Ngoài đam mê còn phải... điên và liều mạng

Nữ đạo diễn Síu Phạm. Ảnh: TL

Vẫn làm phim khi “tóc bạc da mồi”

Sinh tại Hà Nội, sống ở TPHCM rồi định cư tại Thụy Sĩ từ năm 1980, Síu Phạm được biết đến qua nhiều vai trò như họa sĩ, biên đạo múa, đạo diễn sân khấu… Thế nhưng, ít ai ngờ, khi đã ở tuổi 60 “tóc bạc da mồi” thì người đàn bà gốc Việt ấy lại bất ngờ rẽ sang làm đạo diễn phim. Bắt đầu từ công việc viết kịch bản và gặt hái thành công tại LHP Locarno 2002 cộng thêm vài phim tài liệu độc đáo khác, nữ đạo diễn gốc Việt đã được LHP Quốc tế Busan 2011 (Hàn Quốc) xếp vào nhóm phim “New Currents” (Những trào lưu mới) của thế giới cho tác phẩm điện ảnh đầu tay mang tựa đề “Đó hay đây?”.

Giới điện ảnh thường ví von máu “điên” trong con người Síu Phạm với môn nghệ thuật thứ bảy như ngọn núi lửa lúc nào cũng chực trào. Đó chính là động lực khiến bà luôn quên mình, quên tuổi, bất chấp trở ngại và gạt sang bên lề mọi suy tính thiệt hơn. “Tôi xem phim từ năm 3 tuổi và suốt tuổi thơ từng bị ám ảnh về đôi giày đỏ của cô bé Judy Garland trong phim “The Wizard Oz”. Sau này, lúc nào tôi cũng tâm niệm phải làm ra được một bộ phim. Theo quan điểm của tôi ở lĩnh vực này, nếu chỉ có lòng đam mê thôi chưa đủ mà phải gặp cơ duyên, phải điên và liều mạng nữa”, nữ đạo diễn Síu Phạm tâm sự.

Tuy số lượng tác phẩm chưa nhiều nhưng phim của đạo diễn Síu Phạm luôn thể hiện dấu ấn cá nhân đậm nét với chủ ý xoáy vào cuộc sống đương đại bằng vẻ đẹp cũng như những xung đột văn hóa. Tại “Liên hoan Nghệ thuật truyền thông thử nghiệm” vừa qua, Ban tổ chức đã nhận định, những bộ phim của nữ đạo diễn này rất khó phân loại và bà xứng đáng được mệnh danh là bậc thầy của sự pha trộn, ẩn dụ khiến giá trị nghệ thuật phim luôn được thể hiện độc đáo trên một phông nền hết sức giản dị.

Máy quay mà đạo diễn Síu Phạm sử dụng trong phim của mình thường là loại cơ động dùng cho phim tài liệu. Việc một nữ đạo diễn quyết định quay cả bộ phim mà không cần sự hỗ trợ của bất cứ thiết bị kĩ thuật chuyên dụng nào khác được giới chuyên môn nhìn nhận như một sự mạo hiểm. Lý giải điều này, đạo diễn phim “Căn phòng của mẹ” cho biết: “Trong khi nhiều người nghĩ về sự liều lĩnh hay mạo hiểm thì tôi lại cho rằng việc tận dụng phần lớn ánh sáng tự nhiên sẽ đủ khả năng lột tả được chủ đề mình muốn nói, đó là sự choáng váng, kiệt quệ của con người trong vòng xoáy mưu sinh. Ngoài kĩ thuật, một phim hay theo tôi phải khơi dậy được cảm xúc rất riêng tư của người xem cho một vấn đề rất phổ quát được đặt ra trong phim. Như vậy một bộ phim lạ kỳ, truyền đạt một nội dung tinh tế khiến người xem phải ngỡ ngàng, bùi ngùi hoặc sảng khoái hét to lên một tiếng… nhất định sẽ không phải là phim theo trào lưu. Cần phải biết phân biệt nghệ thuật phim ảnh và kỹ nghệ phim ảnh. Hai thứ này hoàn toàn khác biệt kể cả nội dung lẫn hình thức”.

“Chồng tôi thúc đẩy vợ làm đủ thứ”

Vợ chồng nghệ sĩ Síu Phạm - Jean Luc Mello trên thảm đỏ LHP Quốc tế Hà Nội 2014. Ảnh: TL

Qua các tác phẩm đầu tay, đạo diễn Síu Phạm đã thể hiện mình như một nhà làm phim độc lập đáng nể. Mỗi bộ phim của bà đều gọi ra một thế giới ngoài hiện thực và sự giao thoa của chúng chính là âm hưởng đan xen giữa hiện thực và lãng mạn. Đồng hành cùng tác phẩm điện ảnh và cuộc đời của nữ đạo diễn 66 tuổi ấy chính là người bạn đời của bà – nghệ sĩ Jean Luc Mello. Ông đã làm nên một nửa thành công của hàng loạt phim tài liệu có tên vợ mình như: “Un Scénario d’Udaipur” (2003), “Saigon Blue’s” (2004), “Avaler Un Ange” (2006)… Trong đó, Jean Luc Mello đã kiêm nhiệm nhiều vai trò quan trọng kể cả việc đóng vai chính trong phim.

Tiết lộ về người chồng ngoại quốc, đạo diễn Síu Phạm cởi mở chia sẻ: “Bề ngoài nhìn anh ấy rất rụt rè, nhưng bên trong lại đầy nhẫn nại. Chồng tôi thúc đẩy vợ làm đủ thứ. Tôi học ở anh ấy rất nhiều, mặc dù anh lúc nào cũng nói tôi đọc nhiều hơn, tôi bài bản hơn. Thật ra hai người bổ túc cho nhau, như tay và chân nhưng lại có hai cái đầu, có thể vì vậy mà muốn cho ra đời những đứa con nghệ thuật “quái đản”, chúng tôi cần phải hợp tác với nhau”.

Vóc dáng nhỏ bé, tuổi tác đã cao nhưng đạo diễn Síu Phạm chưa bao giờ cho phép mình được nghỉ ngơi. Hiện tại, bà đang tiếp tục bắt tay vào tìm kiếm hợp tác sản xuất, đầu tư cho dự án phim “Thiên đường bỏ ngỏ” với vai trò kịch bản kiêm đạo diễn và nữ đạo diễn “Đập cánh giữa không trung” Nguyễn Hoàng Điệp sẽ làm nhà sản xuất. Dự án này được hội đồng tuyển chọn của “Hội chợ dự án” tại LHP quốc tế Hà Nội 2014 chọn trao giải “Dự án xuất sắc nhất”.

“Tôi không nghỉ được, cứ phải tranh thủ thời gian thôi, biết được mình còn chừng bao lâu nữa mà nhởn nhơ”, câu nói thành thật của nữ đạo diễn Síu Phạm khiến ai yêu mến bà đều dễ liên tưởng tới tác phẩm đầu tay mà như là định mệnh của cuộc đời Síu Phạm: “Đó hay đây?”. Xuyên suốt bộ phim là hình ảnh những cơ thể dù không tươi trẻ nữa nhưng vẫn đầy khát khao được sống, được yêu. Síu Phạm từng khẳng định, bộ phim đã thay bà cất lời cho ước mơ của mình khi tuổi già ập đến. Trong phim, chồng bà – Jean Luc Mello – vào vai nhân vật chính, ám ảnh khán giả bằng phân đoạn ông đứng trước gương, cầm cây vĩ của violin, vờ kéo trên dây đàn tưởng tượng là đường gân cổ. Một hình ảnh lóe sáng trong buồn bã, xót xa.

Quyết định chọn con đường khá gập ghềnh vào chặng cuối cuộc đời mình, đạo diễn Síu Phạm gần như đã nắm trọn mối duyên nghiệp ấy trong tay mình với tất cả nỗi gian truân cũng như khát khao được cống hiến hết mình. Ở tuổi 66, bà vẫn “quay đều” như con thoi, nay trong nước, ngày mai đã ở nước ngoài. Hỏi nữ đạo diễn về động lực, đôi mắt trĩu nặng của bà bất chợt hướng ra phố xá giữa buổi tan tầm rồi ngậm ngùi kể lại những kỉ niệm nơi mảnh đất mình đã từng “chôn rau cắt rốn”.

Lữ Mai