Mất cân bằng giới tính khi sinh được giải quyết khi thay đổi gốc rễ nguyên nhân sâu xa từ bất bình đẳng giới

Tình trạng bất bình đẳng giới còn nặng nề

Theo Liên Hợp Quốc, bình đẳng giới nghĩa là phụ nữ và nam giới được hưởng những điều kiện như nhau để thực hiện đầy đủ quyền con người. Tuy nhiên, tình trạng bất bình đẳng giới hiện vẫn diễn ra từ gia đình, xã hội. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS).

Chia sẻ về điều này, TS Khuất Thu Hồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội cho rằng, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc coi việc lựa chọn giới tính thai nhi khi sinh là một trong những dạng bạo lực giới rất nghiêm trọng. Thực tế vẫn còn rất nhiều cặp đôi tìm đủ mọi cách sinh được con trai và tình trạng nạo phá thai để lựa chọn giới tính thai nhi còn phức tạp.

Chính phủ, các cơ quan, ban ngành dù hiện đã có những chương trình, dự án, hoạt động truyền thông để thay đổi nhận thức của người dân cũng như việc cấm và sẽ xử phạt hành chính đối với các cá nhân, tổ chức thông báo giới tính của thai nhi trong quá trình khám thai nhưng xu hướng vẫn gia tăng.

Bằng chứng cụ thể theo báo cáo thực trạng dân số thế giới năm 2020 của Quỹ Dân số Liên hợp quốc, năm 2020 Việt Nam là một trong 3 quốc gia đang có TSGTKS cao nhất Châu Á. Ước tính tại Việt Nam mỗi năm có khoảng 40.800 bé gái không có cơ hội chào đời do việc lựa chọn giới tính thai nhi. Có những nơi tỷ số giới tính khi sinh rất cao, lên đến trên 120 trẻ trai/100 trẻ gái. Thậm chí có những xã, số bé trai sinh ra gấp đôi so với số bé gái.

Theo TS Khuất Thu Hồng, bất bình đẳng giới chính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới mất cân bằng giới tính khi sinh. Nhiều gia đình vẫn còn nghĩ: "Chỉ có con trai mới là người được thờ cúng tổ tiên, nối dõi tông đường"; "Phải có con trai mới là người thành đạt"; "Con gái là con người ta"... từ đó thôi thúc việc cố đẻ bằng được con trai.

Cùng với đó, luật pháp, chính sách an sinh xã hội của nước ta vẫn còn dựa rất nhiều trên những thực hành truyền thống như bố mẹ già phải sống với con trai cả. Nhiều người già vẫn còn phải sống phụ thuộc con, nhất là con trai. Hơn nữa, chế tài xử phạt cá nhân, đơn vị tiết lộ giới tính thai nhi cũng còn nan giải. Cơ quan chức năng khó có thể kiểm tra, xử phạt khi có rất nhiều cách "lách luật" để các cá nhân, cơ sở này thông báo cho người dân về giới tính thai nhi.

Nâng cao vị thế phụ nữ, trẻ em gái

Hệ lụy của sự chênh lệch giới tính khi sinh sẽ có những tác động không tốt đến quá trình phát triển kinh tế xã hội, gây ra tình trạng "nam thừa, nữ thiếu". Chính điều này khiến câu chuyện về vài triệu đàn ông không có khả năng tìm bạn đời, rồi câu chuyện về bạo lực tình dục, mại dâm sẽ trở nên ngày càng khó đối phó hơn khi mà xã hội thừa một lượng nam giới trong độ tuổi sinh đẻ. Nhiều chuyên gia lĩnh vực dân số cảnh báo, dự tính đến năm 2050, Việt Nam sẽ có khoảng từ 2,3 - 4,3 triệu nam giới không tìm được vợ.

Những sự việc phụ nữ và trẻ em gái bị bắt cóc, bán sang Trung Quốc là cảnh báo về hệ lụy MCBGTKS. Cùng với đó, nhiều vụ bạo lực gia đình xảy ra trên cả nước xuất phát từ việc không có con trai. Rồi những người vợ phải chịu muôn vàn áp lực từ phía chồng, gia đình nhà chồng. Người vợ phải mang thai rồi phá thai hết lần này đến lần khác cho đến khi nào đẻ được con trai thì thôi. Tất cả những điều đó dẫn tới người phụ nữ bị ảnh hưởng cả về thể chất, tinh thần, tình cảm…

Chuyên gia cho rằng, sự bất bình đẳng, trọng nam khinh nữ ấy gây cản trở tới việc nâng cao chất lượng dân số. Công cuộc thay đổi là một thách thức lớn không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Thế nhưng, từ việc truyền thông, các tổ chức xã hội cho đến các cơ quan chức năng khi tuyên truyền, bàn luận về vấn đề MCBGTKS, cần đề cập sâu hơn về những hệ lụy mà người phụ nữ phải gánh chịu ở thực tại cũng như ở tương lai.

Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới đã nêu quan điểm giải quyết toàn diện, đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bổ, chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế - xã hội, trong đó, phấn đấu đến năm 2030, đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức dưới 109 bé trai/100 bé gái, nhất là đối với những vùng có tỷ số giới tính khi sinh đang ở mức cao.

Để đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng, tự nhiên, rất cần sự vào cuộc của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Việc nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái, thay đổi nhận thức của người dân, làm cho họ hiểu con gái cũng có thể thờ cúng tổ tiên, nối dõi tông đường… rất cần thiết. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục, phổ biến Luật Bình đẳng giới, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong việc thực hiện bình đẳng giới của toàn xã hội, từng bước xóa bỏ bất bình đẳng giới. Bên cạnh đó, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia vào các hoạt động của xã hội nhiều hơn để các gia đình thấy được đẻ con gái cũng vẻ vang, tuyệt vời như đẻ con trai, thậm chí còn hơn đẻ con trai.

60 năm ngành Dân số - Vì một Việt Nam phát triển bền vững: Người cán bộ dân số hết lòng vì công việc

GiadinhNet - Có hơn 17 năm công tác trong ngành dân số, chị Nguyễn Thị Lan, cán bộ Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGD) tỉnh Quảng Bình luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.