Mức học phí mới: Sẽ không "cào bằng"

Bộ GD&ĐT đang hoàn thiện đề án cơ chế tài chính mới cho giáo dục. Thứ trưởng Bành Tiến Long đã trao đổi với PV GĐ&XH xung quanh những vấn đề này.

* Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã cho biết mức học phí bậc ĐH, CĐ có thể sẽ điều chỉnh lên gấp đôi. Thứ trưởng có thể cho biết chủ trương về quy định học phí đối với bậc phổ thông như thế nào?

Đối với học phí ở bậc phổ thông, Bộ đang tính toán. Chúng ta biết rằng, Nhà nước bao giờ cũng lo lớn nhất ngân sách cho giáo dục, nhưng ngân sách quốc gia không thể tăng mãi cho giáo dục. Trong khi đất nước ta thu nhập đầu người chưa đạt đến 1.000 USD/người, sự phân hóa thu nhập của cơ chế thị trường là lẽ đương nhiên.

Chúng ta có chính sách xã hội rất rõ ràng: đối với giáo dục phổ thông, người nghèo, người dân thuộc hộ cận nghèo, đi học phải được miễn học phí, người cận nghèo phải được giảm học phí, các đối tượng chính sách được vay vốn ưu đãi của Nhà nước để đi học. Còn những gia đình có khả năng về kinh tế thì phải có đóng góp cho giáo dục.

Đấy là sự công bằng, đấy là trách nhiệm chung mà mọi người dân phải thực hiện, làm sao để không có bất cứ một học sinh, sinh viên nào vì nghèo mà không được đến trường.

* Hiện nay việc thống kê thu nhập của người dân vẫn đang khó thực hiện. Vậy Bộ có cách gì để mức đóng góp phù hợp, sát với từng đối tượng?

Hệ thống tiền lương của chúng ta chưa hoàn chỉnh, quản lý xã hội và tiền đóng thuế thu nhập còn nhiều bất cập, tiền thu nhập thực tế rất khó quản lý. Trong trường phổ thông nhiều khoản thu phân tán: tiền xây dựng trường, tiền sách vở, dịch vụ vệ sinh, nước uống…

Nếu mọi nguồn thu được quy về một đầu mối và đồng thời người dân đóng góp thêm thì Nhà nước đỡ gánh nặng hơn. Tất cả các khoản này sẽ được tính vào học phí mà không thu lắt nhắt. 

Bộ đang thống kê dữ liệu điều tra từ 64 tỉnh thành, tính toán kỹ lưỡng và đề xuất, giải thích chi tiết rõ ràng, minh bạch, sẽ thông báo các mức cụ thể, nhưng sơ bộ theo dự toán, học phí phổ thông chiếm khoảng 4-8% mức thu nhập của người dân.

Đến một lúc nào đó nền kinh tế, văn hóa, xã hội nước ta đạt trình độ tiên tiến như các nước công nghiệp phát triển thì chắc chắn vấn đề học phí phải được tái cấu trúc lại từ mầm non, phổ thông đến đại học.

* Bộ GD&ĐT cho rằng, tăng học phí để tăng chất lượng đào tạo. Nhưng các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, nếu tăng chất lượng đồng loạt thì khó có thể đảm bảo chất lượng tăng đồng loạt mà cần có những điểm nhấn ở những trường trọng điểm. Có nên quy định trường nào “chất lượng cao” thì học phí cao, còn các trường đào tạo đại trà thì chỉ tăng vừa phải?

Bộ GD&ĐT chưa bao giờ công bố hoặc có ý định công bố mức học phí đồng loạt cho mọi trường đại học, cao đẳng, cho mọi ngành nghề… vì như vậy là phi khoa học.

Đề án học phí đang được Bộ hoàn thiện và sẽ trình Chính phủ trong thời gian tới. Nội dung đề án được tính toán tổng thể và kỹ lưỡng. Những ý kiến trên của các chuyên gia đều phải được cân nhắc, đề cập trong nội dung của đề án và về cơ bản cũng hợp lý.

Đề án sẽ xác định mức trần học phí, các trường đại học, cao đẳng sẽ dựa vào mức đầu tư chi phí đào tạo của mình để quy định học phí cho từng ngành, nghề, dĩ nhiên với mức khác nhau.

Chúng tôi đã đi thăm các trường đại học Thái Lan, và một số nước khác, mang về nhiều tài liệu về học phí. Trong một trường họ xác định mức học phí khác nhau cho chương trình đào tạo truyền thống, chương trình đặc biệt, ngành nghề, địa điểm đặt cơ sở đào tạo… Có những ngành nghề họ quy định mức học phí cụ thể cao hơn các ngành mà chúng tôi tưởng và chúng tôi rất ngạc nhiên, nhưng khi suy ngẫm lại thì số liệu đó lại là hợp lý. Các trường của chúng ta cần tham khảo những tài liệu này.

* Nhiều ý kiến cho rằng, tăng học phí phải đi đôi với phát triển cơ chế quản lý tài chính vì hiện nay, sự lãng phí trong ngành giáo dục vẫn còn?

Nhiệm vụ quản lý và xây dựng cơ chế quản lý tài chính hoàn thiện để sử dụng nguồn tài chính có hiệu quả, tránh thất thoát, chống tham ô, lãng phí được Bộ GD&ĐT đặc biệt quan tâm và chỉ đạo ở tất cả các cấp: Bộ, Sở, các trường.

Gần đây Bộ đã cho rà soát các dự án, phân tích và tổng hợp nhiều khía cạnh về quản lý, điều hành trong đó có những nội dung trùng lặp của các dự án… để sắp tới khắc phục và chấm dứt tình trạng này.

Đồng thời Bộ trưởng giao cho từng Vụ làm việc với từng dự án về các nội dung cụ thể, ví dụ: Ứng dụng công nghệ thông tin, tập huấn bồi dưỡng đội ngũ, trang thiết bị, đi nước ngoài tham quan, thực tập… có gì trùng lặp, chồng chéo giữa các dự án, nhằm khắc phục ngay tình trạng này. Bộ trưởng cũng giao cho Vụ Kế hoạch Tài chính xây dựng lại và hoàn thiện lại quy trình quản lý dự án, đến tháng 1/2008 phải xong, tháng 3 sẽ có Hội nghị chuyên đề.

Bộ cũng đang cùng Bộ Tài chính xây dựng văn bản phân cấp, giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho các cơ sở giáo dục và đào tạo về quản lý và sử dụng tài chính theo một tư duy và cách làm hoàn toàn mới.

Tuy nhiên chúng tôi cũng cần phải thông tin rằng, thời gian vừa qua các đoàn kiểm toán trong nước và quốc tế đều đã làm việc với ngành giáo dục và đào tạo ở cấp Bộ và các địa phương, đã làm rõ và minh bạch vấn đề sử dụng tài chính của Bộ GD&ĐT, tuy còn một số khiếm khuyết, nhược điểm nhưng về cơ bản, đã đảm bảo đúng các nguyên tắc sử dụng, chưa phát hiện có sự tham ô, lãng phí.

Trong quản lý các dự án quốc tế có một cam kết chung là: phải có sự giám sát và đồng thuận của Ngân hàng châu Á hay Ngân hàng Thế giới cho các khoản chi trước khi có quyết định.

* Nhiều ý kiến cho rằng, Bộ có quy định rõ các trường đa dạng nguồn thu, không chỉ trông chờ vào mỗi học phí và ngân sách. Quan điểm của Thứ trưởng về vấn đề này như thế nào?

Đa dạng hóa nguồn thu là điều bắt buộc. Không cần có đề án học phí này thì từ trước đến nay chúng ta cũng đã khuyến khích, tạo cơ chế để làm việc đó. Nhiều trường của chúng ta đã có các nguồn thu đáng kể từ nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, lao động sản xuất, dịch vụ, tài trợ, hợp tác quốc tế…

Trong đề án đổi mới giáo dục đại học 2006 - 2020 cũng đã xác định: Nguồn thu từ nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất, dịch vụ đến năm 2010 phải đạt 15% trong nguồn thu của trường, đến năm 2020 đạt 25%. Ở các nước công nghiệp phát triển, con số này lên đến trên 50%.

* Xin cảm ơn Thứ trưởng!

Thuỷ Thanh (Thực hiện)