Mẹ có thích “hoành tráng”?

Tượng đài được khởi công xây dựng từ năm 2007 tại núi Cấm, TP Tam Kỳ, Quảng Nam. Công trình dự kiến khánh thành vào năm 2010, nhưng đến nay còn dang dở và sau 4 lần bổ sung, tổng kinh phí hiện tại đã cao gấp gần 5 lần so với kinh phí phê duyệt ban đầu.

 

Lý do "đội" kinh phí được nhà đầu tư lý giải là do trượt giá và do thay đổi thiết kế theo hướng tăng qui mô công trình. Rồi đây toàn bộ công trình sẽ kỳ vỹ như một quả núi mà đỉnh là bức tượng bán thân của bà mẹ Việt Nam Anh hùng cao 18m, hai bên tượng thoai thoải thấp dần với tổng chiều ngang 120m. Toàn bộ khối chính tượng đài và các khối phụ trợ tọa lạc trên một khuôn viên 4.100m2. Theo một cán bộ lãnh đạo ngành văn hóa tỉnh, đây sẽ là tượng đài ngoài trời lớn nhất khu vực Đông Nam Á và công trình cần phải to lớn, hoành tráng như vậy mới thể hiện được sự vĩ đại của các Mẹ Việt Nam Anh hùng. Còn tác giả thiết kế tượng đài thì tự hào so sánh công trình này sẽ "chẳng thua kém gì tượng đài Mẹ Tổ quốc trên đồi Mamaev của nước Nga"... (!).

 

Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng là công trình thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", ghi nhớ công ơn to lớn của các bà mẹ Việt Nam, đồng thời là công trình có giá trị về văn hoá, lịch sử, mỹ thuật, kiến trúc, giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

 

Tuy nhiên giá trị của một tác phẩm nghệ thuật không thể "cân, đong, đo, đếm" bằng các đại lượng thông thường. Một công trình to lớn, kỳ vỹ, hoành tráng chưa chắc đã là một công trình đậm chất nghệ thuật. Giá trị của một tượng đài nằm trong tinh thần của tác phẩm, đó là giá trị nghệ thuật, phải được đo bằng cảm xúc thẩm mỹ và hiệu quả nghệ thuật. Trên thế giới cũng như ở nước ta có nhiều tượng đài kích thước không lớn, nhưng vẫn rất nổi tiếng, được nhiều thế hệ công chúng ngưỡng mộ.

 

Mặt khác, tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng phải phù hợp với văn hóa Á Đông và tâm thức người Việt. Phương châm xử thế của người Á Đông là lấy nhu chế cương, lấy ít địch nhiều, triết học phương Đông coi cái lớn nằm trong cái nhỏ. Cái cổng làng, cửa chùa, mái đình... của người Việt thường thấp bé là vừa phù hợp với văn hóa Á Đông, vừa phù hợp với điều kiện khí hậu, thời tiết của xứ nhiệt đới. Trong tâm thức các thế hệ người Việt Nam bao đời nay in đậm hình ảnh những bà mẹ hiền từ, nhỏ bé…, liệu hình tượng một bà mẹ to lớn sừng sững, được gắn kết bằng những khối đá, có tạo được cảm giác thân thương gần gũi với con cháu?

 

Đặc biệt, Quảng Nam là một trong những địa phương còn nghèo, do hậu quả chiến tranh và thường xuyên hứng chịu thiên tai. Trên đất nước ta còn rất nhiều các Mẹ Việt Nam anh hùng già yếu, đang rất cần sự quan tâm, chăm sóc. Thiết nghĩ, nếu được hỏi ý kiến, hẳn tất cả các mẹ đều không muốn xây tượng mình to lớn, hoành tráng, mà cần những việc làm thiết thực hơn. Suy nghĩ ấy cùng những kiến giải về văn hóa- nghệ thuật trên đây, rất mong được những cơ quan liên quan đến dự án xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng lưu tâm.

 

Mai Nam Thắng