Lãm Sơn Tự - Đại trụ rồng đá Đất Việt
Giadinh.net - Một tuyệt tác điêu khắc được tạc vào năm Quảng Hữu thứ 22 (1086), cột đá chùa Dạm với tên chữ “Lãm Sơn Tự” là công trình lưu truyền cho hậu thế một giá trị nghệ thuật đặc sắc của điêu khắc thời Lý - một nền điêu khắc đặc sắc bậc nhất trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam.
![]() |
|
Phần còn lại của Đại trụ rồng đá (Ảnh: TG). |
Như một huyền thoại
![]() |
|
Cụ Phạm Thị Tẹo giới thiệu về dấu tích của chùa Dạm xưa (Ảnh: TG). |
Xét về niên đại, nhiều nhà nghiên cứu thống nhất rằng cột đá chùa Dạm được tạc từ thế kỷ XI. Sự bí ẩn, kỳ lạ của cột đá này trước hết ở chỗ có rất nhiều giả thuyết cho rằng đây là một cột cờ. Phần trên của cột đá, có những hốc được đục vuông vắn, có giả thuyết cho đó là những mố để dựng một ngôi chùa một cột xưa kia. Tuy nhiên, giả thuyết được nhiều nhà khảo cổ học, nghiên cứu văn hóa lịch sử đồng tình, thì cột đá chùa Dạm là chiếc Linga, một biểu tượng trong tín ngưỡng phồn thực dân gian có nguồn gốc từ văn hóa Chămpa. Nhưng cũng có giả thuyết khác cho rằng, trên đỉnh cột đá cũng có thể là tòa sen, chứ không nghiêng về giả thuyết ngôi chùa trên đỉnh cột. Bởi hình tượng rồng đội tòa sen là mô típ rất phổ biến ở trong các ngôi chùa Việt. Những di vật thời Lý, như ở pho tượng A Di Đà của chùa Phật Tích, ở đế bệ hình bát giác có trang trí những hình rồng, những hình rồng này đều nằm ở phía dưới tòa sen, là nơi Phật an tọa. Nhưng đến nay, tất cả đều chỉ dừng lại ở giả thuyết.
Báu vật bị lãng quên
![]() |
|
Ông Phạm Mạnh Tập khoe giấy chứng nhận kỷ lục Việt Nam (Ảnh: TG). |
Cụ Tẹo cho biết thêm, cột đá thiêng không phải là thứ đá lấy ở núi Lãm, bởi vùng này không có thứ đá đặc biệt đó. Ở trên một ngọn núi cao, hiểm trở, người đi bộ còn vất vả thì việc làm sao các bậc tiền nhân đưa đá được lên núi cũng là điều bí ẩn. Giải thích điều này, ông Phạm Mạnh Tập, Trưởng Ban quản lý chùa Dạm cho biết, loại đá để tạc Lãm Sơn Tự người ta chỉ tìm thấy ở Đông Triều, Thiên Thai, Phả Lại. Rất có thể đá được đưa bằng đường sông Hồng về. Để đưa được đá về đây, người ta phải đào ngòi Con Tên, dẫn đến tận chân núi. Nhưng một khối đá to như thế, đưa lên núi bằng cách nào thì không ai biết. “Ngày trước, nhà khoa học Hoàng Lê sau khi về nghiên cứu đã đề ra giả thuyết là đá được nghiền ra rồi mang lên núi mới đắp. Nhưng nếu tận mắt xem phần gãy phía trên đỉnh cột mới thấy đó là một khối đá nguyên bản, thể hiện những đường vân của thớ đá chứ không phải theo kiểu phạt ngang” - ông Tập nói.
![]() |
|
Toàn cảnh Lãm Sơn Tự nhìn từ trên cao xuống, phía trước là ngòi Con Tên (Ảnh: TG). |
|
|
Nhiều chương trình đặc sắc tại Tuần lễ Âm nhạc Quốc tế Huế
Giải trí - 5 giờ trướcGĐXH - Tuần lễ Âm nhạc Quốc tế Huế 2026 sẽ diễn ra từ 13/6 đến 18/6 tại khu vực bờ sông Hương, quy tụ nhiều nghệ sĩ, đoàn nghệ thuật nổi tiếng đến từ Việt Nam và quốc tế với nhiều chương trình nghệ thuật đặc sắc.
Tin sao ngày 25/5: Danh ca Ngọc Sơn đính chính về tiệc thác loạn 34 năm trước, Á hậu Trúc Diễm gây sốt với bikini
Giải trí - 5 giờ trướcGĐXH - Danh ca Ngọc Sơn khẳng định không tham gia buổi tiệc thác loạn vào năm 1992 như lời đồn, trong khi đó Á hậu Trúc Diễm gây sốt với thân hình nóng bỏng sau casting Victoria's Secret.
Phi Thanh Vân trải lòng về góc khuất showbiz sau loạt scandal ma túy: 'Đừng nhìn hiện tượng bên ngoài để phán xét'
Giải trí - 6 giờ trướcGĐXH - Trước vấn nạn nhiều người nổi tiếng vướng vòng lao lý vì sử dụng ma túy, diễn viên - người mẫu Phi Thanh Vân đã đưa ra góc nhìn đa chiều với Gia đình và Xã hội, đồng thời hé lộ góc khuất showbiz mà chỉ người trong cuộc mới hiểu.
3 con đẹp như tranh của Hồ Ngọc Hà
Giải trí - 7 giờ trướcGĐXH - Subeo, Lisa và Leon - các con của Hồ Ngọc Hà - được khán giả yêu thích nhờ vẻ ngoài xinh xắn, đáng yêu cùng đôi chân dài thừa hưởng từ mẹ.
Đánh thức ước mơ tuổi thơ qua vở nhạc kịch “Hành trình kỳ diệu"
Xem - nghe - đọc - 8 giờ trướcGĐXH - Tại Nhà hát Âu Cơ (Hà Nội), vở nhạc kịch thiếu nhi "Hành trình kỳ diệu" đã mang đến không gian nghệ thuật đầy sắc màu và cảm xúc cho hàng trăm em nhỏ cùng phụ huynh.
Cuộc sống tuổi trung niên của Tuấn Hưng trước khi tự xét nghiệm ma túy
Giải trí - 8 giờ trướcGĐXH - Giữa làn sóng nhiều nghệ sĩ bị bắt vì liên quan đến ma túy, Tuấn Hưng đã tự “test” để khẳng định bản thân không liên quan đến chất cấm.
Jennifer Phạm tặng món quà đặc biệt cho con trai 18 tuổi
Giải trí - 9 giờ trướcGĐXH - Hoa hậu Jennifer Phạm khoe hình ảnh đưa con trai Bảo Nam sang Canada xem đua xe F1. Cô muốn cùng con tận hưởng mùa hè cuối cùng của thời học trò, trước khi bước vào đại học.
Sơn Tùng M-TP và Tyga sẽ đưa 'Come My Way' thành siêu phẩm?
Giải trí - 9 giờ trướcGĐXH - Sơn Tùng M-TP kết hợp cùng Tyga sẽ trình làng ca khúc "Come My Way", hé lộ tham vọng vươn ra thị trường quốc tế.
Nữ diễn viên đình đám thập niên 90 bị yêu cầu test ma tuý nhưng quyết không làm
Giải trí - 10 giờ trướcGĐXH - Diễn viên Việt Trinh phản ứng hài hước và thẳng thắn khi liên tục bị yêu cầu xét nghiệm ma túy.
Hậu ly hôn chồng Tây, cuộc sống của 3 mẹ con Lan Phương ra sao?
Giải trí - 11 giờ trướcGĐXH - Lan Phương thường xuyên chia sẻ trên trang cá nhân niềm vui bên hai con gái xinh xắn. Cô cho biết cuộc sống hậu ly hôn đang dần ổn định và nhẹ nhõm hơn.
Jennifer Phạm tặng món quà đặc biệt cho con trai 18 tuổi
Giải tríGĐXH - Hoa hậu Jennifer Phạm khoe hình ảnh đưa con trai Bảo Nam sang Canada xem đua xe F1. Cô muốn cùng con tận hưởng mùa hè cuối cùng của thời học trò, trước khi bước vào đại học.




Sử sách ghi lại rằng, chùa Dạm được vua Lý Nhân Tông cho xây dựng vào năm 1086 trên sườn núi Đại Lãm, còn gọi là núi Dạm, mất 9 năm mới xong. Ngày nay, núi Dạm thuộc về xã Nam Sơn, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Ngôi chùa còn có nhiều tên gọi khác: chùa Đại Lãm, Cảnh Long Đồng Khánh tự, chùa Tấm Cám. Gọi là chùa Tấm Cám, vì chùa được khởi dựng để làm nơi tu hành của Nguyên phi Ỷ Lan, cũng là nơi khởi nguồn truyện cổ tích Tấm Cám, trên núi hiện còn một cái giếng có tên gọi là Bống. Hiện tại, nền thứ ba và bốn của ngôi chùa vẫn còn dấu tích chùa và đền thờ Bà Tấm - Nguyên phi Ỷ Lan. Ở đây còn tấm bia đá nhỏ, khắc năm Chính Hòa thứ 17 (1696) cao 0,65m, rộng 1,40m. Bia “Đại Lãm Thần Quang tự tân tạo Hộ Pháp” cho biết trước đây chùa chưa có Hộ Pháp và hàng ngàn người làm việc phúc, tu bổ chùa, dựng thêm tượng. Ngoài ra, ở di tích chùa Dạm còn tìm được phần đầu tượng đá Kim Cương. Các chân đế cột bằng đá cỡ lớn chạm khắc hoa văn đẹp của công trình thời Lý còn sót lại và nhiều mảnh đất nung hình con vịt, con rồng, hoa lá...