Lạ kỳ chuyện chen nhau “đầu đơn”… nhặt rác

Chị Nguyễn Thị Vân (ngồi giữa) trao đổi với phóng viên. Ảnh: N.H

Cơm chan nước mắt

Từ khi Khu liên hợp xử lý chất thải sinh hoạt TP. Thanh Hóa và các vùng phụ cận chuyển về xã Đông Nam (huyện Đông Sơn, Thanh Hoá) hoạt động, thì hàng chục hộ dân nghèo của xã này bỗng có thêm một nghề kiếm cơm mới - nghề bới rác. Sáng tinh mơ, hàng chục người đã í ới gọi nhau, chân ủng tay găng, mặt bịt kín chạy thật nhanh đến chỗ xe rác đầu tiên đổ vào bãi. Khi xe rác xả thải, không ai nói chuyện với ai, mỗi người một góc, lầm lũi, cần mẫn cào bới, nhặt thật nhanh những thứ có thể dùng hoặc bán được từ đống rác mới đổ. Sau khi cật lực với đống rác mới, mọi người tỏ ra thấm mệt, uể oải, họ lê những bao tải đựng những gì đã thu nhặt được về các lán nhỏ, phân loại phế liệu rồi cân bán.

Lau vội mồ hôi túa trên khuôn mặt nhem nhuốc, chị Nguyễn Thị Vân (29 tuổi, thôn Hạnh Phúc, xã Đông Nam) tâm sự: “Chồng em đi làm đá, nhà có 2 đứa con nhỏ sống cùng với bố mẹ chồng năm nay đã ngoài 60 tuổi quanh năm ốm đau, cả nhà chỉ có 2 sào ruộng nên khó khăn lắm. Trải qua mấy vòng bình xét, em mới được vào bãi rác. Biết độc hại nhưng vì cơm áo nên tặc lưỡi thôi”.

Mặt trời dần lên cao, cái nắng quái giữa thu gay gắt đổ xuống, bãi rác bốc lên một thứ mùi hôi thối nồng nặc. Một số người sau những giờ phút cật lực vật lộn với đống rác đã trở về dưới những lùm cây để nghỉ. Trong khi một số người khác vẫn cặm cụi “bán mặt cho rác, bán lưng cho trời”, rệu rã, lê những bước chân mệt mỏi cố tìm cho mình những gì còn sót lại. Cật lực mưu sinh đến trưa, không ít chị em vẫn cố ở lại chờ đợi những chuyến xe rác mới… Họ ngả cơm ra ăn ngay trên rác, bên bãi rác. Những cái đầu cúi xuống. Những dòng mồ hôi hay  nước mắt lăn dài trên âu cơm...

Xót xa phận người

Bãi rác hôi thối là nơi làm việc của hàng chục chị em có hoàn cảnh khó khăn.

Ngồi bên cạnh chị Vân, chị Nguyễn Thị Ngân, thôn Phúc Đoài, là một trong những thành viên có hoàn cảnh éo le. Chồng mất vì bị ung thư gan cách đây gần 1 năm. Một mình chị đang phải gánh trên vai 2 đứa con nhỏ, đứa lớn học lớp 2, đứa nhỏ học mẫu giáo. Suốt 3 năm chồng ốm đau, mọi của cải, đồ đạc trong gia đình lũ lượt đội nón ra đi. Trong khi nhà chỉ có vài sào ruộng không đủ chi tiêu cũng như trả những khoản nợ khổng lồ do trước đó vay mượn điều trị bệnh tật cho chồng. Mỗi khi đến ngày được vào nhặt rác, chị phải dậy từ sáng sớm, lo đồ ăn cho các con đâu ra đấy rồi mới theo các chị em khác đi làm. Mỗi tháng, cứ luân phiên các tổ thì chị có 7 lượt (7 ngày) được nhặt rác. Trung bình mỗi ngày, chị nỗ lực cũng cho thu nhập từ 150 nghìn đến 200 nghìn đồng. Còn những ngày không phải phiên mình thì hễ ai thuê gì thì chị làm nấy, từ cấy hái, cho đến cày bừa vất vả, miễn là có thêm thu nhập lo cho con cái là chị đều không từ.

Chị Lê Thị Mai (38 tuổi, thôn Hạnh Phúc) buồn bã: “Suốt ngày phải hít thứ không khí nồng nặc, ruồi nhặng bu đầy nhưng vì miếng cơm manh áo nên phải cắn răng chịu đựng chứ biết làm sao. Chồng tôi đi làm phu đá nguy hiểm lắm, tính mạng lúc nào cũng treo lơ lửng trên những vách đá nhưng thu nhập cũng chẳng là bao. Đứa con đầu đang học đại học, đứa thứ hai học lớp 7, nhà chỉ có hơn sào ruộng, được vào đây làm chúng tôi còn may mắn hơn nhiều chị em khác”. Câu chuyện bị cắt ngang vì một chiếc xe chuyên dụng chở rác mới đang tiến vào bãi, các chị ào ra như những con thiêu thân. Bữa trưa đạm bạc coi như kết thúc giữa chừng!

Để được nhặt rác, cũng phải… cạnh tranh

Để vào được bãi rác, họ phải làm đơn và phải là người có hoàn cảnh khó khăn, có bảo hiểm y tế… sau khi được thôn, xã duyệt, Công ty Môi trường duyệt mới được cấp thẻ vào nhặt rác. Theo chị Nguyễn Thị Ngân (32 tuổi, thôn Phúc Đoàn) cho biết: “Để có cái thẻ vào bãi rác này cũng không phải là dễ. Muốn có được thẻ vào bãi, mọi người phải làm đơn. Sau khi gửi đơn, thì những người quản lý bãi rác, chính quyền địa phương phải kiểm duyệt, xác nhận (hoàn cảnh, thu nhập, sức khỏe…) xem có đúng với những gì trong đơn đã trình bày. Ngoài ra, mọi người còn phải cạnh tranh với nhau rất ác liệt, bởi người muốn được vào bãi nhặt rác rất nhiều. Đây có thể coi như một cuộc thi về hoàn cảnh vậy, ai “thắng” thì được vào nhặt rác, được cấp thẻ”.

Ông Phùng Sỹ Hùng - Phó Giám đốc xí nghiệp xử lý môi trường - Công ty THHH MTV Môi trường và Công trình đô thị Thanh Hóa cho biết: Những người nhặt rác ở đây chủ yếu là những người có hoàn cảnh khó khăn và có bảo hiểm y tế. Chưa hết, ngoài những yêu cầu bắt buộc về bảo hiểm y tế, có hoàn cảnh khó khăn, không có công việc ổn định thì người dân phải cam kết các quy định của công ty như: Không thu nhặt phế liệu khi các phương tiện máy móc của công ty đang hoạt động; không đi lại lộn xộn; chấp hành sự điều hành của công ty trong quá trình thu nhặt phế liệu; không trộm cắp; không tranh giành, cãi lộn gây mất trật tự. Nếu tai nạn rủi ro trong khu vực bãi chứa và xử lý rác thải của đơn vị (bị điện giật, bị ô tô chở rác, máy ủi, xe máy đâm va hay ốm đau, bệnh tật)… người dân phải chịu mọi hậu quả, công ty không có trách nhiệm bồi thường, thanh toán bất kỳ tổn thất nào…

N.Hưng-T.Giang/Báo Gia đình & Xã hội