Gọi tên đá quý
GiadinhNet - Người ta gọi vị giáo sư khả kính này là "người có kiến thức thạch học uyên thâm", "người mở đường ngành ngọc học". Ông là GS.TSKH Phan Trường Thị - Viện trưởng Viện Đá quý và trang sức.
Viện Đá quý và trang sức nằm trong một căn nhà khiêm tốn trên phố Tuệ Tĩnh (Hà Nội). Viện thuộc Tổng hội địa chất nhưng lại là "mô hình kinh doanh tư nhân thuần túy" vì người góp sức, người góp công theo kiểu "lời ăn lỗ chịu". Hơn 15 năm nay, GS. TSKH Phan Trường Thị gắn bó với ngành ngọc học. Hàng ngày, nhiều người, trong đó có cả các đại gia chơi ngọc vẫn âm thầm lui tới địa chỉ này để gặp gỡ, trao đổi và nhờ GS Thị thẩm định chất lượng đá quý.
 |
|
GS Phan Trường Thị. Ảnh: Hà Dương |
Soi đá quý có tì vết hay không
|
Năm 1978, Phan Trường Thị nhận học vị tiến sĩ sau 3 năm làm nghiên cứu sinh. Năm 1981, ông nhận học vị Tiến sĩ khoa học chuyên ngành Địa chất khoáng vật của Trường Đại học Tổng hợp Lômônôxốp (Nga) danh tiếng. Ông là thế hệ thứ ba được nhận học hàm giáo sư ngành Địa chất, chỉ sau GS. Nguyễn Văn Chiển - người mà cả ngành Địa chất Việt Nam gọi là thầy và GS. Tống Duy Thanh. |
Các thiết bị thí nghiệm từ kính hiển vi ngọc học có lắp cáp quang, đèn chiếu tia cực tím sóng dài và sóng ngắn, quang phổ kế đến máy đo chiết suất, kính lúp hiện đại... đều do giáo sư Thị mua và là những loại mới nhất. Tính ra, tổng trị giá gần 200.000 USD.
Cầm trên tay một thiết bị nhỏ nhắn, GS Thị giới thiệu: Cái này giá chỉ hơn 1.000 USD thôi nhưng có thể giúp đo chính xác kích thước của những viên kim cương gắn trên vòng hoặc nhẫn mà không cần tháo ra. Thông tin hiển thị bằng kỹ thuật số nên hoàn toàn chính xác. Một thiết bị khác mà theo GS Thị giá cũng chỉ chừng 3.000 USD nhưng có thể giúp xác định bất kỳ viên đá quý nào có tỳ vết hay không. Đó là chiếc kính hiển vi chuyên dụng, có lớp ngăn cách ánh sáng từ dưới chiếu lên.
Giọng nói đậm chất Nam Trung Bộ, dáng vẻ chân chất nhưng cởi mở, GS Thị chia sẻ: Chỉ trong vòng 6 tiếng, bằng công nghệ hiện đại, người ta có thể tạo ra được những viên kim cương nhân tạo giống y hệt kim cương tự nhiên (phải mất hàng chục triệu năm trong lòng đất mới hình thành) cả về màu sắc, độ sáng... Tuy nhiên, so với kim cương tự nhiên, kim cương nhân tạo rẻ gấp nhiều lần. Ví dụ kim cương tự nhiên 5,3 ly có giá khoảng 50 triệu đồng, trong khi đó, kim cương nhân tạo 5,4 ly, giá khoảng 450.000đ/viên. Do đó, nếu không qua kiểm định thì không thể xác định đâu là kim cương thật và kim cương "dỏm".
Kiểm định kim cương tưởng chỉ là công việc khoa học thuần túy nhưng nó lại thể hiện rõ nét "nhân tình thế thái" trong cơ chế thị trường. Lợi nhuận đã khiến cho nhiều "con buôn" tìm đến nhờ GS Thị xác nhận khống nhằm "lên đời" kim cương. Tuy nhiên, ông đã thẳng thừng từ chối.
Hay như có trường hợp, một đại gia đến nhờ ông kiểm định viên "dạ minh châu" mua với giá nửa triệu USD nhưng lại là hàng “dỏm”. Rồi có trường hợp lại méo mặt khi GS Thị chỉ ra, trong số 200 viên kim cương, có tới 2/3 số đó là đồ “dỏm”. Trường hợp ngược lại thì khi nhặt được ngọc, có người định bán vài trăm nghìn đồng vì không hiểu giá trị, nhưng khi được GS Thị tư vấn đã bán được hàng trăm triệu đồng.
 |
Công nghệ "lên đời" kim cương
|
Thời xưa, việc giám định ngọc vẫn được trân trọng gọi là "biện ngọc", ngày nay thì gọi là "kiểm ngọc". Còn giám định kim cương, đá quý theo phương pháp khoa học và bằng các thiết bị hiện đại được gọi là "ngọc học" (gemology). Ở Việt Nam "nhà ngọc học" đầu tiên là GS Địa chất Phan Trường Thị. |
Giá trị viên kim cương tuỳ thuộc vào 4 tiêu chuẩn (4C): trọng lượng (Carat), độ tinh khiết (Clarity), màu sắc (Color) và trình độ chế tác (Cutting). Trên bảng giá kim cương quốc tế (bảng giá Rapaport ), giá kim cương tuỳ thuộc vào các cấp trọng lượng được xếp vào 18 ô riêng biệt. Ví dụ trong ô 1,00 - 1,49 carat (khoảng 6,5- 7 mm đường kính).
Do vậy, ngoài kim cương nhân tạo, người ta còn tìm cách "lên đời" đá quý bằng nhiều cách khác nhau. Chẳng hạn như dùng lò phản ứng hạt nhân để đổi màu theo ý muốn. Tại một triển lãm về đá quý ở Việt Nam, GS Thị đã dùng bút thử phát hiện ra một mẫu đá quý bị nhiễm phóng xạ và đã yêu cầu ban tổ chức loại bỏ.
"Đá Topaz ở Thanh Hóa nguyên bản màu trắng, nếu người ta cho qua lò phản ứng hạt nhân thì đổi sang màu xanh tuyệt đẹp. Tuy nhiên, sản phẩm này sẽ nhiễm phóng xạ trong vòng 6 tháng. Ai mang theo nó sẽ cực kỳ nguy hiểm" - GS Thị cho biết.
Một phương pháp khác là dùng máy gia tốc nguyên tử, không bắn phá vào hạt nhân nên không bị nhiễm phóng xạ. Theo GS Thị, Ấn Độ là nước sử dụng công nghệ này rất rộng rãi. Chiếc máy này có giá khoảng 1 triệu USD. Hiện Việt Nam đã nhập về 6 chiếc nhưng chủ yếu được dùng để tiệt trùng thực phẩm an toàn.
Công nghệ "lên đời" kim cương phổ biến hiện nay là "hấp" trong thiết bị có nhiệt độ cao và áp suất cao (khoảng 2000 độ, áp suất gấp 30 nghìn lần áp suất không khí). Thiết bị này tuy có thể đổi màu đá quý theo ý muốn nhưng lại làm thay đổi cấu trúc nên khiến cho chúng giòn hơn. Người tiêu dùng không chỉ bị đánh lừa bởi sự "nâng cấp" mà còn phải gánh chịu hậu quả do sản phẩm rất dễ rơi vỡ.
Nếu không nhận biết được sự "lên đời" nhân tạo đó thì giá trị viên kim cương sẽ nâng cao rất nhiều lần. Ví dụ, viên kim cương màu G giá 10.100USD/carat, nếu được lên màu D sẽ có giá 23.100 USD/carat. Chính vì lý do này GS Thị đã nhập về một thiết bị điện tử hiện đại có thể nhận biết được đâu là kim cương đã qua HTHP hoặc không. "Hiện các công ty kinh doanh đá quý không thích công bố thông tin về HTHP đâu. Vì lợi nhuận nên họ muốn giấu", GS Thị khẳng định.
Tại Viện Đá quý và trang sức, bất kỳ viên kim cương (hoặc đá quý) sau khi qua các khâu kiểm định được bọc vào một lớp giấy bóng cứng có in mã vạch ứng với giấy chứng nhận đi kèm. Trên giấy chứng nhận ghi rõ các thông tin về sản phẩm như: Kim cương thiên nhiên, trọng lượng, độ tinh khiết, màu sắc, mức độ chế tác. Toàn bộ chứng nhận này sau đó được GS Thị công bố trên website của Viện để đảm bảo tính công khai, minh bạch mà bất kỳ người nào cũng có thể tra cứu.
|
Giáo sư Phan Trường Thị không chỉ là người tiên phong ứng dụng công nghệ trong việc xác định giá trị đá quý mà ông còn là người khởi đầu cho ngành ngọc học tại Việt Nam. Học trò của ông hiện đã đi nhiều nơi, giữ các vị trí quan trọng tại các phòng kiểm định đá quý của doanh nghiệp lớn. |
Lê Yên
Bình luận (0)
Ý kiến của bạn
Thông báo
