Hưởng ứng Ngày quốc tế người cao tuổi (1-10): Để người cao tuổi có cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc hơn

Để thích ứng với “già hoá dân số”, theo Tổng cục DS-KHHGĐ, các địa phương cần đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động "Toàn xã hội chăm sóc, phát huy vai trò NCT". Ảnh: H. Quang

“Đấu tranh chống phân biệt tuổi tác”

Đây là chủ đề được Liên Hợp Quốc đưa ra nhân ngày Ngày Quốc tế NCT 1/10 năm nay. Tổng Giám đốc WHO (Tổ chức Y tế thế giới) kêu gọi tiến hành một chiến dịch toàn cầu về chống phân biệt tuổi tác, để hỗ trợ các quốc gia, khu vực và quốc tế trong nỗ lực nhằm thay đổi chính sách và thực tiễn hưởng ứng chủ đề này.

Mặc dù vị trí, vai trò và ảnh hưởng của NCT đối với thế giới ngày càng được khẳng định, song việc phân biệt đối xử và chăm sóc nhóm đối tượng này vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề và thực trạng này ảnh hưởng đến tất cả các mặt thể chất, tinh thần của NCT. Các vấn đề phải kể đến đó là: NCT phải đối mặt với các khó khăn như bị cô lập trong xã hội, bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi trong mối quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình, trong cộng đồng và toàn xã hội, trong đó định kiến về tuổi tác là một vấn đề nan giải. Phân biệt tuổi tác là biểu hiện đang diễn ra hàng ngày và ở khắp mọi nơi là nỗi buồn của NCT. Bên cạnh chuyện không còn làm việc, các dịch vụ xã hội hạn chế và cách tuyên truyền rập khuôn về NCT của các phương tiện truyền thông, sự phân biệt tuổi tác đang khiến một bộ phận người NCT bị đào thải ra khỏi cộng đồng vào thời điểm họ rất cần được quan tâm.

Truyền thống của người Việt Nam là "kính lão đắc thọ, tôn kính cha mẹ". Thời gian qua, Đảng và Nhà nước luôn biết ơn và ghi nhớ trách nhiệm NCT. Nhiều chủ trương, chính sách được ra đời nhằm chăm sóc, phát huy và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của NCT.

Theo ông Đào Ngọc Dung, Bộ trưởng Bộ LĐTB&XH, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Vì NCT Việt Nam, NCT Việt Nam đã được hưởng nhiều chính sách như về chăm sóc sức khỏe, bảo trợ xã hội, chúc thọ và mừng thọ, các hoạt động văn hóa, giáo dục, thể dục, giải trí, du lịch, giảm giá vé khi tham gia giao thông... Một số nhóm NCT đặc biệt khó khăn nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước, như: NCT cô đơn không nơi nương tựa, người từ 80 tuổi trở lên mà không có lương hưu, hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội còn được hưởng trợ cấp hàng tháng với mức tối thiểu 270.000 đồng/tháng; NCT nghèo cô đơn không người phụng dưỡng đủ tiêu chuẩn được nuôi dưỡng trong các trung tâm bảo trợ xã hội của Nhà nước tại địa phương.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng thừa nhận, các nhóm chính sách mới chỉ đáp ứng được phần nào cuộc sống của người cao tuổi, đặc biệt là chính sách bảo trợ xã hội mới chỉ tập trung vào nhóm NCT đặc biệt khó khăn. Thống kê mới nhất của ngành bảo trợ xã hội cho thấy, nhu cầu của NCT được nuôi dưỡng, chăm sóc tại các trung tâm rất lớn. Nhưng khả năng đáp ứng của các trung tâm bảo trợ xã hội của Nhà nước còn hạn chế. Cả nước mới có khoảng 100 Trung tâm chăm sóc NCT của Nhà nước, tư nhân. Mỗi trung tâm chỉ tiếp nhận tối đa được từ vài chục tới hơn 100 NCT.

Chăm sóc NCT, trách nhiệm của cả cộng đồng

Các nghiên cứu cho thấy, trung bình mỗi người già ở cộng đồng mắc ba bệnh mãn tính. Các bệnh mãn tính mà NCT thường mắc là: Tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ, đái tháo đường, ung thư, phổi tắc nghẽn mãn tính, thoái hóa khớp, loãng xương, sa sút trí tuệ… đòi hỏi được chăm sóc cao hơn so với các độ tuổi khác.

Ứng phó với một xã hội già hóa, theo các chuyên gia, hình thức hiệu quả nhất chính là phát huy vai trò NCT trong cộng đồng, nhằm biến những thách thức thành cơ hội và động lực của sự phát triển. Hiện có hàng trăm mô hình chăm sóc NCT tại cộng đồng do Nhà nước và nhiều tổ chức, cá nhân thực hiện. Tuy nhiên, những mô hình này vẫn còn nhiều thách thức do nguồn kinh phí hạn hẹp, cơ sở hạ tầng còn rất hạn chế; nguồn nhân lực chưa ổn định và đáp ứng nhu cầu chăm sóc. Trong khi đó, chăm sóc sức khỏe NCT đòi hỏi một hệ thống lão khoa đầy đủ từ Trung ương tới địa phương. Tuy nhiên, theo Bộ LĐTB&XH, để mô hình tư nhân chăm sóc sức khỏe NCT phát triển và phần nào giảm sức ép lên hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện nay, Nhà nước cần có thêm chính sách cơ bản như khuyến khích phát triển các loại hình trung tâm bảo trợ của doanh nghiệp, tập đoàn; tạo cơ chế nhất định về thuế, đất đai; đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ; tăng cường phối hợp giữa các trung tâm trên địa và cơ quan quản lý Nhà nước nhằm đạt hiệu quả chung.

Để giữ vững, ổn định quy mô dân số, thích ứng với “già hóa dân số”, theo Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế), cần đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động "Toàn xã hội chăm sóc, phát huy vai trò NCT", tăng ngân sách cho Chương trình DS-KHHGĐ. Điều đó đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách cần có tầm nhìn chiến lược nhằm xây dựng các chính sách an sinh xã hội phù hợp với các chuyển đổi về cơ cấu dân số nước ta, góp phần phát triển bền vững quốc gia từ góc độ dân số. Theo ông Nguyễn Văn Tân, Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục DS-KHHGĐ, với khả năng của mình, Tổng cục DS-KHHGĐ đã xây dựng các mô hình chăm sóc toàn diện NCT dựa vào cộng đồng. Mô hình này đã tiến hành hơn 5 năm qua, được người dân hưởng ứng và thu được nhiều kết quả khả quan.

Ý kiến của các chuyên gia và các nhà nghiên cứu chính sách đều cho rằng, việc xây dựng chính sách, chiến lược chăm sóc NCT mục đích cuối cùng phải đạt 3 tiêu chí: Tỷ lệ tàn tật và ốm đau NCT xuống thấp, các hoạt động chân tay và trí óc của NCT được phát huy để tăng trưởng kinh tế và NCT được tích cực tham gia các hoạt động xã hội để xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ. Để đạt được mục tiêu trên, các chính sách cần đồng bộ, nhanh chóng để ứng phó và thích ứng kịp với một xã hội “già hóa”.

Hà Anh