Hạt hy vọng

Hạt, mầm, chồi, lá, cành, cây... các bước sinh trưởng của một cây thực vật trong tương quan so sánh với con người, có những điểm tương đồng, gần gũi, đẹp và thiết tha hơn cả ca từ “Tình cây và đất” của nhạc sĩ Tô Thanh Tùng: “Đất vắng cây đất ngừng ngừng hơi thở/ Cây thiếu đất, cây sống sống với ai / Chuyện trăm năm ân tình cây và đất/ Cây bám rễ sâu, đất ôm chặt tận đáy lòng/...Rồi mai đây anh là đất em là cây/ Vĩnh phúc cho ai biết rằng từ đó mùa Xuân vĩnh hằng”.

Ngày nay, với cách mạng công nghệ 4.0, việc lai ghép, cải tạo giống, tạo ra hoa, quả trái mùa là bình thường. Rau, cây đâu chỉ sống nhờ đất, còn được trồng bằng phương pháp thủy canh, việc tạo ra giống mới, năng suất cao trong nông nghiệp chỉ là “sơ giản” - các bậc thang đầu của tháp khoa học công nghệ cao ở thời sử dụng mọi thứ thông mình, tự động, robot hóa, trí tuệ nhân tạo, thậm chí đã có những nghiên cứu về... sửa gene người.

Vẫn đang có những nghiên cứu nhằm thúc đẩy thần tốc quá trình sinh trưởng của rau, củ, quả, hoa trước áp lực dân số Trái đất tăng, nguy cơ thiếu lương thực đang cận kề. Các tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ đang hướng mọi hoạt động vào xu thế chung của toàn cầu: Làm chậm tốc độ gia tăng nhiệt độ Trái đất kéo theo nhiều hệ lụy bi kịch của biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển bền vững. Mà để phát triển bền vững, nhất thiết phải tôn trọng hệ giá trị truyền thống kinh điển, trở về với quy luật tự nhiên vốn có, không nên đảo lộn cưỡng ép, đốt cháy giai đoạn thái quá, nhất là với quá trình sinh trưởng của các loài động, thực vật liên quan trực tiếp đến đời sống hằng ngày của con người.

Loài người sinh sôi, chiếm và tàn phá môi trường sống của nhiều loài. Thoạt đầu cứ tưởng loài thông minh văn minh nhất giữ vai trò lớn nhất với hành tinh này, song hiện thực và các cảnh báo, nguy cơ về tương lai Trái đất đã chứng minh, loài văn minh nhất lại là loài tham ác tinh vi nhất.

Cứu lấy Trái đất ngay từ hôm nay, là từ những hành động thiết thực: bảo vệ đất, không khí, nguồn nước sạch quanh chúng ta. Chất thải nhựa, nilon tước đoạt môi trường sống của loài trên cạn, dưới nước và cả các loài chim. Diện tích đất nông nghiệp, đất cho cây xanh, đất rừng thu hẹp, trong khi nước biển dâng, biển lấn vào đất liền và có thể nhấn chìm một số thành phố lớn trên thế giới vài chục năm tới.

Trở về với tự nhiên, sống chan hòa, thân thiện với thiên nhiên, là cách để chúng ta chuộc lỗi, tự cứu mình trước khi quá muộn. Hối hả, khẩn trương hành động từ mỗi cử chỉ, ý nghĩ thanh lành, là tìm cho mình sự sống bình yên.

Tôi nhớ lại bài tập khoa học thường thức tiểu học: Làm nảy mầm hạt đỗ, hạt đỗ xanh, đen, đỗ tương được đặt lên mấy bông gòn thấm nước, đến lúc hạt nảy mầm, nhô ra chiếc lá xanh tí xíu thì đem đến trường nộp cho cô giáo.

Thật thích thú, hãnh diện khi tự tay gieo hạt, tưới cây rồi được nhìn cây cà chua, ớt ra hoa, đậu quả, rồi quả lớn dần. Đến lúc quả chín, tôi tự tay hái cà chua đưa mẹ nấu canh, hái ớt cho bố ăn (bố tôi ăn cay rất giỏi, một gia vị không thể thiếu mỗi bữa ăn). Mảnh vườn nhỏ trước nhà ấy, chỉ tồn tại đến khi tôi học cấp 3 thì buộc phải san phẳng làm sân để nới nhà ra, vì chật. Sao chúng ta hay nghĩ tiếc tuổi thơ, thời trẻ dại vì thời ấy, từ ngày thường đến ngày Tết, chúng ta có đông đủ người thân hơn, có thiên nhiên không gian nhiều hơn, người với người với muôn loài gần gũi nhau hơn. Bây giờ, sống ở đô thị tấc đất tấc vàng là sống giữa tầng bê tông thì sở thích sở hữu một mảnh vườn, được làm vườn quả là khó thỏa lòng, xa xỉ. Không gì không có cách, có giải pháp, lối thoát. Không có vườn thì trồng cây vào chậu, gieo hạt - trồng rau vào thùng xốp đặt ở balcon, sân thượng hay tranh thủ “canh tác” ở rẻo đất lưu không hẹp giữa các dãy, tòa nhà.

Một trong các tiêu chí đánh giá đạo đức con người, là sống nghĩa tình, biết trước sau, biết tri ân, trọng đạo lý. Người lớn vẫn dạy trẻ con nói cảm ơn, nhắc hay trách nhau về lòng biết ơn, ăn ở.

Và đến lúc, không thể chậm hơn, chúng ta cần nhắc nhau và dạy cho con cháu biết ơn Cây. Các loài cây, từ bé nhỏ như cây rau cây thuốc, lớn để làm đồ gỗ gia dụng, làm nhà; từ chiếc cũi trẻ thơ đến cỗ quan tài cho người quá cố, đều từ cây. Cây đồng hành, chia sẻ, chở che, giúp đỡ chúng ta. Hệ từ nông nghiệp vẫn được dùng thường xuyên, trong đời sống phản ánh tư duy nghìn đời của một quốc gia văn minh lúa nước như: Hạt, mầm, cây dùng để chỉ con người. Chúng ta cần biết ơn cây, về sức sống bền bỉ, dẻo dai, kiên cường của chúng. Chỉ cần một kẽ đất, một hốc ẩm, hạt dễ dàng nảy mầm. Thậm chí củ tỏi, củ hành khô, hạt lạc, hạt mít lăn ở góc bếp, gầm giường cũng mọc mầm, trổ lá. Vỏ hạt dày đến mấy, chỗ sống hạn hẹp thế nào đâu thể ngăn nổi mầm tách vỏ, vươn ra. Niềm ham sống vô tư, ngẩng lên bằng mọi giá của mầm, của cây là điều mà loài người phải nghiêng mình. Đừng nghĩ chỉ những gì vĩ đại, cao siêu mới khiến ta kính nể, cúi đầu. Những vĩ nhân đích thực vĩ đại có khi chỉ ở chỗ biết bái một cây hoa đẹp, hay quỳ xuống nâng niu một mầm xanh!

Hạt mầm, cỏ cây không thể/không nên tạo ra bằng công nghệ nhân tạo. Hạt mầm có khi được ươm chăm, đa số tự tồn tại, cùng làm nên sự sống lớn lao của Trái đất này. Hạt mầm không chỉ là của cây. Hạt mầm còn là phôi thai các loài sinh vật, trong đó quý giá và bảo bọc, yêu thương nhất, là mầm em bé - tương lai nhân loại. Trẻ em được nuôi dạy tốt, là hạt mầm quý, những tài năng thần đồng mọi lĩnh vực là hạt giống vô giá của tương lai.

Xuân được coi là mùa sinh sôi, vạn vật nảy lộc đâm chồi. Cứ thấy hạt, mầm là thấy sức sống và hy vọng. Đại thi hào Đức J.Goethe có câu bất hủ: “Mọi lý thuyết đều màu xám. Chỉ cây đời mãi mãi xanh tươi”.

Và như thế, người cũng là loài “Cây đặc biệt”. Người miền núi quê tôi có câu: “Rễ cây thì ngắn. Rễ người thì dài”. Cây đời ấy, là cây của tự nhiên, cây người. Có cây là có màu xanh. Có hạt là có mầm. Vòng đời của cây - vòng đời của người quyến luyến một sức sống truyền đời bất diệt. Hạt hy vọng nảy từ niềm ham sống quyết liệt, đòi quyền sống, cần mẫn và kiêu hãnh vươn cao, đón ánh sáng mặt trời.

Tuỳ bút của Vi Thùy Linh