Ngôi đền 700 tuổi giữa ngã ba sông
GiadinhNet - Muốn vào đền chẳng có phương tiện nào khác ngoài đi đò ra giữa ngã ba sông rồi mới có một lối lên độc đạo.
Ngôi đền đặc biệt đó có tên là đền Vạn, nằm ngay vị trí đầu nguồn sông Lam thuộc địa bàn xã Xá Lượng, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An.
Nơi khởi nguồn của dòng Lam, các cồn bãi xuất hiện khá nhiều. Những cồn cát mịn màng dài nhô ra thụt vào như đang đùa giỡn với dòng nước.
Phong cảnh thật hữu tình. Mải nhìn theo những cồn bãi, ông Nguyễn Trọng Thắng- người trông coi di tích đền Vạn vỗ vai tôi: “đền ở dưới bóng cây đa già giữa ngã ba sông đấy”. Tôi nhìn quanh quẩn, chỉ thấy nước chảy xiết. Ông Thắng như biết điều tôi thắc mắc, liền tặc lưỡi: “Xuống đò sang sông thôi, để hương khói cho chu đáo. Ngày nào tôi chẳng phải một vòng đò”.
Cái nắng trưa của miền Trung trải vàng chói chang trên cả mặt sông. Lối vào đền Vạn như một bức tranh thuỷ mặc giữa ngã ba sông, nơi giao hoà của hai dòng Nậm Nơn, Nậm Mộ bên trong bên đục để rồi tạo nên dòng Lam hùng vĩ.
 |
|
Ngã ba sông huyền thoại, nơi toạ lạc ngôi đền cổ.Ảnh: QT |
Đền Vạn toạ lạc trên một bãi đất cây cối cổ thụ xanh tốt um tùm có tên là Cồn Đền với diện tích hơn 10.000m2. Theo truyền thuyết, Cồn Đền có từ thuở hồng hoang. Ở nơi này vào năm 1985, người ta đã phát hiện ra nhiều hiện vật minh chứng cho sự có mặt rất sớm của người Việt cổ đã từng sinh sống, thông qua những hiện vật như rìu đá, rìu đồng, chuông đồng, các loại vũ khí thô sơ bằng đồng. “Thuở còn nhỏ, tôi được thấy những hiện vật ấy lưu giữ ở đền. Bây giờ một phần đã được đưa vào viện bảo tàng, một phần bị trộm lấy đi nên không còn gì đáng kể”- ông Thắng cho biết.
Trong một năm, Cồn Đền có lúc thật xa mà cũng có lúc thật gần. Lúc gần nhất là thời điểm mùa khô, nước sông vơi đi, chỉ cần chống vài con sào là có thể sang đến nơi. Nhưng đến mùa mưa lũ, từ bên bờ sông nhìn sang đền, chỉ thấy nước mênh mang vời vợi! Mùa nước, Cồn Đền như chiếc mủng lớn chìm ngập một nửa để rồi mùa khô lại nhô lên...
Ông Thắng kể: “Năm nào địa phương cũng làm cầu phao vào dịp tết và đặc biệt ngày 20 tháng Giêng phục vụ khách thập phương tới dự lễ hội. Nhưng đến mùa mưa, cầu phao lại bị nước đánh trôi nên cầu chỉ tồn tại trong mấy tháng mùa khô. Thành ra ngày thường, muốn sang đền chỉ có cách phải đi đò”.
Theo chân người trông coi ngôi đền lạ, tôi xuống đò. Bước chân lên mảnh đất linh thiêng, ngoảnh nhìn lại bên kia sông cuộc sống nhộn nhịp đối nghịch với bên này phong cảnh hoang vắng, u tịch. Đứng từ mỏm đất- nơi được sóng hai con sông Nậm Nơn, Nậm Mộ vót nhọn, nhìn ngược lên là thấy ngôi đền với dáng vẻ trầm tư, nằm lấp ló phía sau bóng những cây đa già. Không gian tĩnh lặng, nơi heo hút của núi rừng này chỉ còn nghe tiếng nước reo và tiếng gió xào xạc từ đại ngàn thổi về. Vẫn còn dấu vết của trận lũ vừa rồi khi những mảng bờ lớn bị xói bong ra. Ông Thắng nói: “cơn lũ tháng 6 vừa rồi lớn quá. Không những làm trôi mất cầu mà còn xói vào Cồn Đền đến cả mét”.
 |
|
Đường đi từ mỏm sông lên đền. |
 |
|
Phương tiện hàng ngày vào đền của ông Thắng. |
Ngôi đền thiêng
Những bậc cao niên ở đây kể lại: Ban đầu trên Cồn Đền chỉ có một ngôi miếu nhỏ do người dân địa phương dựng lên vào năm 1335 để thờ cúng, ghi nhớ công ơn của Đốc tướng Đoàn Nhữ Hài (1280- 1335) cùng các tướng sỹ thời Trần phụng mệnh Thượng hoàng Trần Nhân Tông dẹp giặc Ai Lao quấy nhiễu bờ cõi tây nam đã tử nạn tại đây.
Tưởng chừng như ngôi miếu đi vào quên lãng khi nằm ở một địa thế đặc biệt rất khó đi vào, nhưng sau đó không lâu, nơi này được những người dân vạn chài đầu nguồn sông Lam góp tiền, góp công đức tôn tạo thành một ngôi đền có tên gọi là đền Trần (thờ Đoàn Nhữ Hài và tướng sỹ nhà Trần tử trận) hay còn gọi là đền Vạn (vì nằm ngay tại vị trí Ngã ba sông). Sau này đền chính thức mang tên là đền Vạn.
Ngôi đền gần 700 năm tuổi, trải qua bao thăng trầm biến cố của lịch sử, nhất là kinh qua bao cuộc chiến tranh nhưng vẫn đứng đó với thời gian. Trong tâm thức của đồng bào các dân tộc huyện miền núi Tương Dương, ngôi đền này vẫn vẹn nguyên những giá trị văn hoá tâm linh...
Điều làm ông Thắng luyến tiếc nhất là những cổ vật có từ trước thế kỷ XIV được lưu giữ ở đền nay không còn là bao! “Một phần do chiến tranh, loạn lạc, một phần do kẻ gian lẻn vào lấy trộm, nếu không thì ở đây có hẳn cả một kho tàng trưng bày chứ chẳng phải chuyện chơi”, ông Thắng bùi ngùi. Vừa nói ông vừa lấy những đồ vật còn lưu lại ở đền ra lau chùi. Thỉnh thoảng ông lại khoe với tôi: “cái này ba bốn trăm năm rồi đây, cái kia có từ thời mới dựng đền...”.
 |
|
Chiếc chuông cổ có niên đại hơn 600 năm ở đền. |
Bà Hiển, một người dân sống bên sông kể: “Ngôi đền linh thiêng lắm, đó là nơi hương khói của hầu hết bà con làm nghề đánh cá trên sông Lam. Cây đa và cây bồ đề cổ thụ ở đây là tự nhiên mọc lên chứ chẳng ai trồng cả”.
Rồi đây, con đường “độc thủy” này sẽ không còn. Ngày tôi đặt chân đến ngã ba sông huyền thoại này đã thấy người ta đang xây dựng 2 mố cầu đầu tiên từ bên này sông Nậm Mộ bắc qua Cồn Đền. Ông Thắng vui ra mặt: “Sắp tới người ta cũng sẽ kè bê tông cái mỏm đầu sông kia để tránh sạt lở. Có cầu qua đền rồi, đêm hôm tôi còn có thể chạy qua chạy lại được chứ cứ đi đò như thế này thì đành chịu. Nguy hiểm lắm”.
|
Đền Vạn - Cửa Rào nằm theo hướng Đông Nam. Bên phải, bên trái là hai dòng sông Nậm Mộ và Nậm Nơn, trước mặt là dòng Sông Lam. Đền là một công trình kiến trúc có giá trị văn hoá lịch sử, có kiến trúc theo lối chữ Nhị gồm nhà Bái Đường có ba gian hai hồi diện tích 86,3m3 lợp ngói âm dương, hai đầu hồi đắp nổi hình Lưỡng Long chầu Nguyệt cùng với hai chim Phượng ngậm giải lụa đang vỗ cánh bay lên. Nhà Hậu Cung cũng có ba gian hai hồi nhưng diện tích nhỏ hơn nhà Bái đường (52,89m2) kiến trúc theo kiểu nhà Tứ Trụ. Đây chính là nơi thờ cúng các vị Thần được thờ trong đền, ngoài bài vị các tướng sỹ triều Trần tử trận là ba pho tượng Tam Toà Thánh Mẫu và 5 pho tượng Ngũ vị Tôn Ông có chiều cao 0,70m mỗi pho. Ngày trước, hàng năm vào dịp ra Giêng, vào ngày Mùng 7 tháng Giêng, đồng bào tại đây thường tổ chức Lễ tế cầu mưa thuận gió hoà với các hoạt động văn hoá tâm linh đa dạng mang đậm bản sắc vùng miền như Lễ rước thần trên sông. Các tài liệu lưu giữ trong đền và người dân truyền khẩu rằng: Vào thời Trần, khi vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con (vua Trần Anh Tông) để lui về làm Thái Thượng Hoàng. Nghệ An là vùng đất phên dậu với Ai Lao, thường bị giặc Ai Lao quấy nhiễu tại miền đất Nam Nhung (thuộc Tương Dương ngày nay). Năm 1335, quân Ai Lao xâm phạm bờ cõi và chiếm Nam Nhung. Thượng Hoàng Trần Nhân Tông thân chinh đem quân đi đánh dẹp và cử Đoàn Nhữ Hài lúc đó đang quản lĩnh hai hiệu quân Thần Sách, Thần Vũ kiêm Kinh lược sứ Nghệ An làm Đốc tướng. Hai bên giao tranh rất ác liệt. Lúc bấy giờ đại quân Ai Lao cùng với voi chiến, ngựa chiến đang lập đồn trại ở ấp Nam Nhung dọc hai bờ khúc sông Tiết La thượng nguồn sông Lam. Trong trận đánh này, đạo quân của Đoàn Nhữ Hài bị quân Ai Lao mai phục. Do quân sỹ nhà Trần gặp khi thời tiết bất lợi, sương mù dày đặc, nước sông chảy xiết... nên bị tổn thất nhiều. Đoàn Nhữ Hài tử trận khi đang chỉ huy quân đánh giặc. |
Bắt ‘siêu trộm’ phá két, cuỗm tài sản tiền tỷ ở nhiều địa phương
Pháp luật - 33 phút trướcSau thời gian dài truy vết, trinh sát Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Ninh bắt giữ được “siêu trộm” cuỗm tài sản trị giá tiền tỷ tại nhiều địa phương.
Phát hiện cụ ông kiệt sức trong rừng tràm với dây chuyền vàng trên người
Đời sống - 2 giờ trướcCụ ông rời nhà 3 ngày, được phát hiện trong tình trạng kiệt sức, không có giấy tờ tuỳ thân nhưng trên người mang dây chuyền vàng.
Thi tốt nghiệp THPT 2026: Lịch sử, địa lý được chọn nhiều nhất
Giáo dục - 3 giờ trướcSố liệu đăng ký thi tốt nghiệp THPT 2026 vừa được công bố, cho thấy sự chênh lệch đáng chú ý giữa các môn.
Cao Bằng: Phát hiện con bầm tím khắp người, mẹ sốc khi biết nữ sinh lớp 4 bị nhiều bạn đánh
Đời sống - 4 giờ trướcGĐXH - Những cuộc gọi chỉ thấy con né tránh, không dám lộ mặt đã khiến người mẹ ở xã Yên Thổ, Cao Bằng nghi ngờ, nhưng phải đến khi tận mắt chứng kiến cơ thể con gái bầm tím khắp người, sự thật đau lòng mới được phơi bày.
Hưng Yên: Bắt giữ đối tượng buôn bán ma túy đặc biệt nguy hiểm, sử dụng vũ khí nóng
Pháp luật - 5 giờ trướcGĐXH - Công an tỉnh Hưng Yên đã bắt giữ đối tượng Trương Văn Hải (SN 1974; trú tại tổ dân phố Bần, phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên) đặc biệt nguy hiểm, buôn bán ma túy với số lượng lớn. Đặc biệt đối tượng này có nhiều tiền án.
Xử phạt người đàn ông xúc phạm cán bộ trên mạng xã hội
Pháp luật - 5 giờ trướcGĐXH - Lực lượng chức năng Hà Tĩnh vừa xử phạt một trường hợp chia sẻ thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức trên mạng xã hội.
Tình hình sức khỏe của bé trai 2 tuổi bị mẹ bạo hành ở TP.HCM
Thời sự - 6 giờ trướcGĐXH - Sau quá trình điều trị tích cực, hiện sức khỏe của bé trai 2 tuổi bị mẹ bạo hành ở TP.HCM đã có nhiều chuyển biến tích cực.
Miền Bắc sắp hứng chịu những trận mưa như trút nước, nơi nào tâm điểm mưa lớn nhất?
Thời sự - 7 giờ trướcGĐXH - Theo dự báo thời tiết, do ảnh hưởng của không khí lạnh nén rãnh áp thấp, từ chiều 7/5 đến ngày 8/5, khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An có mưa to đến rất to, lượng mưa có nơi trên 100mm.
Hà Nội: Cận cảnh đại công trường giải phóng mặt bằng cầu Trần Hưng Đạo gần 16.000 tỷ
Thời sự - 7 giờ trướcGĐXH - Những ngày đầu tháng 5/2026, hàng loạt công trình kiên cố dọc phố Bạch Đằng, Vạn Kiếp... (TP Hà Nội) đang khẩn trương được phá dỡ, nhường chỗ cho công trường xây dựng cầu Trần Hưng Đạo với giá trị gần 16.000 tỷ đồng.
6 trường hợp này thí sinh được tuyển thẳng vào lớp 10 công lập tại Hà Nội
Giáo dục - 7 giờ trướcGĐXH - Dưới đây là 6 trường hợp được tuyển thẳng vào lớp 10 THPT công lập năm học 2026 - 2027.
Phẫn nộ lời khai của gã cha dượng trong vụ bé 2 tuổi ở TP.HCM bị bạo hành
Pháp luậtGĐXH - Liên quan vụ bé 2 tuổi ở TP.HCM bị bạo hành, cha dượng khai toàn bộ vết thương trên cơ thể cháu bé do người mẹ gây ra. Sau khi bị bạo hành nhiều lần, nạn nhân đa chấn thương nặng, đang điều trị tích cực.
