớn nhất của LHQ trong sứ mạng gìn giữ hoà bình và an ninh quốc tế chính là thông điệp tôi luôn cố gắng chuyển tới họ. Thông điệp ấy đã giúp chúng ta có được 183/190 phiếu tại cuộc bầu cử ngày 16/10/2007 vừa qua. Thông điệp ấy đòi hỏi sự chân tình, nhưng cần rất ít tiền để chuyển tải.   

Không thể nói thật,cũng không nói dối

Trong phương châm ngoại giao của tôi, sự chân thành được xếp ở vị trí số 1. Ngoại  giao là giao tiếp. Anh sẽ chẳng giao tiếp, nói chuyện được với ai, hoặc khi anh nói người ta "nghe mà không nghe" khi biết anh đang "xạo". Ngoại giao hiện đại là như vậy. Ngoại giao đa phương thời  hiện đại, thời internet lại càng như vậy bởi lẽ mọi thông tin chân thực hay dối trá dễ dàng được kiểm nghiệm qua các mạng lưới truyền thông phong phú, đa dạng và qua các tiếp xúc đa chiều. Chân thành là ngay cả khi không thể nói thật cũng không nói dối. Nói vậy không có nghĩa chân thành không có chỗ cho sự uyển chuyển, khôn khéo. Khi không thể chấp nhận một đề nghị của đại diện nước nào đó, nếu biết giải thích lý do chính đáng vì sao, biết làm cho họ hiểu ta không thể chấp nhận vì ảnh hưởng lợi ích quốc gia, thứ lợi ích mà bất cứ đại diện nước nào cũng phải coi là tối cao, là kim chỉ nam cho mọi hành động thì ta sẽ được cảm thông.

Ngoại giao đa phương là tìm cách thu hẹp bất đồng, để trong sự chằng chịt những lợi ích đan xen, đem lại được cho đất nước mình lợi ích cao nhất - thứ lợi ích đạt được thông qua đàm phán có thể cam go nhưng chân thành và lâu bền, thứ lợi ích mà người khác đạt được ít hơn cũng thấy thoả đáng và không mang cảm giác bị lừa gạt. Sự chân thành, uyển chuyển, khôn khéo giúp người làm ngoại giao đa phương khỏi mất nhiều thời gian đi tìm những câu trả lời đã có sẵn nơi đối tác.

Bình Châu