Nguy cơ từ những lỗi lầm nhỏ của trẻ (3): Làm gì khi con mắc lỗi

Ảnh minh họa

Thích “nhem nhem kẹo” cho bé hàng xóm khóc

Bé Bon 5 tuổi (ở Hà Nội) thường sang nhà bé Tin 3 tuổi chơi. Bình thường hai bé chơi với nhau không xảy ra vấn đề gì khi có người lớn trông nom. Thế nhưng thời gian gần đây, không hiểu bé Bon học được ở đâu kiểu toàn mang kẹo ra để “nhem nhem” bé Tin. Cứ thấy bé Tin đâu là bé Bon lại mang kẹo ra khoe. Khoe cho tới khi nào bé Tin khóc thì chạy về nhà. Nhất là vào đúng bữa ăn tối, Bon cũng rất hay mang kẹo sang nhà bé Tin để “khoe”. Cứ mỗi lần như vậy là bé Tin lại ăn mất ngon vì chỉ nghĩ đến kẹo. Chị Nga, mẹ bé Tin phải nghĩ ra đủ mẹo để lôi kéo sự chú ý của con sang chuyện khác để con tập trung ăn cơm nhưng không ăn thua. Nhắc nhở, bảo ban bé Bon không được, cuối cùng chị Nga đã phải nói với mẹ bé Bon chuyện bé thường “nhem nhem kẹo” để trêu con chị. Chị Nga nói ra như vậy là để mẹ bé Bon nhắc Bon không làm thế nữa. Thế nhưng, sự việc sau đó vẫn cứ tiếp diễn. Một lần đang cho con chơi với đám trẻ trong khu tập thể, nhìn thấy Tin, bé Bon lại chạy về lấy kẹo mang ra “nhem nhem”. Bực quá, chị Nga liền nói với bé Bon: “Bon ơi, Bon có biết trêu trẻ em nhỏ tuổi hơn mình phải khóc là xấu không? Bon nhiều lần trêu em Tin khóc như thế này rồi đấy nhé. Bon xấu lắm, cô không cho Bon sang nhà cô chơi nữa đâu”.

Nghe chị Nga nói vậy, chị Hạnh mẹ bé Bon thay vì ra giải thích giảng giải và nghiêm cấm con mình có hành vi sai trái thì chị đã lôi con xềnh xệch về nhà đánh cho cu cậu một trận. Bất ngờ trước sự xử lý của chị Hạnh, chị Nga im lặng và đưa con mình về nhà. Từ đó, chị thường đóng cửa và không cho bé Bon tự do sang nhà mình chơi nữa.

Lỗi nhỏ nhưng vấn đề không nhỏ

TS Nguyễn Thị Kim Quý, Hội Tâm lý giáo dục Việt Nam cho rằng, câu chuyện trên là một ví dụ điển hình cho thấy những lỗi rất nhỏ mà con cái mắc phải đã bị bố mẹ coi thường. Hành vi “nhem nhem” để trêu bé hàng xóm khóc của bé Bon là dạng “lỗi nhỏ”. Nhưng nếu một ông bố bà mẹ sâu sắc sẽ thấy rằng, lỗi nhỏ nhưng lại là sự tập thành của một dạng tâm ác: Thích thú khi thấy người khác khóc, tức là thích thú trước sự đau khổ của người khác. Đó là bản chất là một dạng tâm ác. Nhưng trong câu chuyện trên, người mẹ đó lại không thấy ra sự “nguy hiểm” vì họ không nhận thức được bản chất của sự việc. Người mẹ đó cho rằng, đó là chuyện trẻ con mà không hiểu rằng, tính cách của con người thường được huấn tập từ những thói quen tưởng như rất nhỏ như vậy. “Ngay cả việc người mẹ này lôi con vào đánh mà không phân tích đúng sai để con hiểu là một cách dạy con phản giáo dục. Đánh con chỉ làm đứa trẻ sợ bố mẹ chứ hoàn toàn không dạy con làm điều đúng, tránh điều sai. Và như vậy, khi trẻ lớn lên phạm phải những điều sai lầm về sau thì không những trẻ mất cả tương lai mà chính các bậc làm cha làm mẹ cũng sẽ phải chịu khổ lụy”, TS Quý nói

Do vậy, theo TS Quý, dạy con phân biệt đúng sai để trẻ biết sửa đổi khi mắc lỗi từ những lỗi nhỏ nhất là rất cần thiết. Bố mẹ phải cho con cái hiểu giới hạn của mình, hiểu được cái gì đúng cái gì sai. Khen tặng mỗi khi con làm được việc tốt, ngoan ngoãn, vâng lời… thì cũng phải dùng những hình phạt để răn đe con mỗi khi con hư. Tuy nhiên, hình phạt đó không nên là đòn roi và quát mắng. Bởi đòn roi và quát mắng sẽ không giúp ích được gì cho trẻ mà còn làm tổn thương đến tâm hồn non nớt của chúng.

Giúp con nhận thức đúng sai theo nguyên tắc nhân – quả

Các chuyên gia khuyên rằng, sử dụng đòn roi không phải cách giáo dục con. Những hình phạt này ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất của trẻ và khiến trẻ dễ rơi vào tình trạng sợ hãi kéo dài. Hơn thế nữa, cách phạt này còn gây tổn thương lớn cho tâm lí trẻ, thậm chí đó còn là nguyên nhân gây ra những hành vi tiêu cực của trẻ. Vì sợ bị “đánh đòn”, trẻ sẽ tìm mọi cách để nói dối, giấu giếm sự thật. Trẻ sẽ cho rằng, "nói dối là một sự thông minh". Ngoài ra, đòn roi còn gây ra ấn tượng không tốt về cha mẹ trong mắt con, trẻ sẽ thấy cha mẹ thật độc ác và chắc chắn phạt con như thế không phải là cách giáo dục đúng cách.

Vậy cha mẹ dùng hình phạt gì có thể giúp con nhận biết đúng sai mà không cần phải sử dụng đòn roi, quát mắng? Theo các chuyên gia, bố mẹ có thể dựa vào nguyên tắc nhân quả để có thái độ nghiêm khắc đúng đắn đối với hành vi sai trái của con trẻ. Đó là nguyên tắc hành động và kết quả. Trẻ cần phải hiểu quy luật nhân quả: Tất cả mọi hành vi đều tạo ra kết quả. Kết quả có thể tích cực hoặc tiêu cực. Khi trẻ hiểu được mối quan hệ giữa "hành động và kết quả", trẻ sẽ suy nghĩ kĩ trước khi hành động. Hãy để trẻ hiểu được điều này một cách đơn giản như sau:

- Nếu trẻ không đội mũ, trẻ sẽ bị lạnh.

- Nếu trẻ nhịn ăn, trẻ sẽ bị đói.

- Nếu trẻ là người độc ác, chẳng có ai chơi với trẻ cả.

- Nếu trẻ nói dối, trẻ sẽ không bao giờ cảm thấy tự tin.

Đó là những nguyên tắc hết sức tự nhiên trong cuộc sống và còn rất nhiều điều hiển nhiên khác nữa.

Ngân Khánh