Lạm thu tiền trường: Lỗi từ... nhà quản lý

Mặc dù Bộ GD&ĐT đã có những biện pháp siết chặt lạm thu, tuy nhiên nhiều trường công lập vẫn tìm đủ cách "lách". Bên cạnh đó, những quy định hiện hành về học phí trường tư lại có phần được "thả nổi" cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều trường ồ ạt tăng học phí, khiến phụ huynh "lao đao" mỗi độ năm học mới.

 

Vấn đề học phí trường tư (mầm non, phổ thông) nhiều năm qua vẫn như chuyện "nước lũ theo mùa" khiến nhiều phụ huynh bức xúc. Thực tế cho thấy, nhiều trường viện cớ "lạm phát" khiến mọi chi phí đội lên, nên phải tăng học phí. Nghe thì có vẻ hợp lý, thông cảm bởi trường tư phải tự mình cáng đáng mọi thứ, không được "bao cấp" như trường công lập. Tuy nhiên, việc các trường tư tăng học phí ồ ạt, dễ dàng như vậy cũng bởi chưa có quy định cụ thể, hay đúng hơn là đang được "thả nổi" mạnh ai nấy thu, mạnh ai nấy tăng.

Theo Nghị định 49/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 14/5/2010 quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015, các trường công lập có nhiều quy định về nguyên tắc xác định học phí, khung học phí... Trong khi tại điểm 4, điều 10 (nguyên tắc xác định học phí) chỉ quy định cho các trường tư được "tự quyết định mức học phí và phải thông báo công khai học phí cho từng năm học". Điều đó đồng nghĩa với việc, học phí các trường tư năm nào cũng tăng từ vài trăm nghìn cho đến cả triệu đồng một tháng.

 

Sau ngày khai trường, phụ huynh lại “đau đầu” với các khoản tiền trường (ảnh chỉ mang tính minh họa). Ảnh: Q.Huy

Cũng theo Nghị định 49, trường tư phải thực hiện Quy chế công khai do Bộ GD&ĐT, Bộ LĐ-TB&XH quy định. Theo Quy chế này, các trường phải công khai tình hình hoạt động tài chính, mức thu học phí và các khoản thu khác theo từng năm học và dự kiến cho 2 năm học tiếp theo, thông báo vào tháng 6 hàng năm, đảm bảo cập nhật khi khai giảng năm học (tháng 9). Như vậy, các phụ huynh chỉ được thông báo tăng học phí khi kết thúc năm học, mà không được ý kiến, thỏa thuận về mức học phí cho năm học mới. Cũng vì thế, nhiều phụ huynh cho rằng, hiện nay cách tăng học phí của các trường tư khá vô lý, thiếu cơ sở và họ có cảm giác như bị ép buộc. Cuối tháng 6, phụ huynh có muốn chuyển trường cho con phải mất thời gian rút hồ sơ, trong khi các trường chỉ nhận hồ sơ nhập học từ ngày 1-15/7. Hơn nữa, khi chuyển trường, quá trình học tập của học sinh không xuyên suốt, lại mất thời gian để hòa nhập với bạn bè, thầy cô. Vì vậy, dù bức xúc, phụ huynh vẫn phải đóng tăng tiền học cho con.

Cũng theo quy định, học phí được thu định kỳ hàng tháng, nếu học sinh tự nguyện trường mới được thu theo cả năm học. Nhưng đầu năm học, nhiều trường đã thông báo thu luôn học phí gộp theo quý, học kỳ hoặc cả năm học. Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - giáo dục Hà Nội: "Học phí trường ngoài công lập hiện nay còn nhiều điểm bất cập, mặc dù đã có sự quản lý của các cơ quan chức năng, nhưng chưa chặt chẽ, chủ yếu vẫn mang tính hình thức trên văn bản, thiếu sự kiểm tra, giám sát".

 

Điều khiến cho các bậc phụ huynh "đau đầu" mỗi dịp đầu năm học, đó là tình trạng "lạm thu" ở các trường công lập. Mặc dù mỗi năm Bộ GD&ĐT và các sở GD&ĐT địa phương đều có những văn bản chỉ đạo, nhằm chấn chỉnh tình trạng lạm thu trong trường học, tuy nhiên những quy định này lại có phần chung chung, dù chỉ đạo quyết liệt nhưng thiếu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ, khiến nhiều trường tìm mọi cách "lách luật".

Trước thềm năm học mới, ngày 23/8, Bộ GD&ĐT đã có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo, kiểm tra các khoản thu, chi trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn nhằm siết chặt lạm thu. Theo đó, đối với mức thu phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ không sử dụng để hỗ trợ các hoạt động dạy học và giáo dục, khen thưởng cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường. Tuy nhiên, hiện tại mức đóng khoản quỹ này tại nhiều trường lại rất cao, sử dụng không đúng mục đích. Cụ thể, Trường THPT N.Q (Hòa Bình) dùng một phần quỹ cha mẹ học sinh để hỗ trợ nhà trường về tiền điện, cải tạo cơ sở vật chất. Trường THCS N.T (Hà Nội) thu tới 200 triệu đồng/năm từ phụ huynh cũng chỉ dùng để thăm hỏi giáo viên ốm đau, ma chay...

Về các khoản thu "tự nguyện", Bộ cũng khuyến khích đóng góp để hỗ trợ cơ sở vật chất nhà trường, nhưng không tùy tiện lập các quỹ để ép buộc học sinh đóng góp. Bất kỳ hình thức ép buộc nào hay bình quân hóa mức đóng góp đối với phụ huynh học sinh là vi phạm pháp luật. Chủ trương là thế, nhưng nhiều trường đã lợi dụng danh nghĩa "tự nguyện" để thu những khoản đóng của học sinh trong việc cải tạo cơ sở vật chất, lắp đặt điều hòa, máy chiếu, lát ván sàn gỗ... như Báo GĐ&XH (các số 107, 108, 109) đã đề cập. Bên cạnh đó, việc chưa ban hành danh mục các khoản, quỹ... học sinh phải đóng hay không phải đóng cũng là "cơ hội" để các trường cố tình lạm thu. Tiêu biểu, trường công lập THPT L.S ở một huyện miền núi của tỉnh Hòa Bình, đầu năm học đã có tới 21 khoản thu từ học sinh, trong đó có nhiều khoản "lạ" như: điện thắp sáng, nước sinh hoạt; hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất; thuê bảo vệ, lao công; quỹ khuyến học; sản phẩm lao động, quỹ hỗ trợ đoàn thanh niên; hỗ trợ đón nhận trường chuẩn quốc gia...

Mới đây, tại cuộc họp báo trước thềm năm học mới, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển cũng đã khẳng định, trong năm 2011-2012, Bộ sẽ tiếp tục rà soát để đưa ra thêm các danh mục không được phép sử dụng khoản thu của phụ huynh học sinh. Xem ra, khi mà chưa có được bản danh mục các khoản được phép, không được phép thu của học sinh thì hiện tượng lạm thu sẽ vẫn còn tiếp diễn.

 

"Về vấn đề học phí, hiện tại vẫn bám sát, thực hiện theo các quy định của Nghị định 49/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 14/52010 về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015 và Thông tư liên tịch số 29/2010/TTLT-BGDĐT-BTC-BLĐTBXH hướng dẫn thực hiện Nghị định 49. Còn quản lý thu, chi trong các trường học, Bộ cũng đã có văn bản gửi các tỉnh, thành nhằm tiếp tục chấn chỉnh tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, việc điều hành lại ở các địa phương, có tăng cường kiểm tra, giám sát quyết liệt hay không với tình trạng lạm thu". Ông Nguyễn Văn Ngữ Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính  (Bộ GD&ĐT)