Hà Nội
23°C / 22-25°C

Lãm Sơn Tự - Đại trụ rồng đá Đất Việt

Thứ năm, 04:00 22/01/2009 | Giải trí

Giadinh.net - Một tuyệt tác điêu khắc được tạc vào năm Quảng Hữu thứ 22 (1086), cột đá chùa Dạm với tên chữ “Lãm Sơn Tự” là công trình lưu truyền cho hậu thế một giá trị nghệ thuật đặc sắc của điêu khắc thời Lý - một nền điêu khắc đặc sắc bậc nhất trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam.

Phần còn lại của Đại trụ rồng đá (Ảnh: TG).

 
Trơ gan cùng tuế nguyệt gần 1.000 năm qua, công trình điêu khắc độc nhất vô nhị này vẫn giữ trong lòng không ít bí mật chưa được khám phá.

Như một huyền thoại

Thời gian gần đây, Kinh Bắc rộ lên thông tin về những “báu vật” mới được phát hiện, như mộ tổ nhà Lý ở Dương Lôi (còn nghi vấn), khuôn đúc trống đồng ở Luy Lâu (duy nhất có ở Việt Nam), lò gốm cổ Đương Xá (thế kỷ X, sớm nhất ở Việt Nam, còn nguyên vẹn), tượng có cốt xương thiền sư Như Trí (thời Lê, tại chùa Tiêu)... Tuy nhiên, khi lập danh sách hiện vật để đề nghị được công nhận là “bảo vật quốc gia” lên Cục Di sản Văn hoá, Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh vẫn liệt cột đá chùa Dạm là bảo vật đứng đầu. Men theo hàng trăm bậc được làm từ những phiến đá rêu phủ, chúng tôi tìm lên chùa để chiêm ngưỡng công trình tuyệt kỹ của cha ông. Cột đá Lãm Sơn Tự đứng vững chãi phía ngoài khuôn viên nhà chùa, một mặt tựa lưng vào núi Đại Lãm, một mặt hướng về phía Đông bao quát được cả một khoảng không rộng đến hàng nghìn mét vuông. Phần còn lại của cột đá hiện nay cao hơn 5 mét.
 

Cụ Phạm Thị Tẹo giới thiệu về dấu tích của chùa Dạm xưa (Ảnh: TG).

Xét về niên đại, nhiều nhà nghiên cứu thống nhất rằng cột đá chùa Dạm được tạc từ thế kỷ XI. Sự bí ẩn, kỳ lạ của cột đá này trước hết ở chỗ có rất nhiều giả thuyết cho rằng đây là một cột cờ. Phần trên của cột đá, có những hốc được đục vuông vắn, có giả thuyết cho đó là những mố để dựng một ngôi chùa một cột xưa kia. Tuy nhiên, giả thuyết được nhiều nhà khảo cổ học, nghiên cứu văn hóa lịch sử đồng tình, thì cột đá chùa Dạm là chiếc Linga, một biểu tượng trong tín ngưỡng phồn thực dân gian có nguồn gốc từ văn hóa Chămpa. Nhưng cũng có giả thuyết khác cho rằng, trên đỉnh cột đá cũng có thể là tòa sen, chứ không nghiêng về giả thuyết ngôi chùa trên đỉnh cột. Bởi hình tượng rồng đội tòa sen là mô típ rất phổ biến ở trong các ngôi chùa Việt. Những di vật thời Lý, như ở pho tượng A Di Đà của chùa Phật Tích, ở đế bệ hình bát giác có trang trí những hình rồng, những hình rồng này đều nằm ở phía dưới tòa sen, là nơi Phật an tọa. Nhưng đến nay, tất cả đều chỉ dừng lại ở giả thuyết.

Báu vật bị lãng quên

Tất cả sẽ không bị đưa vào màn bí ẩn nếu cột đá còn nguyên bản. Nhưng theo truyền khẩu của nhân dân địa phương, khoảng thế kỷ XVI cây cột đã bị sét đánh gãy. Cụ Phạm Thị Tẹo, người tình nguyện trông coi chùa kể: “Người xưa kể rằng, cột đá là tấm bia để tưởng nhớ đến tinh thần giữ nước của một người dân Việt...”. Tương truyền, người Trung Quốc yểm Cao Biền ở đất này để xâm chiếm nước ta. Họ nhờ một người dân đốt lần lượt 100 nén hương, cháy hết thì Cao Biền sẽ dậy. Nhưng người này, sau khi biết âm mưu của người Trung Quốc đã đốt 100 nén cùng một lúc, dẫn đến việc Cao Biền phải dậy non, không đủ sức mạnh để chiếm nước ta”. Cho dù đó chỉ là một truyền thuyết, nhưng tích “Cao Biền dậy non” vừa là niềm tin, vừa là niềm tự hào của tinh thần ý thức bảo vệ đất nước của người dân Việt.
 

Ông Phạm Mạnh Tập khoe giấy chứng nhận kỷ lục Việt Nam (Ảnh: TG).

Cụ Tẹo cho biết thêm, cột đá thiêng không phải là thứ đá lấy ở núi Lãm, bởi vùng này không có thứ đá đặc biệt đó. Ở trên một ngọn núi cao, hiểm trở, người đi bộ còn vất vả thì việc làm sao các bậc tiền nhân đưa đá được lên núi cũng là điều bí ẩn. Giải thích điều này, ông Phạm Mạnh Tập, Trưởng Ban quản lý chùa Dạm cho biết, loại đá để tạc Lãm Sơn Tự người ta chỉ tìm thấy ở Đông Triều, Thiên Thai, Phả Lại. Rất có thể đá được đưa bằng đường sông Hồng về. Để đưa được đá về đây, người ta phải đào ngòi Con Tên, dẫn đến tận chân núi. Nhưng một khối đá to như thế, đưa lên núi bằng cách nào thì không ai biết. “Ngày trước, nhà khoa học Hoàng Lê sau khi về nghiên cứu đã đề ra giả thuyết là đá được nghiền ra rồi mang lên núi mới đắp. Nhưng nếu tận mắt xem phần gãy phía trên đỉnh cột mới thấy đó là một khối đá nguyên bản, thể hiện những đường vân của thớ đá chứ không phải theo kiểu phạt ngang” - ông Tập nói.

Khoe với tôi rằng, Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam vừa xác lập kỷ lục chùa Dạm có cột đá chạm rồng lớn nhất Việt Nam nhưng ông Tập  không khỏi băn khoăn: “Người dân sở tại luôn ước nguyện một ngày nào đó phục dựng lại nguyên vẹn kiến trúc cho chùa Dạm, nhưng khát vọng này xem ra còn rất xa vời. Cột đá chùa Dạm từng được nhiều nhà nghiên cứu xưng tụng, coi là báu vật hàng đầu của quốc gia vẫn ngày ngày nằm đó trong quên lãng thờ ơ của con người đương đại”. 
 

Toàn cảnh Lãm Sơn Tự nhìn từ trên cao xuống, phía trước là ngòi Con Tên (Ảnh: TG).

 
Đứng dưới chân cột đá thiêng, nhìn về phía ngòi Con Tên chúng tôi cảm tưởng được những chứng tích lịch sử của thời cha ông dựng và giữ nước. Nhưng nay, đại danh lam này phải chịu cảnh điêu tàn và không biết bao giờ mới được đánh thức. Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội đang đến gần, nhiều di tích lịch sử quan trọng được tôn tạo, thế nhưng chùa Dạm - một trong những công trình bề thế của triều đại nhà Lý thì vẫn đang bị lãng quên.
 

Sử sách ghi lại rằng, chùa Dạm được vua Lý Nhân Tông cho xây dựng vào năm 1086 trên sườn núi Đại Lãm, còn gọi là núi Dạm, mất 9 năm mới xong. Ngày nay, núi Dạm thuộc về xã Nam Sơn, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Ngôi chùa còn có nhiều tên gọi khác: chùa Đại Lãm, Cảnh Long Đồng Khánh tự, chùa Tấm Cám. Gọi là chùa Tấm Cám, vì chùa được khởi dựng để làm nơi tu hành của Nguyên phi Ỷ Lan, cũng là nơi khởi nguồn truyện cổ tích Tấm Cám, trên núi hiện còn một cái giếng có tên gọi là Bống. Hiện tại, nền thứ ba và bốn của ngôi chùa vẫn còn dấu tích chùa và đền thờ Bà Tấm - Nguyên phi Ỷ Lan. Ở đây còn tấm bia đá nhỏ, khắc năm Chính Hòa thứ 17 (1696) cao 0,65m, rộng 1,40m. Bia “Đại Lãm Thần Quang tự tân tạo Hộ Pháp” cho biết trước đây chùa chưa có Hộ Pháp và hàng ngàn người làm việc phúc, tu bổ chùa, dựng thêm tượng. Ngoài ra, ở di tích chùa Dạm còn tìm được phần đầu tượng đá Kim Cương. Các chân đế cột bằng đá cỡ lớn chạm khắc hoa văn đẹp của công trình thời Lý còn sót lại và nhiều mảnh đất nung hình con vịt, con rồng, hoa lá...

 
Nguyễn Quang Thành
thuhuyen
Bình luận (0)
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
'Tựa thinh không' – lời tạm biệt dịu dàng của một người mẹ những ngày cuối đời

'Tựa thinh không' – lời tạm biệt dịu dàng của một người mẹ những ngày cuối đời

Xem - nghe - đọc - 20 phút trước

GĐXH - Ngày 8/5, tọa đàm "Mẹ tan vào con tựa thinh không" diễn ra tại Hà Nội với sự góp mặt nhiều độc giả cùng sự tham gia của Thạc sĩ Bùi Thị Thái Dương - dịch giả cuốn sách "Tựa thinh không" của Ada d'Adamo.

Vân Sơn tuổi 65: 'Nhà xe ổn định, tôi không còn áp lực cơm áo gạo tiền'

Vân Sơn tuổi 65: 'Nhà xe ổn định, tôi không còn áp lực cơm áo gạo tiền'

Giải trí - 27 phút trước

GĐXH - "Hồi xưa đi làm nghệ thuật vẫn phải lo cơm áo gạo tiền. Còn hiện tại, nhà cửa, xe cộ, mọi thứ đã ổn định, không phải "chạy ăn" từng ngày, tôi làm những gì mình thích thôi", danh hài Vân Sơn chia sẻ.

Ngô Thanh Vân kỷ niệm ngày cưới, lời nhắn nhủ Huy Trần khiến cánh đàn ông ai cũng 'tan chảy' theo

Ngô Thanh Vân kỷ niệm ngày cưới, lời nhắn nhủ Huy Trần khiến cánh đàn ông ai cũng 'tan chảy' theo

Giải trí - 3 giờ trước

GĐXH - Ngô Thanh Vân và Huy Trần kỷ niệm 4 năm ngày cưới, những lời chia sẻ đầy hạnh phúc của cô trong ngày đặc biệt nhận được nhiều lời khen ngợi từ người hâm mộ.

Màn hành xác tâm lý kinh khủng đến mức Lê Khánh kiệt sức và không dám đối diện với ai

Màn hành xác tâm lý kinh khủng đến mức Lê Khánh kiệt sức và không dám đối diện với ai

Câu chuyện văn hóa - 4 giờ trước

GĐXH - Lê Khánh đã khiến khán giả không khỏi bất ngờ khi xuất hiện với hình ảnh gương mặt mang sắc thái lạnh lẽo trong những khuôn hình mới nhất của bộ phim kinh dị tâm linh dân gian "Ma Xó" mà nhà sản xuất vừa tung ra.

Hoa hậu Vi Minh dàn dựng cảnh nghèo khổ để 'câu view'

Hoa hậu Vi Minh dàn dựng cảnh nghèo khổ để 'câu view'

Giải trí - 5 giờ trước

GĐXH - Trước áp lực cạnh tranh, Hoa hậu Vi Minh đã dàn dựng hoàn cảnh không đúng với thực tế để quay video.

Cảm xúc của NSND Lê Khanh khi làm việc với dàn diễn viên trẻ

Cảm xúc của NSND Lê Khanh khi làm việc với dàn diễn viên trẻ

Xem - nghe - đọc - 8 giờ trước

GĐXH - Trong phim điện ảnh "Một thời ta đã yêu", NSND Lê Khanh đã hợp tác với nhiều diễn viên thế hệ Gen Z. Qua quá trình làm việc nữ nghệ sĩ gạo cội nhìn nhận và có đánh giá tích cực về lớp nghệ sĩ trẻ kế cận.

Nhân sinh nhật diễn viên Anh Tuấn, NSƯT Nguyệt Hằng chúc chồng khỏe mạnh để 'gánh cả đoàn tàu'

Nhân sinh nhật diễn viên Anh Tuấn, NSƯT Nguyệt Hằng chúc chồng khỏe mạnh để 'gánh cả đoàn tàu'

Giải trí - 8 giờ trước

GĐXH - NSƯT Nguyệt Hằng mới đây đã chia sẻ ảnh đại gia đình hạnh phúc bên nhau nhân sinh nhật chồng - diễn viên Anh Tuấn. Trong dòng viết, nữ NSƯT mong muốn chồng khỏe mạnh để "gánh" cả gia đình.

'Tận hiến' - Tập 3: Bích 'chột' sẵn sàng vì Thành Lai bất chấp nguy hiểm

'Tận hiến' - Tập 3: Bích 'chột' sẵn sàng vì Thành Lai bất chấp nguy hiểm

Xem - nghe - đọc - 9 giờ trước

GĐXH - Gia đình Thành Lai (Nguyễn Thành) trên đường sang Lào, anh phải đón nhận sự mất mát quá lớn, nợ một kiếp với người đã hy sinh vì mình.

Hoa hậu Vi Minh gây bất ngờ lớn

Hoa hậu Vi Minh gây bất ngờ lớn

Xem - nghe - đọc - 9 giờ trước

GĐXH - Trong nỗ lực giúp đỡ hai bà cháu bé Dín, Hoa hậu Vi Minh đã gặt hái được thành công ban đầu khi nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng mạng.

Giám khảo Vietnam's Next Top Model bị thua lỗ 30 tỷ khi đầu tư làm phim, phải để bố mẹ ruột bán tài sản hỗ trợ là ai?

Giám khảo Vietnam's Next Top Model bị thua lỗ 30 tỷ khi đầu tư làm phim, phải để bố mẹ ruột bán tài sản hỗ trợ là ai?

Giải trí - 9 giờ trước

GĐXH - Từ vai trò siêu mẫu, giám khảo cho nhiều chương trình lớn, hiện tại Xuân Lan còn là nhà đầu tư cho phim điện ảnh. Tuy nhiên, khi bước chân vào một lĩnh vực mới như phim ảnh, Xuân Lan đã bị thua lỗ đến 30 tỷ đồng.

Top